عاشورا فراتر از واقعهای تاریخی، مکتبی برای بازتولید هویت دینی است
حجتالاسلام والمسلمین رضا حیدریان در نشست علمی «نقش عاشورا در شکلگیری هویت اسلامی»، با تأکید بر اینکه عاشورا صرفاً یک واقعه تاریخی یا سوگی ملی نیست، آن را «مکتبی هویتساز» و «الگوی زیستی» معرفی کرد. وی در این نشست که توسط مؤسسه زمام برگزار شد، با تبیین لایههای مقاومت و فرهنگ ایثار، تأکید کرد که ترکیب این دو عنصر، تنها راه نجات از بیهویتی و مقابله با تفکرات یزیدی در دنیای امروز است و یادآور شد که ایثار عاشورایی باید از میدان نبرد به عرصهی زندگی روزمره و رسیدگی به محرومین تسری یابد.
به گزارش ایکنا، حجتالاسلام والمسلمین رضا حیدریان، استاد دانشگاه علوم پزشکی بابل، دهم تیرماه در نشست علمی «نقش عاشورا در شکلگیری هویت اسلامی با تأکید بر فرهنگ ایثار و مقاومت» که توسط مؤسسه زمام برگزار شد، اظهار داشت: عاشورا تنها یک واقعه یا پدیده تاریخی صرف نیست، بلکه یک فرهنگ و مکتب است. وی افزود: هرچند عاشورا واقعهای تاریخی است، اما فراتر از آن، یک مکتب هویتساز دینی است که نهتنها برای فرد و جامعه هویت میبخشد، بلکه احیاگر و بازتولیدکننده ارزشها و هویتهاست.
عاشورا و هویت سازی
وی با تأکید بر لزوم ترسیم خود در قالب شخصیتهای کربلا، افزود: ایثار در عاشورا صرفاً یک فضیلت اخلاقی نیست، بلکه یک «زبان هویتی» است که به ما هویت دینی میبخشد. وی در ادامه توضیح داد: یاران امام حسین (ع) در کربلا در برابر دعوت به امنیت ظاهری مقاومت کردند، چرا که آرامش وجدان برای آنان اولویت داشت؛ در حالی که برخی افراد، آرامش و امنیت ظاهری را بر آرامش وجدان ترجیح میدهند. امام (ع) و یارانش در این مسیر، جان خود را فدا کردند.
حیدریان بیان داشت: با آغاز واقعه عاشورا، بحث بر سر قدرت نبود، بلکه پرسش این بود که چه کسی پاسبان ارزشهاست و چه کسی ارزشها را به بهای اندکی میفروشد. جامعهای که فرهنگ ایثار را از عاشورا میآموزد، یاد میگیرد که در بحرانها همدیگر را رها نکند، عدالت را از منفعت شخصی جدا نماید و در برابر قدرت، اهل معامله نباشد تا دینش را به منفعت دنیوی نفروشد.
استاد دانشگاه علوم پزشکی بابل در ادامه اشاره کرد: در بیانات رهبری شهید آمده است که اگر مسئولان کشور در برابر قدرتهای زورگو و پوشالی اهل معامله باشند و ضعیف عمل کنند، جامعه نیز به همین مسیر حرکت کرده و دچار بیهویتی خواهد شد. وی افزود: ایثار در عاشورا پیشینهای عمیق معرفتی دارد و آن این است که زندگی محدود به دنیا نیست، بلکه تجلی واقعی آن در زندگی ابدی آخرت است؛ لذا ایثار یعنی اینکه ارزشهای الهی قابل خرید و فروش نیستند.
وی با تأکید بر اینکه ایثار تنها مختص میدان نبرد نیست و باید در زندگی روزمره نمود بیشتری داشته باشد، اضافه کرد: فرد زمانی که بخشی از وقت خود را صرف رسیدگی به محرومین، خانواده و اقوام کند، در حقیقت ایثار کرده است و این رفتار، بخشی از فرهنگ عاشوراست. در ایثار، تکبر، خودشیفتگی و منیتها کنار رفته و وظیفه و ارزشهای الهی جایگزین میشود. اوج این ایثار در شخصیت حضرت امام حسین (ع)، حضرت عباس (ع)، حضرت زینب (س) و تکتک یاران عاشورا متجلی شد.
حقیقت مقاومت عاشورایی
استاد دانشگاه علوم پزشکی بابل با تبیین حقیقت مقاومت در عاشورا بیان کرد: مقاومت به معنای تسلیمنشدن در برابر باطل است، حتی اگر این امر مستلزم پرداخت هزینه باشد. وی تأکید کرد که مقاومت عاشورایی صرفاً مقاومت فیزیکی نبود، هرچند این نوع مقاومت در اوج تکامل بود. امام حسین(ع) در اوج تشنگی و با وجود جراحاتی که متحمل شده بودند، مقاومت کردند تا در حقیقت، تقابل میان رذائل و فضائل را به جهانیان نشان دهند و آن را نمودار سازند.
وی در ادامه، سه لایه برای مقاومت در عاشورا برشمرد: نخست، مقاومت در برابر ظلم، بدخواهی و انحراف؛ حقیقتی که در کلام حضرت امیر(ع) با عبارت «کُن لِلظّالِمِ خَصماً و لِلْمَظلومِ عَوْناً» (با ظالم دشمن و یاور مظلوم باش) متجلی شده است. نوع دوم، مقاومت در برابر تحریف است؛ یعنی زمانی که حقیقت وارونه جلوه کند، افراد باید در برابر آن بایستند. نوع سوم نیز مقاومت در برابر ترس و مرگ است؛ چنانکه حضرت امام حسین(ع) فرمودند: «إِنّی لا أَرَى المَوْتَ إلاّ سَعادَةً» (مرگ در راه خدا را جز سعادت نمیبینم) و همچنین «هیهات من الذله». ایشان همچنین به کلام حضرت علی(ع) اشاره کرد که اگر کسی به جای مبارزه در سرحدات با دشمن، در خانه بماند تا چند روز بیشتر زنده باشد، در حقیقت به مرگ حقیقی رسیده است.
حیدریان با اشاره به آفات بیتفاوتی، تصریح کرد: امام حسین(ع) را بیتفاوتها کشتند؛ چرا که بزرگان بسیاری در آن جامعه بودند که نسبت به سرنوشت اباعبدالله(ع) بیتفاوت ماندند و با این رویه، شریک در ظلم حاکم ظالم شدند. وی افزود: مقاومت یک تجربه اخلاقی-سیاسی است و انسان باید پس از شناخت حق، در این مسیر هزینه بپردازد. در عاشورا، در کنار فرهنگ ایثار، یک هویت اسلامی شکل میگیرد؛ هویتی که در آن فرد هنگامی که ارزشها تهدید شوند، جان خود را برای حفظ آنها فدا میکند، نه اینکه بیتفاوت بماند.
نتیجه مقاومت بدون ایثار
حیدریان بیان کرد: بدون ایثار، مقاومت به خشونت میانجامد و بدون مقاومت نیز ایثار به نتیجه نخواهد رسید؛ در کربلا شاهد ترکیب این دو ضلع بودیم که الگویی هویتساز را تولید کرد. لذا امروز در یادبود عاشورا نباید صرفاً به دنبال سوگ باشیم، بلکه باید با فرهنگی جامع، یعنی فرهنگ ایثار، مواجه شویم.
وی با اشاره به مقاومت قرآنی افزود: هویت تنها یک ایده، فکر یا محصول تعقل نیست، بلکه تجربهای تکرارشونده است که مسلمانان از طریق مناسکی چون عاشورا، اقامه حق و خدمت به دیگران، آن را بارها مرور میکنند تا در لحظات مختلف به کار بگیرند. قرآن به ما آموخته است که ایمان صرفاً ادعا نیست، بلکه عملی جهتدار است؛ از این رو فرموده است: «فقط خوف و خشیت حقیقی از آنِ علماست»، چرا که خشیت الهی پشتوانه علمی است که در رفتار متجلی میشود و از بزرگان عالم ظهور مییابد.
حیدریان در ادامه با استناد به سوره عنکبوت اشاره کرد: در این سوره پرسیده شده است که آیا مردم گمان میکنند همین که گفتند «ایمان آوردیم»، بدون آزمایش رها میشوند؟ خیر؛ هویت افراد معمولاً در فتنهها و دوراهیها مشخص میشود. در عاشورا، دوراهی حق و باطل در اوج خود نمودار شد و جنایاتی رخ داد که در آسمان و زمین نمونه ندارد. وی با اشاره به دیدگاه شهید مطهری تأکید کرد: امروز باید بدانیم شمر و یزیدِ زمانه کیستند و صدای باطل و زورگویی از دهان چه کسی بیرون میآید؛ او تفکر امروز آمریکا را در جنایات دو جنگ اخیر، همان تفکر یزیدی دانست.
استاد دانشگاه بابل در پایان با اشاره به توصیف مؤمنان ایثارگر در سوره حشر (کسانی که آنچه را به آن محتاج بودند در اختیار دیگران قرار دادند)، افزود: در عاشورا، اوج این ایثار در قالب فداکاری جان متجلی شد. در این راستا، حضرت عباس(ع) نماد شجاعت و ایثار بود و برخلاف معیارهای مادی زمانه، هرگز برای نفع شخصی حرکت نکرد.
انتهای پیام
