تبلور عقاید در اخلاق صورت میگیرد
گروه اندیشه: استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه اساس و پایه همه آموزههای قرآن کریم و شریعه، اخلاق است، ابراز کرد: اعتقاد به توحید هم برای اخلاق است، در واقع تبلور عقاید در اخلاق صورت میگیرد.
حجتالاسلام سیدمحمدعلی ایازی، استاد حوزه و دانشگاه در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، با اشاره به جایگاه اخلاق در جامعهشناسی مبتنی بر اخلاق، اظهار کرد: اساس و پایه همه آموزههای قرآن کریم و شریعه، اخلاق است، حتی اعتقاد به توحید هم برای اخلاق است، در واقع تبلور عقاید در اخلاق صورت میگیرد.
وی با اشاره به آیه 23 سوره اسراء «وَقَضَى رَبُّکَ أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ إِیَّاهُ وَبِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَانًا إِمَّا یَبْلُغَنَّ عِندَکَ الْکِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ کِلاَهُمَا فَلاَ تَقُل لَّهُمَآ أُفٍّ وَلاَ تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلًا کَرِیمًا و پروردگار تو مقرر کرد که جز او را مپرستید و به پدر و مادر [خود] احسان کنید اگر یکى از آن دو یا هر دو در کنار تو به سالخوردگى رسیدند به آنها [حتى] اوف مگو و به آنان پرخاش مکن و با آنها سخنى شایسته بگوى»، ابراز کرد: این آیه شریفه رابطه، جایگاه و نسبت پرستش خداوند با احترام به والدین را نشان میدهد.
قرآن برای فرد و جامعه هویت مستقلی قائل است
حجتالاسلام ایازی با بیان اینکه قرآن کریم برای فرد و جامعه هویت مستقلی قائل است، ابراز کرد: بر همین اساس حیات جامعه مستقل از حیات فرد است و آثار، احکام و رهنمودهایی برای فرد و جامعه به صورت مستقل از یکدیگر وضع شده است.
وی در زمینه اولویت میان فرد و جامعه در اسلام، گفت: آنجا که فرد در معرض آسیبهای اجتماعی از سوی جامعه قرار میگیرد، طبق آیه 105 سوره مائده «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ عَلَیْکُمْ أَنفُسَکُمْ لاَ یَضُرُّکُم مَّن ضَلَّ إِذَا اهْتَدَیْتُمْ إِلَى اللّهِ مَرْجِعُکُمْ جَمِیعًا فَیُنَبِّئُکُم بِمَا کُنتُمْ تَعْمَلُونَ اى کسانى که ایمان آوردهاید به خودتان بپردازید هرگاه شما هدایت یافتید آن کس که گمراه شده است به شما زیانى نمىرساند بازگشت همه شما به سوى خداست پس شما را از آنچه انجام مىدادید آگاه خواهد کرد»، اگر جامعه آلوده است باید انسان خود را حفظ کند و مراقب خویش باشد.
این قرآنپژوه کشورمان با بیان اینکه عوامل متعددی میتواند سبب فروپاشی جامعه شود، تصریح کرد: این عوامل در حوزه فردی، اجتماعی و سیاسی است، به عنوان نمونه وجود فقر در جامعه و ظلم حاکمان بر مردم از عوامل اجتماعی تاثیرگذار در زندگی انسانها محسوب میشود، همچنین قرار گرفتن افراد جاهل در جایگاه کارگزاران حکومت به جای انسانهای فهمیده و توانمند از دیگر عوامل فروپاشی یک جامعه به شمار میرود.
اهداف تشکیل جامعه در قرآن
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به اهداف تشکیل جامعه، ابراز کرد: اصل تشکیل جامعه بر اساس آیه 56 سوره ذاریات «وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ و جن و انس را نیافریدم جز براى آنکه مرا بپرستند»، حرکت به سمت تحول و تکامل است، البته طبق آنچه که در تفاسیر آمده عبارت «لیعبدون» همان «لیعرفون» است که نشان میدهد عبودیت در جهت شناخت و معرفت بوده و معرفت هم در جهت عبادت عارفانه و آگاهانه است.
وی تصریح کرد: بر اساس آیه 156 سوره بقره «الَّذِینَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِیبَةٌ قَالُواْ إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعونَ، [همان] کسانى که چون مصیبتى به آنان برسد مىگویند ما از آن خدا هستیم و به سوى او باز مىگردیم»، همه امور در جهت تحول، تکامل و دست یافتن به کمال مطلق است.
ایازی با اشاره به ویژگی جامعه آرمانی اظهار کرد: در این زمینه میتوان گفت آرمان دسته اول، دوم و سوم دارد به عنوان نمونه یک جامعه اگر عادلانه باشد از یک جهت جامعه خوبی است، اما باید در نظر گرفت که جامعه عدالت را میخواهد تا معنویت، سیر و سلوک و آراستگی به فضایل اخلاقی در آن تحقق یابد، لذا وقتی جامعهای عادلانه نباشد، این آراستگی به فضایل اخلاقی هم در آن دیده نخواهد شد و جزء دسته دوم قرار می گیرد.
آرمان همیشه مطلق نیست
این قرآنپژوه با اشاره به اینکه آرمان همیشه مطلق نبوده بلکه نسبی است و نسبت به زمان و مکان سنجیده میشود، ابراز کرد: وجود جامعه آرمانی در میان انبیا متفاوت بوده است، به گونهای که نمونهای از جامعه آرمانی را در زمان حضرت سلیمان(ع)، داوود(ع) و همچنین نبی مکرم اسلام(ص) شاهد هستیم که ممکن است چنین جامعه آرمانی برای امروز معیارهای دیگری را نیاز داشته باشد.
وی در زمینه نسبت ارتباط انسان با خدا، عنوان کرد: زمانی رابطه انسان با خداوند درست است که رابطه انسان با انسان هم صحیح باشد، در واقع امکان ندارد فردی رابطه نامناسبی با دیگر انسانها داشته باشد اما مدعی شود که رابطه خوبی با پروردگار دارد، زیرا این امور با یکدیگر یک منظومه واحد را تشکیل میدهند.
ایازی با بیان اینکه هنجارها و ناهنجاریهای اجتماعی در جامعه جزو اموری هستند که دسته اول و دوم دارند، تصریح کرد: فساد و فحشا از جمله ناهنجاریها در جامعه به شمار میروند، اما برخی ناهنجاریها مانند فخر بر اساس آیه 268 سوره بقره «الشَّیْطَانُ یَعِدُکُمُ الْفَقْرَ وَیَأْمُرُکُم بِالْفَحْشَاء وَاللّهُ یَعِدُکُم مَّغْفِرَةً مِّنْهُ وَفَضْلًا وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِیمٌ ، شیطان شما را از تهیدستى بیم مىدهد و شما را به زشتى وامىدارد؛ و(لى) خداوند از جانب خود به شما وعده آمرزش و بخشش مىدهد، و خداوند گشایشگر داناست» بالاتر و آسیبزاتر هستند یا اینکه وجود تبعیض، مشکلات اقتصادی و معیشتی مردم در جامعه بسیار مهم بوده و میتوانند آثار مخرب تری را نسبت به فقر داشته باشند و سلامت جامعه را دچار چالش کنند.
این استاد حوزه و دانشگاه در مورد جایگاه امر به معروف و نهی از منکر در جامعه، ابراز کرد: خداوند در آیه 41 سوره بقره در این زمینه میفرماید: «الَّذِینَ إِن مَّکَّنَّاهُمْ فِی الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّکَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنکَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ همان کسانى که چون در زمین به آنان توانایى دهیم نماز برپا مىدارند و زکات مىدهند و به کارهاى پسندیده وامىدارند و از کارهاى ناپسند باز مىدارند و فرجام همه کارها از آن خداست» بنابراین امر به معروف و نهی از منکر دارای مراتب و درجاتی است که علاوه بر توجه به منکرهای رایج در جامعه باید منکرهای بزرگی مانند ظلم، استبداد و بیعدالتی را هم در نظر گرفت و با اولویتبندی در جهت رفع آن و ارشاد افراد تلاش کرد.
