بررسی توجيه اخلاقی در شهودگرايی معاصر و تفكر اسلامی

گروه انديشه: در پروژه‌ای پژوهشی كه توسط علی مهجور در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی انجام می‌شود، نقاط اشتراك و افتراق نظريه‌های اخلاقی مطرح شده در فضای فلسفه اخلاق اسلامی با نظريه‌های شهودگرای معاصر در مسئله توجيه اخلاقی بررسی و مقايسه خواهد شد.

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن (ايكنا)، به نقل از پايگاه اطلاع‌رسانی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، پروژه «درآمدی بر توجيه اخلاقی در دو ديدگاه شهودگرايی معاصر(آئودی و راس) و مقايسه آن با تفكر اسلامی» توسط علی مهجور در پژوهشكده فلسفه و كلام اسلامی اين پژوهشگاه در حال انجام است.

بنا بر اين گزارش، در پروژه «در آمدی بر توجيه اخلاقی در دو ديدگاه شهودگرايی معاصر(آئودی و راس) و مقايسه آن با تفكر اسلامی» ايرادهای وارد شده به شهودگرايی سنتی، تعريف شهودگرايی در تفكر اخلاقی معاصر، ميزان توفيق آخرين نسخه‌های شهودگرايی در آرای راس و آئودی در ارائه الگويی موجه از اين نظريه و پاسخ‌گويی به اشكالات منتقدين و راه‌حل‌های شهودگرايی برای حل تعارض‌های اخلاقی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

اين پژوهش همچنين شامل بررسی نظريه‌های اخلاقی مطرح شده در فضای فلسفه اخلاق اسلامی و مقايسه نقاط اشتراك و افتراق آن‌ها با نظريه‌های شهودگرای معاصر در مسئله توجيه اخلاقی خواهد بود.

لازم به ذكر است كه شهودگرايی اخلاقی از جمله قديمی‌ترين نظريه‌های اخلاقی است كه نظريه‌ای شناختی و واقع‌گراست و براساس آن گزاره‌های اخلاقی هم واقعی و هم قابل تصديق و تكذيب دانسته می‌شوند.

ديويد راس مهم‌ترين شهودگرای قرن بيستم است كه هفت وظيفه در نظر اول را به عنوان وظايف شهودی در دستگاه اخلاقی خود معرفی كرد. اما رابرت آئودی با تلفيق نظريه راس و ديدگاه اخلاقی كانت، نظريه جديدی با عنوان «شهودگرايی كانتی» را ارائه داد. آئودی وظايف در نظر اول را كه راس به عنوان اصول موضوعه و بديهی دستگاه خود تلقی می‌كرد و قائل به هيچ پايه بنيادی‌تری برای اين اصول نبود، بر امر مطلق كانت مبتنی ساخته و به همين دليل نام نظريه‌اش را شهودگرايی كانتی گذارده است.

در نظريه راس شهود دليل‌ناپذير و غير استنتاجی است؛ اما آئودی با قابل استنتاج شمردن بديهيات، امكان ابتنای اصول وظيفه در نظر اول را بر مبنای بنيادی‌تری فراهم می‌سازد. او معتقد است كه نه مفهوم بديهی و نه هيچ مفهوم ديگری در شهودگرايی مانع از اين نمی‌شود كه بتوانيم اصول اخلاقی را با توسل به يك اصل بنيادی‌تر ـ يعنی امر مطلق كانت ـ صورت‌بندی كنيم.

بر اين اساس، آئودی از مفاهيمی همچون بداهت، آكسيوم، شهود، برهان‌ناپذيری، تعميم و كليت‌پذيری، تعريف‌های جديد ارائه داده و تفصيل‌ها و تقسيم‌های نوينی عرضه كرده تا به اين وسيله ايرادهای وارد به شهودگرايی را پاسخ گويد و اين نظريه را ترميم كند.