رفتارهای خاشعانه ظاهری، خشوع باطن را درپی دارد

گروه انديشه: پژوهشگر علوم قرآنی گفت: همچنان كه خشوع انسان بر ظاهر او مؤثر است، رعايت علائم و رفتارهای خاشعانه در ظاهر انسان نيز می‌تواند خشوع باطنی را در پی داشته باشد.

محمد اجلی، پژوهشگر علوم قرآنی در گفت‌و‌گو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) شعبه زنجان، با اشاره به اين‌كه روز پانزدهم ماه مبارك رمضان با توجه به مضمون دعای اين روز، زمان نگرانی از خوف است، گفت: بنده مؤمن در فراز نخست اين دعا با بيان جمله «اللهمّ ارْزُقْنی فيهِ طاعَةَ الخاشِعين»، از خداوند متعال، بندگی ترسايان و انسان‌های خاشع را درخواست می‌كند.

وی ابراز كرد: واژه‌های «خضوع» و «خشوع» در منابع دينی و قرآنی به‌صورت معمول در كنار يكديگر به‌كار رفته و به جنبه‌های ظاهری و باطنی فروتنی و افتادگی فرد در مقابل ديگران اشاره دارند.

اين پژوهشگر علوم قرآنی با تأكيد بر اين‌كه فروتنی همان‌گونه كه از واژه آن برمی‌آيد، به معنای خم شدن و فرو افتادن جسم است، افزود: اگر فروتنی و اظهار كوچكی فرد دارای جنبه ظاهری باشد، به خضوع معروف بوده و در صورتی كه اين فروتنی از سر وجود انسان برخاسته و در ظاهر انسان نيز تأثیر بگذارد، خشوع را شامل خواهد شد.

اجلی تصريح كرد: خشوع، خضوعی است كه باطن داشته و سوری نيست و همچنين در اعضا‌ و جوارح انسان بروز می‌كند؛ از اين‌رو مقامی بالاتر از خضوع داشته و نماز با خشوع نيز نمازی است كه انسان با تمام وجود خود مقام اولوهيت را در آن يافته و ير وجودش در مقابل آن خم می‌شود.

وی با اشاره به اين‌كه خضوع و خشوع می‌توانند مقدمه يكديگر قرار گيرند، اظهار كرد: با توجه به اين‌كه در علم روان‌شناسی نيز به اثبات رسيده است كه رفتارهای ظاهری افراد بر باطن و روان آنان تأثرگذار بوده و عكس آن نيز قابل وقوع است؛ همچنان كه خشوع انسان بر ظاهر او مؤثر است، رعايت علائم و رفتارهای خاشعانه در ظاهر انسان نيز می‌تواند خشوع باطنی را در پی داشته باشد.

اين مدرس حوزه و دانشگاه‌های زنجان با اشاره به فراز دوم دعای روز پانزدهم رمضان كه در آن آمده است؛ «واشْرَحْ فيهِ صَدْری بإنابَةِ المُخْبتينَ»، ابراز كرد: گاهی انسان به‌دليل وضعيت موجود در زندگی خود، تحمل خود را از دست داده و اين وضعيت می‌تواند حالت خوف و يا اشتياق فرد را نيز دربرگيرد.

وی خاطرنشان كرد: مؤمن در فراز دوم اين دعا از شدت يافتن حالت خوف و بروز دلتنگی در وجود خود، به درگاه خداوند سبحان دعا می‌كند و شرح صدری همچون فروتنان خداترس را طلب می‌كند.

اين پژوهشگر علوم قرآنی در خصوص تفاوت «صبر» و «شرح صدر»، عنوان كرد: مقاومت و پايداری در انسان‌های صبور با سختی و مشقت همراه است ولی انسانی كه توفيق شرح صدر داشتن را يافته است، در حالت يسر و آسانی مقاومت می‌كند.

اجلی در پايان، يادآور شد: جمله «بأمانِك يا أمانَ الخائِفين» در فراز پايانی دعای روز پانزدهم ماه مبارك رمضان، به‌دليل نگرانی از شدت يافتن خوف در وجود خود، از خداوند متعال ايمنی طلب می‌كند.