چرا صحیفه سجادیه کتاب «مسئولیت اجتماعی» است، نه صرفاً کتاب مناجات

حجت‌الاسلام والمسلمین محمدرضا اعوانی، صحیفه‌پژوه حوزه علمیه قم در گفت‌وگو با ایکنا، صحیفه سجادیه را فراتر از یک مجموعه ادعیه، برنامه‌ای جامع برای تربیت فرد و جامعه اسلامی دانست و گفت: دغدغه اصلی امام سجاد(ع) در صحیفه، تحقق حاکمیت الهی، احیای سنت نبوی و تربیت جامعه‌ای است که بتواند در برابر جبهه باطل ایستادگی کند.

مشروح این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانیم.

ایکنا- برخی صحیفه سجادیه را تنها کتاب دعا می‌دانند. به نظر شما پیام اصلی این کتاب چیست؟

اگر به دعای چهل‌وهشتم صحیفه سجادیه دقت کنیم، درمی‌یابیم که امام سجاد(ع) از «غم بزرگ» خود سخن می‌گویند. این غم، یک اندوه شخصی نیست؛ بلکه حسرت تحقق نیافتن حاکمیت الهی در جامعه است. حضرت می‌فرمایند: جایگاه امامت که متعلق به اولیای الهی است، از آنان گرفته شده و در نتیجه احکام الهی تحریف، سنت پیامبر(ص) مهجور و مسیر جامعه از حقیقت دور شده است. بنابراین، صحیفه سجادیه کتاب مسئولیت اجتماعی و تمدن‌سازی است، نه صرفاً کتاب مناجات.

ایکنا- این نگاه چه نسبتی با انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی دارد؟

انقلاب اسلامی با شعار حاکمیت اسلام شکل گرفت و از این منظر، گامی در جهت تحقق آرمانی برداشت که امام سجاد(ع) در صحیفه مطرح می‌کنند. هر جا حق در جامعه ظهور کند، جبهه باطل به مقابله برمی‌خیزد. همان‌گونه که پیامبر اکرم(ص)، امیرالمؤمنین(ع) و همه اولیای الهی با دشمنی‌ها مواجه بودند، جمهوری اسلامی نیز از آغاز شکل‌گیری تاکنون همواره در معرض انواع جنگ‌ها و توطئه‌ها قرار داشته است.

ایکنا- در این شرایط، صحیفه سجادیه چه راهکاری ارائه می‌دهد؟

یکی از مهم‌ترین پیام‌های صحیفه پیوند میان دعا، توکل و مقاومت است. قرآن کریم نیز نشان می‌دهد جبهه حق پیش از هر اقدامی اهل دعاست. در نبرد طالوت، جنگ بدر و دیگر صحنه‌های تاریخ اسلام، مؤمنان با دعا و استمداد از خداوند به میدان رفتند و نصرت الهی را تجربه کردند. صحیفه سجادیه همین فرهنگ را در جامعه نهادینه می‌کند و انسان را برای حضور فعال در میدان‌های اجتماعی و فرهنگی تربیت می‌کند.

ایکنا- برخی معتقدند نهج‌البلاغه برای مدیریت جامعه کافی است. جایگاه صحیفه در کنار نهج‌البلاغه چیست؟

نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه مکمل یکدیگرند. نهج‌البلاغه اصول حکومت، عدالت و مدیریت را بیان می‌کند و صحیفه سجادیه انسانِ شایسته اجرای آن معارف را می‌سازد. به باور من، بسیاری از فرازهای نهج‌البلاغه بدون انس با صحیفه، به‌ درستی فهم نمی‌شود؛ زیرا امام سجاد(ع) رمز تربیت انسان مؤمن، مقاوم و مجاهد را در قالب دعا تبیین کرده‌اند.

ایکنا- از نگاه شما مهم‌ترین ویژگی تربیتی صحیفه سجادیه چیست؟

امام سجاد(ع) وارث حادثه عاشوراست. ایشان در صحیفه تلاش می‌کنند نسلی تربیت شود که دیگر حادثه‌ای مانند عاشورا تکرار نشود. از همین رو، صحیفه تنها به رابطه فرد با خدا نمی‌پردازد، بلکه مسئولیت اجتماعی، بصیرت، انتخاب صحیح در بزنگاه‌ها و آمادگی برای یاری حق را نیز آموزش می‌دهد. به اعتقاد بنده، سراسر صحیفه سجادیه دارای رویکردی مهدوی و تمدن‌ساز است.

ایکنا- برای گسترش فرهنگ صحیفه سجادیه چه باید کرد؟

نخستین گام، توجه جدی حوزه‌های علمیه است. طلاب و مبلغان در طول سال از تریبون‌های مختلف برخوردارند و می‌توانند معارف صحیفه را به متن زندگی مردم وارد کنند. تا زمانی که حوزه‌های علمیه صحیفه سجادیه را به‌عنوان یک اولویت علمی و تبلیغی دنبال نکنند، این فرهنگ در سطح جامعه فراگیر نخواهد شد.

ایکنا- رهبر معظم انقلاب چه نگاهی به صحیفه سجادیه دارند؟

رهبر معظم انقلاب بارها بر اهمیت صحیفه سجادیه تأکید کرده‌اند و آن را «عصاره تفکرات اهل‌ بیت(ع)» دانسته‌اند. همچنین از نزدیک شنیده‌ام که بر انس بیشتر با این کتاب نورانی تأکید داشته‌اند. این تأکیدها نشان می‌دهد صحیفه سجادیه باید بیش از گذشته در کانون فعالیت‌های فرهنگی، قرآنی و تبلیغی کشور قرار گیرد.

ایکنا- طرح «پایتخت صحیفه سجادیه» را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

اگر این طرح به یک جریان فرهنگی مستمر تبدیل شود، می‌تواند آثار ماندگاری داشته باشد. هدف نباید صرفاً برگزاری نشست‌ها باشد؛ بلکه باید آموزش، پژوهش، تولید محتوا، تربیت مبلغان و گسترش انس عمومی با صحیفه سجادیه را دنبال کند. در این صورت، «پایتخت صحیفه سجادیه» به یک الگوی ملی برای ترویج معارف اهل‌ بیت(ع) تبدیل خواهد شد.