درسگفتار «بر ساحل نور» /2
ذکر ویژگیهای متقین در سوره «بقره» + فیلم
بر ساحل نور عنوان درسگفتاری است که تلاش دارد با بیانی ساده، مختصر و کاربردی به تفسیر قرآن بپردازد. حجتالاسلاموالمسلمین سیدجواد بهشتی؛ پژوهشگر قرآنی در هر قسمت از این بسته روزانه نوشتاری و تصویری، به شرح یک صفحه قرآن پرداخته و ترجمه تحتاللفظی، نکات و مفاهیم کلیدی آیات را بیان میکند. در ادامه خلاصهای از توضیحات در مورد صفحه دوم مصحف شریف قرآن از نظر میگذرد:«ابتدا باید به فرمایشی از پیامبر اکرم(ص) اشاره کنیم که فرمود: قرآن مائده الهی است. براساس این فرموده هر آیهای گنجی است و بدون استفاده نباید از آن گذر کرد. سوره بقره از جمله سورههای مهم قرآن است که نقل شده در زمان پیامبر(ص) بسیاری از مسلمانان مصمم بودند تا این سوره را که حاوی قوانین و رهنمودهایی انسانساز و سرنوشتساز است از حفظ کنند.
این سوره نیز همچون برخی دیگر از سورههای قرآن که تعداد آنها 29 سور است با حروف مقطعه آغاز میشود که امام رضا(ع) درباره فلسفه این حروف فرمودهاند، خداوند میخواهد به بنده خود این نکته را متذکر شود که تمام آنچه در قرآن و با عنوان معارف بلند و عمیق الهی بیان شده است از همین حروف ساخته شده است.
همانگونه که در مورد سوره حمد اشاره شد، مهمترین پیام این سوره هدایت بود؛ هدایتی در همه اماکن و در همه زمانها چرا که به هر حال انسان واحد غرایز و برآرده ساختن حوایج نفسانی است و اگر به حال خود رها شود به واسطه ارتکاب به اموری مذموم ممکن است به بیراهه و انحراف کشیده شود و لذا نیازمند کتابی است که او را در طی این مسیر چون راهنما و راهبری هدایت کند. در سوره بقره این کتاب راهنما قرآن معرفی میشود؛ کتاب هدایتی که برای متقین و اهل ایمان است تا در پیمودن مسیر سخت دنیوی خود دچار بیراههها و کجراههها نشوند.
اما باید دید متقین از دیدگاه قرآن چه افرادی هستند؟ سوره بقره در این مقطع متقین را با بیان خصایلی معرفی میکند که نخستین آنها این است که آنها ره جهان غیرحسی (جهان غیب) باور و ایمان دارند. به هر حال جهان دو وجه دارد؛ وجه شهودی و قابل لمس و بخش دیگری که موجود است و اما عیان نیست (خداوند و فرشتگان الهی و...) و ویژگی نخست متقین آن است که به هر دوی این دو جهانها اعتقاد دارند.
دومین ویژگی متقین آن است که در پیشگاه آفریدگار خود تواضع و نیایش (نماز) دارند. شاهد هستیم که در همه ادیان نماز به اشکال گوناگونی از سوی مؤمنان ادا میشود و در همین سوره در مورد کیفیت نماز و نیایشی که مسلمانان نیز آن را به جای میآورند نیز اشاره خواهد شد اما در کلامی خلاصه مراد و منظور این است که متقین در پیشگاه خداوند کُرنشگر و خاضع هستند.
دیگر ویژگی متقین که در این بخش از سوره بقره به آن اشاره میشود، آن است که به آنها از آنچه برایشان روزی مقدّر شده است انفاق میکنند. در این جا از فعل مضارع برای انفاق استفاده شده است به این معنی که این انفاق و بخشندگی از سوی آنها پیوسته و مداوم است. اما متقین چرا باید از مال خود انفاق کنند؟ دلیل آن است که عیار ایمان آنها آنقدر بالاست که همه آنچه که در اختیار دارند را از آن خدا دانسته و لذا در برابر این موهبت الهی باید بخشی از آن را در راه رضای خدا ببخشند. اساساً انفاق به عنوان ابزاری برای امتحان بشر از سوی خداوند مقرر شده است تا به این وسیله توانگران مورد آزمون و آزمایش در برابر فقرا، قرار گیرند.
از جمله دیگر ویژگیهای متقین آن است که ایشان نهتنها به قرآن که به همه کتابهای آسمانی پیش از قرآن همچون انجیل، تورات، زبور و... نیز ایمان دارند و آنها را وسیله ای برای فلاح و رستگاری ابنای بشر در طول تاریخ قلمداد میکنند که بنا به اقتضا و شرایط هر زمانی، جریان هدایت را راهبری میکنند چرا که معقد هستند تنها با دارا بودن علم و دانستن راه، ضمانتی برای رسیدن به اهدافی که در نظر دارند وجود ندارد و سلسله تکالیفی برای آنها مقرر شده که برای رسیدن به رستگاری، عاقبت بخیری نیاز به آن دارند که این امر از آخرت باوری آنها ناشی میشود.
