نمایش عکسهای سوگواره محرم در نمایشگاه «مهر محرم»
مهدی قیصرینیک گفت: آثار حاضر در نگارخانه موزه رضوی، حاصل فرآیند داوری هجدهمین سوگواره ملی و بینالمللی مهر محرم هستند که توسط هیئت داوران متخصص در حوزه عکاسی انجام شده است و بیش از ۵ هزار عکس به دبیرخانه تاکنون ارسال شده است.
در هجدهمین دوره سوگواره ملی و بینالمللی مهر محرم بیش از ۵۰۰۰ عکس ارسال شده است که طبق نظر هیئت داوران آن، ۷۵ عکس منتخب اعلام شد.
در این میان، با توجه به فضای نگارخانه موزه، ۴۰ تابلو عکس از بین آثار منتخب بخش تک عکس سوگواره، از عکاسانی از استانهای مختلف ایران و همچنین کشورهای بحرین، عراق، لبنان، عربستان سعودی و انگلستان، در ابعاد ۵۰ در ۷۰ سانتیمتر، در این نمایشگاه در معرض دید زائران و مجاوران گذاشته شد.
آثاری در موضوعات آیینهای عزاداری محرم و صفر در اقصی نقاط کشور، راهپیمایی عظیم اربعین، جنگ تحمیلی دوم و آیینهای عزاداری در کشورهای مختلف، در نگارخانه موزه به چشم میخورد؛ چنانکه نمایشگاه با نمایش آثار مربوط به استان سمنان آغاز شده و در ادامه بازدیدکنندگان شاهد آثاری در حوزههای ملی و بینالملل، خواهند بود.
خبرنگار ایکنای خراسان رضوی گفتوگویی با مهدی قیصرینیک، معاون موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی انجام داده است که در ادامه میخوانیم؛
ایکنا- این هشتمین سال متوالی است که نگارخانه موزه رضوی میزبان سوگواره «مِهر محرم» است؛ چه تفاوتی بین امسال و سالهای گذشته میبینید؟
مهمترین تفاوت امسال را باید در نهادینه شدن این همکاری فرهنگی دانست، نه صرفاً در برگزاری یک دوره دیگر از نمایشگاه. هشت سال میزبانی مستمر نگارخانه موزه رضوی نشان میدهد که این رویداد از یک برنامه مناسبتی به یک الگوی پایدار همکاری میان آستان قدس رضوی و ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان سمنان تبدیل شده است. در هجدهمین دوره نیز آثار برگزیده پس از رقابت میان بیش از 5000 اثر، در فضایی به نمایش درآمدهاند که تجربه زیارت را با روایت تصویری فرهنگ عاشورا پیوند میدهد. از منظر موزهشناسی، این تحول بیانگر گذار نگارخانه از «فضای نمایش آثار» به «فضای تفسیر و بازنمایی میراث فرهنگی ناملموس» است؛ رویکردی که با مأموریت سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی در ترویج معارف اسلامی، ارتقای سواد فرهنگی و گسترش گفتوگوی فرهنگی همسو است. در عین حال، از نظر علمی باید تأکید کرد که تفاوتهای کمی یا محتوایی امسال نسبت به دورههای گذشته، تنها در صورت انتشار آمار تطبیقی رسمی قابل اظهار نظر قطعی خواهد بود
ایکنا- معیارهای انتخاب عکسهای برگزیده از بین آثار ارسالی چه بوده است؟
آثار حاضر در نگارخانه موزه رضوی، حاصل فرآیند داوری هجدهمین سوگواره ملی و بینالمللی «مِهر محرم» هستند که توسط هیئت داوران متخصص در حوزه عکاسی انجام شده است. منابع رسمی، اسامی داوران و تعداد آثار ارسالی را منتشر کردهاند، اما شاخصهای تفصیلی ارزیابی را اعلام نکردهاند؛ بنابراین نسبت دادن معیارهای مشخص به برگزارکنندگان فاقد پشتوانه مستند خواهد بود. با این حال، بر اساس اصول پذیرفتهشده داوری در عکاسی مستند، آثاری بیشترین قابلیت انتخاب را دارند که از نظر اصالت روایت، اعتبار مستند، کیفیت فنی، ترکیببندی، قدرت انتقال مفهوم، خلاقیت بصری و تأثیرگذاری فرهنگی در سطح بالایی قرار داشته باشند. از نگاه موزهای نیز ارزش یک اثر تنها به زیباییشناسی آن محدود نمیشود؛ بلکه توانایی آن در مستندنگاری میراث فرهنگی ناملموس، ثبت آیینهای عاشورایی و ایجاد ارتباط معرفتی با مخاطب، از مهمترین مؤلفههایی است که نمایش چنین آثاری را در یک موزه با مأموریت فرهنگی و تمدنی توجیه میکند.
ایکنا- چند اثر از چند هنرمند در این نمایشگاه به نمایش درآمده و چند درصد از آثار متعلق به عکاسان خارجی است؟ آیا امسال عکاسان از کشورهای جدیدی در سوگواره شرکت کردهاند؟
در اطلاعیههای رسمی مربوط به دبیرخانه سوگواره تعداد دقیق آثار، تعداد هنرمندان حاضر و نسبت آثار ایرانی و خارجی اعلام نشده است؛ ازاینرو اعلام هر عدد یا درصد بدون استناد رسمی، با اصول حرفهای اطلاعرسانی سازگار نیست. آنچه با اطمینان میتوان بیان کرد این است که هجدهمین سوگواره با مشارکت گسترده عکاسان داخلی و خارجی برگزار شده و بیش از پنج هزار اثر از ایران و چندین کشور جهان به دبیرخانه ارسال شده است. در منابع رسمی، حضور آثاری از عراق، بحرین، لبنان، عربستان سعودی، هند و انگلستان تأیید شده و در برخی گزارشها از کشورهای دیگری مانند پاکستان، افغانستان، جمهوری آذربایجان، ترکیه و یونان نیز نام برده شده است. بنابراین درباره افزوده شدن کشورهای جدید، تا انتشار فهرست نهایی رسمی باید با احتیاط سخن گفت. از منظر موزهشناسی، ارزش این نمایشگاه بیش از آنکه به سهم عددی آثار خارجی وابسته باشد، در تنوع جغرافیایی روایتهای عاشورایی و نمایش وجوه مشترک فرهنگ شیعی در جوامع مختلف نهفته است.
ایکنا- سوژههای پرتکرار در آثار امسال چه بودهاند؟ (اربعین، آیینهای محلی، نماز ظهر عاشورا و...) آیا عکسی هست که داستان خاصی پشت آن باشد و بخواهید دربارهاش بگویید؟
با توجه به اینکه کاتالوگ یا فهرست کامل آثار منتخب نمایشگاه امسال هنوز منتشر نشده است، نمیتوان با قطعیت درباره فراوانی سوژههای هر بخش اظهار نظر کرد. با این حال، بر اساس محورهای اعلامشده سوگواره و تجربه دورههای گذشته، مضامینی مانند آیینهای عزاداری محرم و صفر، راهپیمایی اربعین، جلوههای همدلی و خدمت مردمی، آیینهای بومی سوگواری و تجلی فرهنگ عاشورا در جوامع مختلف از مهمترین محورهای روایی این رویداد به شمار میآیند. درباره داستان یک عکس مشخص نیز تا زمانی که اطلاعات رسمی یا روایت خالق اثر منتشر نشده باشد، بیان روایت اختصاصی صحیح نیست. آنچه میتوان گفت این است که ارزش این مجموعه در آن است که هر عکس، فراتر از ثبت یک لحظه، سندی از حافظه فرهنگی و تجربه زیسته جامعه محسوب میشود و مخاطب را به خوانش لایههای اجتماعی، آیینی و انسانی فرهنگ عاشورا دعوت میکند؛ رویکردی که با فلسفه تفسیری موزههای معاصر و مأموریت فرهنگی آستان قدس رضوی در معرفی میراث معنوی و تمدنی جهان اسلام کاملاً همخوان است.
ایکنا- به طور کلی هدف اصلی برگزاری این نمایشگاه در حرم مطهر رضوی چیست؟ فکر میکنید عکسهای این نمایشگاه چه پیامی برای نسل جوان دارد و تا چه اندازه میتواند به تقویت فرهنگ عاشورایی و شناخت آیینهای مختلف کمک کند؟
هدف از برگزاری این نمایشگاه در نگارخانه موزه رضوی، صرفاً نمایش مجموعهای از عکسهای برگزیده نیست؛ بلکه فراهم کردن بستری برای بازنمایی و تفسیر میراث فرهنگی ناملموس عاشورا در فضایی است که خود با فرهنگ زیارت، معنویت و هویت دینی پیوندی عمیق دارد. آثار این نمایشگاه، پس از طی فرآیند داوری تخصصی هجدهمین سوگواره ملی و بینالمللی «مِهر محرم»، به نگارخانه موزه رضوی راه یافتهاند تا مخاطبان، بهویژه زائران و علاقهمندان هنر، بتوانند از طریق زبان جهانی تصویر با جلوههای متنوع فرهنگ عاشورایی در ایران و دیگر کشورها آشنا شوند. در این نگاه، موزه تنها محل نگهداری یا نمایش آثار نیست، بلکه نهادی فرهنگی است که با بهرهگیری از روایتهای مستند، به انتقال دانش، تقویت حافظه تاریخی و ارتقای سواد فرهنگی جامعه کمک میکند.
از منظر نسل جوان، اهمیت این نمایشگاه در آن است که مفاهیم عاشورا را نه در قالب شعار، بلکه از طریق تجربه زیسته انسانها به تصویر میکشد. عکاسی مستند این ظرفیت را دارد که ایثار، همدلی، مسئولیت اجتماعی، خدمترسانی، مشارکت مردمی و هویت دینی را در قالب روایتهای واقعی و قابل لمس بازنمایی کند. چنین مواجههای میتواند برای مخاطب جوان، که بیش از هر زمان با رسانههای تصویری ارتباط دارد، زمینهای برای فهم عمیقتر ابعاد فرهنگی و اجتماعی نهضت عاشورا فراهم آورد و نشان دهد که این فرهنگ، صرفاً متعلق به گذشته نیست، بلکه در زندگی امروز نیز استمرار و کارکرد اجتماعی دارد.
همچنین این نمایشگاه به دلیل حضور آثار هنرمندانی از کشورهای مختلف، امکان مشاهده تنوع آیینهای سوگواری و جلوههای گوناگون فرهنگ عاشورا را در یک قاب مشترک فراهم میکند. این تنوع، ضمن حفظ اشتراکات اعتقادی، تفاوتهای فرهنگی و آیینی جوامع را نیز به نمایش میگذارد و به مخاطب کمک میکند عاشورا را بهعنوان یک میراث فرهنگی زنده، پویا و فراملی بشناسد. از منظر موزهشناسی، چنین نمایشگاههایی نقش مهمی در تفسیر، انتقال و صیانت از میراث فرهنگی ناملموس ایفا میکنند و زمینه گفتوگوی فرهنگی میان نسلها و میان جوامع مختلف را گسترش میدهند.
در همین چارچوب، برگزاری این نمایشگاه با مأموریت سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی در ترویج معارف اهل بیت(ع)، تعمیق فرهنگ رضوی، ارتقای آگاهی عمومی و توسعه ارتباط میان هنر، فرهنگ و معنویت همسو است. موزه آستان قدس رضوی میکوشد با بهرهگیری از ظرفیت هنرهای معاصر، بهویژه عکاسی مستند، پلی میان میراث معنوی گذشته و مخاطب امروز ایجاد کند تا بازدیدکننده تنها بیننده یک اثر هنری نباشد، بلکه با تجربهای فرهنگی، معرفتی و تأملبرانگیز از موزه خارج شود.
انتهای پیام
