چرا شیعیان در ایام سوگواری لباس سیاه می‌پوشند

در پهنه تاریخ اسلام حماسه‌ای جاودان و خونین رقم خورد که نه‌تنها مسیر دینداری را دگرگون بلکه چراغ هدایت را برای همیشه در دل تاریکی‌ها روشن کرد.  واقعه عاشورا و شهادت امام حسین(ع) و یاران وفادارش حماسه‌ای است که از یک‌سو، تجلی عظمت ایمان و ایثار بود و از سویی دیگر صحنه توطئه‌ها و کتمان‌های تاریخی را که دشمنان حق همواره کوشیدند آن را به فراموشی بسپارند یا تحریف کنند، برملا کرد.

امروز نیز پس از قرن‌ها، اندیشه‌های آلوده و شبهه‌افکنی‌های هدفمند به‌ویژه در ایام محرم و صفر و عزاداری سیدالشهدا(ع)، از رسانه‌های مختلف تکرار می‌شود. از این‌رو، ایکنای قم بر آن شده است تا در مجموعه یادداشت‌هایی به قلم آیت‌الله محمدجعفر مروجی طبسی، استاد درس خارج حوزه علمیه قم پاسخی مستدل، متقن و روشنگر به برخی از این شبهات بدهد. در ادامه متن نهمین شبهه و پاسخ به آن با موضوع «چرا شیعیان در ایام سوگواری لباس سیاه می‌پوشند» تقدیم مخاطبان ایکنا می‌شود:

برخی می‌گویند: با وجود آنکه پوشیدن لباس سیاه نهی شده و روایاتی در این خصوص وارد شده است، اما شیعیان در ایام عاشورا به نشانه سوگواری و حزن برای امام حسین(ع) جامه سیاه بر تن می‌کنند، این کار در حالی انجام می‌شود که هیچ ریشه و سابقه تاریخی در صدر اسلام نداشته و در هیچ یک از متون و نصوص دینی از جمله آیات و احادیث نیز به آن اشاره و دستوری نداده‌اند.

پاسخ: «ایراد بر پوشیدن سیاه هر ساله در ایام عاشورا از سوی دشمنان اهل بیت(ع) مطرح می‌شود در حالی‌که این موضوع آن‌گونه که مخالفان می‌پندارند نیست؛ زیرا نص یا نصوصی صریح در تأیید یا دست کم جواز پوشیدن لباس سیاه در عزاداری حتی در منابع اهل سنت وجود دارد. به‌طور نمونه، ازهری روایت کرده است که: دختر‌ام سلمه همسر پیامبر(ص) پس از شهادت حمزه عموی پیامبر(ص) و سید‌الشهدا(ع) آن زمان به مدت سه روز لباس عزا بر تن کرد در این نقل از واژه «تَسَلَّمَت» استفاده شده است که به معنای لباس سیاه یا کهنه پوشیدن است، سپس پیامبر خدا(ص) او را فراخواند و به او دستور داد که موهایش را شانه کند و سرمه بکشد.»

معنای تسلب

معنای «تَسَلَّبَتْ» این است که فرد سلاب بر تن کرد و منظور از سلاب همان لباس سیاه یا تیره است که در سوگواری و عزا پوشیده می‌شود.

زبیدی لغت‌شناس معروف به صراحت بیان می‌کند که سلاب همان پارچه یا لباس سیاهی است که زن عزادار یعنی زن فرزند مرده یا مادر داغ دیده آن را به تن می‌کند.

ابن منظور آفریقایی متوفای ۷۱۱ گفته است: «سلب به معنای لباس‌های سیاه است که زنان در مراسم سوگواری می‌پوشند، این لباس‌های سیاه به‌عنوان نشانه‌ای از حزن و عزا پوشیده می‌شوند.»

تا اینجا ثابت شده است که اصل پوشیدن لباس سیاه برای عزاداری و حزن ثابت و مجاز است و مانعی برای آن وجود ندارد. ما شیعیان وقتی در ایام محرم و عاشورا لباس سیاه می‌پوشیم، این عمل را به‌منظور ابراز حزن بر مصائب اباعبدالله‌الحسین(ع) انجام می‌دهیم، بنابراین این کار جایز بلکه راجح است.

تاریخ به ما می‌گوید که پوشیدن لباس سیاه امری معمول و مرسوم میان مردم بوده است، در این زمینه، أسماء بنت عمیس، صحابی پیامبر(ص) نقل کرده است: «وقتی جعفر(ع) به شهادت رسید رسول خدا(ص) به من فرمود: سه روز عزاداری کن و هر کاری که می‌خواهی انجام بده، یعنی لباس‌های سیاه حزن بپوش.»

بدون شک، عمل این صحابی به دستور پیامبر اکرم(ص) حجت و سنت محسوب می‌شود. اگر پوشیدن لباس سیاه برای عزاداری در مصیبت شهادت جعفر بن ابیطالب امری درست و مناسب بوده است، پس چگونه این عمل برای مصائب امام حسین(ع) جایز نباشد؟

ابن ابی الحدید معتزلی می‌گوید: هنگامی که علی درگذشت، عبدالله بن عباس بن عبدالمطلب به‌سوی مردم رفت و گفت: «امیرمؤمنان(ع) درگذشت و خلفی برای شما باقی گذاشت. اگر دوست دارید، او را به شما معرفی می‌کنم و اگر نمی‌خواهید، هیچ کس بر کسی تسلط ندارد.»

مردم گریه کردند و گفتند: «نه، او باید به ما معرفی شود.» سپس امام حسن(ع) بیرون آمد و برای مردم سخنرانی کرد و فرمود:‌ ای مردم، از خدا بترسید؛ زیرا ما امیران شما هستیم و ما اهل بیتی هستیم که خداوند درباره ما فرموده است: «إِنَّمَا یُرِیدُ اللهُ لِیُذْهِبَ عَنکُمُ الرجس أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَظهیرا؛ سپس مردم با او بیعت کردند. او در حالی‌که لباس‌های سیاه به تن داشت، به‌سوی آن‌ها آمد.»

احمد بن حنبل نقل کرده است: «عبدالله به من گفت: پدرم از وکیع برای من نقل میکند که از شریک، از عاصم و از ابی رزین شنیدم که گفت: امام حسن بن علی(ع) بعد از وفات علی(ع) برای ما خطبه‌ای خواند و بر سرش عمامه‌ای سیاه بود. او گفت: «شخصی از دست شما رفته است که هیچ‌کس پیش از او به او نرسیده و هیچ کسی بعد از او نیز نمی‌تواند به مقام او دست یابد.»

ابن اثیر جزری نقل می‌کند: «وقتی امام حسن(ع) درگذشت، زنان بنی‌هاشم به مدت یک ماه بر او نوحه‌خوانی کردند و به مدت یک سال لباس سیاه حزن پوشیدند.»

از حسن بن ظریف بن ناصح، از پدرش، از حسین بن زید، از عمر بن علی بن حسین نقل شده است که گفت: «وقتی حسین بن علی(ع) به شهادت رسید، زنان بنی‌هاشم لباس سیاه و پوشش‌های خشن بر تن کردند و از گرما و سرما شکایت نمی‌کردند. علی بن حسین(ع) برای مراسم سوگواری غذا آماده می‌کردند.

از ابی نعیم نقل شده است: «هنگامی که خبر شهادت حسین(ع) به ام سلمه رسید در مسجد رسول خدا خیمه‌ای سیاه برپا کرد و لباس سیاه پوشید.»

این متون ثابت می‌کند که پوشیدن لباس سیاه به خاطر مصیبت‌های ابا‌عبدالله‌الحسین(ع) نه تنها مجاز بلکه ترجیح هم دارد و متن آخر به تنهایی برای اثبات جواز پوشیدن لباس سیاه کافی است.