شاه‌بیت غزل عبودیت؛ اصرار بر فروتنی در پیشگاه خداوند

به گزارش ایکنا از خراسان‌رضوی، محمدعلی انصاری، مفسر قرآن و صاحب تفسیر مشکاة، شامگاه، 23 بهمن‌ماه در نشستی مجازی با موضوع «فقر و عبودیت انسان در برابر خداوند» اظهار کرد: شاید این سؤال در ذهن برخی افراد مطرح شود که علت وجود فقر در این عالم چیست و چرا برخی فقیرند؟ مگر خداوند رزق و روزی تمام موجودات را تضمین نکرده است؟ اما به‌ راستی خداوند رزق و روزی را برای تمام جنبندگان زمین، آسمان و دریا مهیا کرده و منابع بی‌شماری در كوهسار، دریا، جنگل و بیابان قرار داده و دیگر موجودات را مسخر انسان كرده است.

وی بیان کرد: اگر فقر در میان انسان‌ها وجود دارد به این دلیل است كه انسان‌ها در یافتن منابع و بهره‌مندی از آن كوتاهی می‌كنند و در توزیع منابع به‌دست‌ آمده عدالت نمی‌ورزند و عده كمی، درصد بسیاری از آن ثروت‌ها را به خود اختصاص می‌دهند و دیگر افراد را از بهره‌برداری از منابع محروم می‌كنند.

این مفسر قرآن اظهار کرد: پس در دنیا کمبود منابع غذایی نداریم، بلکه آنچه اندک است انسانیت و عدالت است؛ این انسان‌ها هستند كه باید برای بهره‌برداری از مواهب خدادادی تلاش كنند، حقوق خود را به‌دست آورند و حق دیگران را نیز بدهند.

انصاری با بیان اینکه درباره فقر مادی دیدگاه‌های افراطی وجود دارد، افزود: جمله‌ای با این مضمون كه اگر فقر از دری داخل شود، ایمان از دری دیگر خارج می‌شود، به‌عنوان یک حدیث در میان مردم رواج یافته است، در حالی‌ که این سخن، سند موثق روایی ندارد که اگر چنین بود تمام فقیران در طول تاریخ، بی‌دین‌ترین افراد بودند و این در حالی است كه از آغاز شروع امر نبوت و رسالت تا انتهای آن، اولین كسانی كه به پیامبران الهی ایمان می‌آوردند و در این راه استواری می‌ورزیدند، فقیران بودند.

فقیر تقواپیشه، تفاوتی با توانگر متقی ندارد

صاحب تفسیر مشکاة گفت: نکته مهم این است که ملاک رتبه‌بندی انسان‌ها در پیشگاه خداوند تقواست، نه برخورداری‌ از دنیا و بر همین اساس، فقیر تقواپیشه نزد پروردگار هیچ تفاوتی با توانگر متقی ندارد. اما چرا با وجود اینکه پیامبر(ص) فقر را افتخار خویش می‌داند و می‌فرماید: «اَلفَقرُ فخری» در جای دیگر می‌فرماید: «کادَ الفَقرُ أَن یَکونَ کُفرا» بدین معنا که نزدیک است که فقر (تبدیل به) کفر شود که در این میان باید دقت داشت، فقر در کلام معصومان معانی متفاوتی دارد، به‌گونه‌ای که در هیچ‌ یک از دو سخنی که از پیامبر(ص) نقل شده، به معنای فقر اقتصادی و مالی نیست.

وی تصریح کرد: در روایت اول حضرت می‌فرماید: «فقر افتخار من است که به ‌معنای احساس و درک فقر و نیستی در برابر خدای متعال است» و اگر آدمی حقیقت فقر در برابر پروردگار را درک کند با تمام وجود حس می‌کند که اگر لحظات، حالات، حرکات، سکنات و وجودش وابسته به خداوند نباشد زندگی برایش بی‌معناست و اگر عنایت و لطف او نباشد، موجود فرومانده‌ای است که از خود هیچ ندارد.

این مفسر قرآن افزود: فقر در روایت دوم نیز به معنای فقر وجودی و نفسانی یا همان حقارت و پستی نفس است و این فقر همان است که امیرالمؤمنین(ع) درباره‌اش می‌فرماید: «الْقَبْرُ خَیْرٌ مِنَ الْفَقْرِ»؛ یعنی اگر آدمی بمیرد و درون قبر جای گزیند، بهتر از آن است که فقیر باشد، زیرا چنین فردی از نظر درونی، پست و زبون است و انسانی که از درون تهی و فرومایه شود در مرز کفر قرار می‌گیرد و با اندک تلنگری ایمان خود را از دست می‌دهد.

انصاری گفت: تمام کمال و عظمت آدمی این است که در کمال احتیاج از خلق بی‌نیاز باشد، سر را در مقابل مردم به زیر نیاورد و دست نیاز به سوی آنها دراز نکند، اما در مقابل به هر میزانی حاجت خود را در تمام ابعاد از خداوندی که ذات غنی دارد، بخواهد که در این صورت مفهوم عبودیت در زندگی و جان انسان محقق می‌شود و شرافتمندی و عزت در جان انسان خانه می‌کند، از این‌ رو باید گفت «شاه‌بیت غزل عبودیت و بندگی انسان» اصرار بر فروتنی در پیشگاه خداوند و اجتناب از فرومایگی در نزد خلق است.