سلمان فارسی نماد حکمت ایرانی در تمدن اسلامی است

به گزارش خبرنگار ایکنا از اصفهان، حجت‌الاسلام رسول جعفریان، دبیر دومین کنگره بزرگداشت سلمان فارسی در مراسم بزرگداشت سلمان فارسی که امروز، اول مردادماه در سالن شهید دکتر بهشتی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان برگزار شد، اظهار کرد: مراسم امروز، جمع‌بندی فعالیت‌هایی است که در طول دو سال گذشته به‌صورت متمرکز درباره سلمان فارسی صورت گرفته است. همچنین، مقدمه‌ای برای تشکیلات مختصری با عنوان خانه سلمان است.

وی تصریح کرد: در ابتدا گمان نمی‌کردم دیدگاه‌های سلمان در معارف اسلامی تا این حد فراوان باشد؛ اما با وجود امکانات جست‌وجوی برخط که امروز در اختیار انسان‌ها قرار دارد، دریافتم که درباره اسلام بسیار کم کار کرده‌ایم و شناخت امروز ما باید بسیار عمیق‌تر و بهتر باشد. می‌دانیم که زندگی سلمان فارسی به سه دوره پیش از اسلام، ظهور اسلام و حضور در محضر پیامبر(ص) و بعد از رحلت پیامبر اکرم(ص) تقسیم می‌شود. البته منابع شیعه و اهل سنت درباره سلمان تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند.

دبیر دومین کنگره بزرگداشت سلمان فارسی با طرح بحث تفاوت تفکر در جامعه ایران و جامعه عرب درباره اسلام افزود: محیط عربی و عبری که به یکدیگر نزدیک هستند، با محیط ایرانی کمی تفاوت دارند. برای مثال، در دوران پیش از اسلام، اعراب اهل شعر و ایرانیان اهل نثر بودند. همچنین، این دو عرصه از نظر بیان با یکدیگر بسیار متفاوتند. متن‌های باقی‌مانده از ایران باستان، متون حکمی، فلسفی، اندرزنامه و سیاست‌نامه است؛ در حالی که فهم عربی ادبیات، بیان، سخن‌گفتن و آرایه‌هاست.

تفاوت سلمان فارسی با دیگر صحابه پیامبر اکرم(ص)

وی بیان کرد: بعد از ورود اسلام به ایران، ایرانیان فرم شعر را از اعراب دریافت و شاعرانی مانند نظامی گنجوی، صائب و... را تربیت کردند. در زمینه اشعار حماسی نیز افرادی همچون فردوسی که اهل حکمت و خرد بودند، سر برآوردند. حتی سبک غزل نیز در بعضی از موقعیت‌ها بسیار حکیمانه است. بنابراین، می‌توان گفت ایرانیان نماد حکمت هستند و سلمان نماد حکمت ایرانی است؛ به‌طوری که با دیگر صحابه پیامبر اکرم(ص) تفاوت دارد.

جعفریان گفت: بسیاری از احادیثی که از سلمان به جا مانده، حکمت‌های خود اوست. سلمان در سرزمین فارس بزرگ شده و انسانی جست‌وجوگر، اهل پرسش، گفت‌وگو و شعر بود. از سوی دیگر، فرهنگ اسلام نیز در شاخه عقل‌محور و نقل‌محور تجلی یافت. منظور از عقل‌محور بودن فرهنگ اسلام صرفاً عقل یونانی نیست، بلکه دربردارنده حکمت ایرانی نیز هست که با فرهنگ نقل‌محور چندان سازگاری ندارد.

وی تأکید کرد: البته باید توجه داشت که با وجود تلفیق‌شدن این دو شاخه در تمدن اسلامی، این دو چندان با یکدیگر سازگار نیستند، به‌طوری که رشته‌های کلام و فلسفه مختص ایران است و معتزله‌های ایران، حتی اهل‌سنت، فرقه بزرگی هستند. باید دید تأثیر سلمان در مقام نماد حکمت در فرهنگ ایرانی و اسلامی چقدر بوده است. کسانی مانند ابوالحسن عامری، ابن‌مسکویه و... در بغداد و حتی در مصر اسلامی نیز به‌ندرت یافت می‌شوند؛ ولی سال‌ها بعد از ورود اسلام به ایران، افرادی همچون خواجه نصیرالدین توسی، ملاصدرا و... در ایران رشد کردند، به‌طوری که حتی عارفان و شاعران نیز با وجود استثناها اهل تفکر بودند.

سلمان فارسی؛ الهام‌بخش در عقلانیت و مدل تحولی

دبیر دومین کنگره بزرگداشت سلمان فارسی ادامه داد: معمولاً سنی‌های ایران معاویه را قبول نداشتند و به بنی‌امیه نقد داشتند، چراکه انسان عقل‌محور درباره درستی روش‌ها می‌اندیشد. سلمان از نظر مدل حکمت، استدلال و مفاهیم عقلی شبیه‌ترین انسان به امیرالمؤمنین(ع) است. درباره اهالی یمن نیز می‌توان گفت تفکر ایرانی داشتند و با مردم شمال ایران عقد اخوت بسته بودند. بسیاری از متفکران یمنی با ایرانیان مرتبط بودند، به‌طوری که امام‌های مذهب زیدی در شمال ایران دفن شده‌اند.

وی اظهار کرد: این صحابه پیامبر اکرم(ص) کسی بود که بسیار سؤال می‌پرسید، به‌سادگی از چیزی عبور نمی‌کرد، از سنت پدری عبور کرد، ادیان را با یکدیگر مقایسه کرد، هر مدعی را مورد آزمایش قرار داد و از او شاهد خواست، به تجربه اهمیت داد، از دانش ایرانی در جنگ استفاده کرد و در نهایت، در میان فرهنگ‌ها ارتباط برقرار کرد. امروز میراث عقلی جهان اسلام در ایران است.

جعفریان در پایان گفت: برای انسان‌های اهل حکمت، حقیقت از هر چیزی مهم‌تر است. انسان باید حدیث را براساس حقیقت فهم کند. سلمان به اهمیت گفت‌وگو در میان انسان‌ها نیز اشاره کرده است. همچنین، به سعادت، مدنیت، سیاست و... نیز اهمیت می‌داد و نماینده گفت‌وگو میان تمدن‌ها بود. باید توجه داشت که ما تاکنون نیمی از راه را پیموده‌ایم؛ به این ترتیب باید از نظر علمی تحولی در خود ایجاد کنیم و در حکمت، فلسفه و علم متفکرین جدیدی داشته باشیم. سلمان باید در عرصه عقلانیت و مدل تحولی برای ما الهام‌بخش باشد.