آشنایی با مصحف حضرت فاطمه(س) و تاریخ تدوین آن

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)، حجت‌الاسلام و المسلمین سید تقی واردی، عضو هیئت علمی مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، در نوشتاری به معرفی مصحف شریف حضرت فاطمه(س) پرداخته که بخش نخست آن پیش از این از نظر خوانندگان گذشت و اکنون در ادامه بخش دوم آن که به بیان تاریخ تدوین این مصحف شریف اشاره دارد، ارائه می‌شود.
بخش نخست این یادداشت را در این جا بخوانید!
بی تردید تدوین این کتاب گرانبها، در اواخر عمر شریف حضرت فاطمه زهرا(س) و در مدتی کوتاه به وقوع پیوست و اگر بخواهیم تاریخ تدوین آن را بیان کنیم، با برداشت از احادیث و روایات متعدد، فاصله رحلت پیامبر خدا(ص) تا شهادت حضرت فاطمه زهرا (س)، یعنی از 28 صفر تا سوم جمادی الثانیة سال یازده هجری قمری را باید بیان کرد.
ابوعبیده، که از راویان حدیث امام جعفر صادق(ع) است، در روایتی می‌گوید: برخی از اصحاب و یاران (امام) پرسش‌هایی از امام جعفر صادق(ع) نموده و پاسخ‌های خویش را یافتند و پس از آن درباره مصحف فاطمه(س) پرسیدند. آن حضرت، مدتی سکوت نمود و سپس فرمود: شما [گاهی] از چیزی که می‌خواهید و از چیزی که نمی‌خواهید بحث می‌کنید. به درستی که حضرت فاطمه(س) پس از رحلت رسول خدا(ص) به مدت هفتاد و پنج [یا نود و پنج] روز بیشتر باقی نماند و در این مدت بخاطر رحلت پدرش بسیار محزون و اندوهگین بود و جبرئیل امین بر او نازل می‌شد و مصیبت پدرش را بر او تسلیت گفته و وی را آرامش خاطر می‌داد و او را از مقام پدرش و مکان او [در بهشت] با خبر می‌ساخت. همچنین آنچه که بر فرزندان، نوادگان و ذراری او پس از وفات وی می‌گذرد، او را خبر می‌داد و امام علی(ع) همه این‌ها را برای فاطمه‌(س) می‌نوشت. این، همان مصحف فاطمه(س) است.
مشابه این روایت را حماد بن عثمان از امام جعفر صادق(ع) نقل می‌کند. وی می‌گوید: از امام صادق(ع) پرسیدم: مصحف فاطمه(س) چیست؟ امام(ع) در پاسخم فرمود: همین که خداوند متعال، روح پیامبرش [حضرت محمد(ص)] را به ملکوت اعلی منتقل نمود، بر حضرت فاطمه(س) از بابت رحلت پدرش، حزن شدیدی عارض گردید که غیر از خدا کسی مقدار آن را نمی‌داند. پس خداوند متعال فرشته‌ای را به سوی وی نازل کرد، که هم غم و اندوهش را تسلیت داده و هم او را از چیزهای تازه‌ای با خبر گرداند. حضرت فاطمه(س) این ماجرا را برای همسرش امیرمؤمنان(ع) تعریف کرد و حضرت علی(ع) به وی فرمود: هرگاه نزول فرشته‌ای را احساس کردی و صدایش را شنیدی [گفته‌هایش را] به من بگو. پس هرگاه فرشته‌ای می‌آمد، حضرت فاطمه(س) همسرش علی(ع) را با خبر می‌کرد و هر چه می‌شنید برای او می‌گفت و حضرت علی(ع) نیز هر چه را از فاطمه‌(س) می‌شنید می‌نوشت، تا این که از آن نوشته‌ها، مصحف به وجود آمد.
این دو حدیث پرسش‌هایی چند از مصحف فاطمه(س)، از جمله زمان و کیفیت تألیف و کاتب آن را پاسخ داد ولی با این تفاوت که در حدیث اول، زمان و تاریخ آن را روشن‌تر بیان نمود و در حدیث دوم، نقش امیرمؤمنان(ع) در کتابت و تدوین آن را.
البته در این موارد، احادیث دیگری وجود دارد که به خاطر پرهیز از اطاله کلام، از بیان آن‌ها صرف نظر می‌کنیم.