معرفی مفاخر و مشاهير خراسان شمالی/ سعدالدين تفتازانی

گروه انديشه: سعدالدين مسعود بن عمربن عبداللّه هروی خراسانی تفتازانی فقيه، متكلم، منطقدان و اديب ايرانی در قرن هشتم هجری قمری است.

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) شعبه خراسان شمالی، سعدالدين تفتازانی، از مفاخر و مشاهير استان، در تفتازان ـ تفتازان امروزه جزو شهرستان شيروان است ـ به دنيا آمد و در سرخس، سمرقند، هرات، خوارزم و ديگر نواحی ايران به تحصيل و پژوهش و تدريس و تأليف پرداخت.

اهميت وی در گسترش و اعتلای معارف و فرهنگ اسلامی در دوره پس از ويرانگری‌های مغول به اندازه‌ای است كه مورخان، وی را حد فاصلِ متقدمان و متأخران دانسته‌اند، عمده‌ترين فعاليت وی در حفظ و گسترش علوم، نگارش درسنامه‌های گوناگون بود كه اهل علم همواره به آن‌ها توجه داشته‌اند.

تاريخ درگذشت او اواخر محرم 792 بوده است، او در سمرقند درگذشت و در سرخس دفن شد. پيكر او طبق وصيتش در سرخس به خاك سپرده شد. تفتازانی در 16 سالگی، در 738، اولين تأليفش را كه شرح تصريف زنجانی بود، به انجام رساند. از آن پس وی آثار متنوعی در صرف و نحو، بيان و بديع، لغت، فقه و اصول، منطق، كلام، حديث و تفسير نوشت.

اهميت تفتازانـی به جز تأليف آثار متعدد در حوزه‌های منطق، كلام، فقه، اصول، بديع، معانی و بيان، به جهت نقش درخور توجه او در حفظ ميراث علمی گذشته، است.

ابن خلدون، دانشمند معاصر تفتازانی، پس از مشاهده آثار او در مصر، در مقدمه تاريخ خود از تفتازانی به‌عنوان يكی از بزرگان شهر هرات نام می‌برد. پس از حمله مغول، زمانی كه بسياری از كتاب‌های ارزشمند در خطر از ميان رفتن بود، شرح‌نويسانی چون تفتازانی و ديگران سهم بسزايی در نگهداری اين آثار داشتند.

آثار او عبارتند؛ بيشتر تأليفات تفتازانی در قالب حواشی و شروحی است كه به لحاظ اهميت خاص تاريخی، ارزشی كمتر از اثر مستقل نداشته‌اند.

آثار او بر سه قسم است؛ درسنامه ، مانند تهذيب‌المنطق و الكلام، شرح درسنامه‌های رايج، مانند شرح عقايد نسفی، تعليقه بر ديگر آثار و شرح آن‌ها، مانند حاشيه بر كشاف.