وقف موتور محرک توسعه علمی، فرهنگی و اقتصادی کشور باشد

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، محمد شاهین‌پور مدیرعامل سازمان موقوفات ملک، در مراسم بزرگداشت پنجاه‌وچهارمین سالگرد رحلت بزرگ واقف ایران زمین، حاج حسین‌آقا ملک که امروز، پنجم مردادماه، در مرکز بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی برگزار شد، با اشاره به اینکه اکنون در روزهای معنوی و در این فضای آکنده از عطر اربعین حسینی گردهم آمده‌ایم تا یاد و خاطره یکی از بزرگ‌ترین واقفان تاریخ معاصر ایران و جهان اسلام، مرحوم حاج حسین‌آقا ملک را گرامی بداریم، اظهار کرد: مردی که با الهام از فرهنگ اهل بیت(ع)، سرمایه خویش را در مسیر ماندگارترین نوع خدمت، یعنی وقف، به یادگار گذاشت و نام خود را در زمره نیک‌اندیشان جاودانه تاریخ ثبت کرد. امروز در محفلی گردهم آمده‌ایم که تنها یادبود یک انسان نیک‌اندیش نیست، بلکه تجلیل از مکتبی است که در آن، ثروت، ابزار خدمت به انسان و زمینه‌ساز تقرب به پروردگار متعال است.

وی افزود: ۵۴ سال از ارتحال مردی می‌گذرد که نام او با فرهنگ، علم، وقف، خدمت و آینده‌نگری در هم آمیخته است؛ مردی که سرمایه خویش را نه برای ماندگاری خود، بلکه برای ماندگاری دین، دانش و کرامت انسان به نسل بعدی انتقال داد. مرحوم حاج حسین‌آقا ملک از معدود واقفانی است که مفهوم وقف را از یک اقدام خیریه صرف به یک نظام تمدن‌ساز ارتقا داد. وی به‌خوبی دریافته بود که جوامع بیش از آنکه به ثروت نیاز داشته باشند، به نهادهای پایدار نیازمندند؛ نهادهایی که نسل‌ها را تربیت کنند، فرهنگ را حفظ کنند، دانش را گسترش دهند و خدمت را استمرار بخشند.

مدیرعامل سازمان موقوفات ملک با تأکید بر اینکه اگر امروز کتابخانه و موزه ملی ملک، یکی از گنجینه‌های ارزشمند علمی و فرهنگی جهان اسلام محسوب می‌شود، تصریح کرد: اگر بیمارستان‌ها، اراضی کشاورزی، املاک، مراکز فرهنگی و ده‌ها مجموعه دیگر همچنان در مسیر خدمت به مردم قرار دارند، همه و همه ثمره نگاه بلند مردی است که افق اندیشه‌اش را محدود به زمان حیات خویش نداشته است. قرآن کریم می‌فرماید: «لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ؛ هرگز به نيكوكارى نخواهيد رسيد تا از آنچه دوست داريد انفاق كنيد و از هر چه انفاق كنيد قطعاً خدا بدان داناست»؛ مرحوم ملک این آیه شریفه را تنها تلاوت نکرد، بلکه با تمام وجود زندگی نمود؛ او از محبوب‌ترین داشته‌های خود گذشت تا محبوب‌ترین سرمایه را برای جامعه اسلامی به یادگار بگذارد.

شاهین‌پور گفت: وقف در اندیشه اسلامی تنها انتقال مالکیت نیست، بلکه انتقال مسئولیت است. هر واقف، مسئولیتی را از دوش یک نسل برمی‌دارد و بر دوش نسل‌های آینده می‌گذارد؛ مسئولیت حفظ امانت، توسعه آن و بهره‌برداری صحیح در مسیر نیت واقف. امروز سازمان موقوفات ملک، خود را صرفاً یک مجموعه اجرایی نمی‌داند، بلکه امین اندیشه و آرمان‌های بزرگ‌مردی است که تمام دارایی خویش را وقف عزت اسلام، پیشرفت ایران و خدمت به مردم کرده است. رسالت ما تنها حفظ اموال موقوفه نیست، بلکه صیانت از فلسفه وقف است. ما موظفیم ضمن حفاظت دقیق از موقوفات، با بهره‌گیری از دانش روز، مدیریت نوین، شفافیت، بهره‌وری و نگاه آینده‌نگر، ظرفیت‌های عظیم این موقوفه را در خدمت توسعه علمی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی کشور قرار دهیم.

وی با بیان اینکه امروز باید از وقف در مقیاس تمدن اسلامی سخن بگوییم، بیان کرد: وقف می‌تواند موتور محرک اقتصاد مردمی، پشتوانه تولید علم، حامی پژوهش، سلامت، آموزش و فرهنگ باشد و می‌تواند، همان‌گونه که مرحوم ملک آرزو داشت، پلی میان سرمایه و خدمات عمومی ایجاد کند. در سال‌های اخیر، سازمان موقوفات ملک تلاش کرده است ضمن حفظ رویکردی نوین در مدیریت دارایی موقوفه، توسعه فعالیت‌های فرهنگی، حمایت از پژوهش، حفاظت از میراث ارزشمند کتابخانه و موزه ملی ملک، توسعه فعالیت‌های کشاورزی، درمانی و اقتصادی و ارتقای بهره‌وری مجموعه‌ها را در پیش گیرد. امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند آن هستیم که فرهنگ وقف را متناسب با نیازهای روز جامعه بازخوانی کنیم. نسل جوان باید بداند که وقف، میراث گذشته نیست، بلکه سرمایه آینده است. اگر دیروز کتابخانه وقف می‌شد، امروز می‌توان دانش، فناوری، نوآوری، پژوهش، آموزش و حتی زیرساخت‌های علمی را وقف کرد. وقف همچنان زنده است، زیرا نیاز جامعه به خدمت هیچ‌گاه پایان نمی‌یابد.

شاهین‌پور بیان کرد: بی‌تردید بزرگترین ادای دین به واقف، سخن گفتن از او نیست، بلکه عمل به نیات اوست. امانت‌داری حقیقی آن‌گاه معنا می‌یابد که تمامی تصمیم‌ها، سیاست‌ها و اقدامات در چارچوب مفاد وقف‌نامه‌ها و با هدف اراده واقف سامان یابد. بر همین اساس، سازمان موقوفات ملک در یک سال گذشته، با نگاهی تحول‌آفرین، ضمن صیانت از امانت گران‌سنگ مرحوم حاج حسین‌آقا ملک، گام‌های مؤثری در مسیر افزایش بهره‌وری، توسعه خدمات و تحقق دقیق‌تر نیات آن واقف بزرگ برداشته است. در همین راستا، کمیته تخصصی تطبیق عملکرد با مفاد وقف‌نامه‌ها تشکیل شد تا تمامی برنامه‌ها و اقدامات سازمان با دقت، انضباط و نظارت مستمر بر مدار خاص و نیت واقف بزرگوار استوار باشد. همچنین با بازتعریف نقش مدیریتی، راهبری و سیاست‌گذاری سازمان موقوفات ملک در بیمارستان ثامن‌الائمه چناران، تلاش شد تا ضمن حفظ حقوق موقوفه، کیفیت خدمات درمانی و کارآمدی نظام مدیریتی این مجموعه نیز ارتقا یابد. در حوزه کشاورزی نیز با بهره‌گیری از روش‌های نوین و دانش‌بنیان، رویکردی توسعه‌محور برای افزایش بهره‌وری، صیانت از منابع و ارتقای عواید موقوفات دنبال شد، زیرا باور داریم هر میزان که در درآمدهای مشروع موقوفه افزایش یابد، دامنه تحقق نیات واقف گسترده‌تر خواهد بود.

مدیرعامل سازمان موقوفات ملک با اشاره به اینکه در بخش سلامت نیز دو بخش مهم سی تی اسکن و دندانپزشکی بیمارستان ثامن‌الائمه به بهره‌برداری رسید، تصریح کرد: این اقدام افزون بر ارتقای سطح خدمات درمانی، گامی ارزشمند در تحقق نیت واقف در خدمت‌رسانی به مردم منطقه به‌شمار می‌رود. همچنین روند اجرای پروژه پانسیون پزشکان بیمارستان سجادیه تربت جام شتاب گرفت تا با فراهم‌سازی زیرساخت‌های لازم، زمینه حضور پایدار پزشکان متخصص و ارتقای کیفیت خدمات درمانی در این منطقه بیش از پیش فراهم شود. از سوی دیگر، سازمان موقوفات ملک با نگاهی مسئولانه و آینده‌نگر، تعامل و همکاری مثمری را در مسیر احداث درمانگاه تخصصی نصرآباد دنبال کرده است؛ پروژه‌ای که می‌تواند نقش مهمی در گسترش عدالت در دسترسی به خدمات سلامت ایفا کند. در کنار این اقدامات، با تشکیل کارگروه تخصصی تحقیق و توسعه، تلاش کرده‌ایم تا تصمیم‌سازی‌های سازمان بیش از گذشته بر پایه پژوهش، آینده‌پژوهی، نوآوری و بهره‌گیری از ظرفیت نخبگان استوار باشد، چراکه باور داریم صیانت از میراث ماندگار حاج حسین‌آقا ملک تنها با تکیه بر تجربه گذشته ممکن نیست، بلکه نیازمند اندیشه نو، مدیریت هوشمند و افقی تمدن‌ساز است.

در ادامه احد فرامرز قراملکی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، با اشاره به اینکه برای بزرگداشت شخصیت بزرگ، ماندگار و سترگ مرحوم آقای ملک، لایه‌های درونی هست که هرچه بیان کنیم، باز نکته‌های قابل بیان وجود دارد، اظهار کرد: دست کم سه بحث مهم می‌توان داشت؛ اول تفسیر و تحلیل کردن کار مرحوم آقای ملک، دوم مسئولیت نسل‌های بعدی است و سوم اینکه مرحوم ملک چگونه ملک شد؟ این مرد بزرگ، مرحوم آقای ملک، چگونه ملک فرهنگ وقف و هم وقف فرهنگی شد. پادشاهی وقف در حافظه ذهنی ایرانیان به نام حاج حسین‌آقا ملک ثبت شده است. قاعدتاً خیلی متمولین و ثروتمندان وجود دارند که توفیق به چنین کارهایی پیدا نمی‌کنند.

وی افزود: اگر بخواهیم آقای ملک بشویم، قاعدتاً باید به این سؤال جواب دهیم که ایشان چگونه توانست چنین کار بزرگ و عظیم و ماندگاری را انجام دهد؟ طبیعتاً پاسخ به این سؤال نیاز به تحلیل‌های روان‌شناختی، ذهن‌شناختی و روان‌کاوانه دارد که البته کار روشمند ارائه کردن و از حدس و گمان فراتر رفتن نیز کاری سخت است. برخی حرف‌ها در این زمینه زده شده که ملک نمی‌خواست زمین‌هایش به دست دولت بیفتد، به دست رضاخان بیفتد؛ این‌ها حرف‌هایی هستند که ممکن است در بعضی موارد درست باشند، اما این‌ها ظلم به ملک است، ظلم به کار بزرگ اوست. می‌دانید که ملک، هم تاجر بود، هم سیاس بود؛ همه می‌دانیم که در رفع مخاصمات سیاسی ایشان نقش خیلی جدی و زیرکانه داشته و مدیر توانمندی بوده است.

قراملکی با بیان اینکه امروز ما مسئولیت داریم که نگاه مرحوم ملک را در همه مردم ایجاد کنیم که وقف را معنادار کردن و ماندگار کردن و جان بخشیدن بدانند، بیان کرد: راهش این است که بزرگداشت مرحوم ملک را به رخدادی بزرگ تبدیل کنیم. پیشنهادم این است که برای صدوبیستمین سالگرد تولد مرحوم ملک یک رخداد بزرگ برگزار کنیم که کل مجموعه آستان قدس رضوی شامل بنیاد پژوهش‌ها و سازمان علمی، فرهنگی و همین‌طور رسانه‌ها را درگیر کنیم. وقف فرهنگی شاخص خیلی مهمی برای تمدن است و کل دانشگاه هاروارد وقف‌نامه دارد، بخش بزرگی از آکسفورد وقف‌نامه دارد.