چراغ برات خراسانیها روشن شد/ خیراتی از جنس دعا برای آمرزش اموات + عکس
گروه اجتماعی: دهه دوم شعبان یادآور چراغ برات خراسانیهاست، ایامی که مردم برای آمرزش اموات خود خیراتی از جنس دعا و نیایش تقدیم آنها میکنند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، ماه شعبان در استان خراسان رضوی که به ماه برات نزد قدیمیترها معروف است با آداب و رسوم خاصی سپری میشود، سالهاست مردم این خطه، ماه شعبان و نیمه شعبان را با چراغ برات میشناسند بهگونهای که روشن کردن چراغ برات در خراسان رضوی از رسوم و آئینهای زیبای ماه شعبان محسوب میشود.
در این شبها مردم با روشن کردن شمع بر مزار اموات خود برای شادی روح آنها دعا میخوانند و این چراغانی کردن به چراغبرات معروف شده که با گذشت چندین سده همچنان در فرهنگ مردم استان تجلی دارد.
در واقع نیمه شعبان که فرامیرسد، چراغ برات برای رفتگان روشن میشود و مردم به دیدار درگذشتگان میروند لذا آئین چراغ برات در شهرهای مختلف با شور و حال خاصی از روز ۱۲ شعبان شروع میشود و بهمدت سه روز ادامه دارد.
اعتقاد اغلب مردم خراسان بر این است که در این ایام سرنوشت رقم میخورد، بهطوری که در نقاط روستایی خراسان در شب پانزدهم نیمه شعبان به پشت بام رفته و از این طریق سرنوشت خود و اقوام خود را در آن سال پیشبینی میکردند، در عین حال دست به دعا برمیدارند و از خداوند طلب سالی خوش را میکنند.
جلوگیری از ایجاد آسیب در آئینهای دینی
اگرچه در این ایام مؤمنان باید هوشیار باشند که این آئینها و سنتهای پسندیده را با کارهای ناشایست خود دچار آسیب نکنند و بهگونهای عمل کنند که با تعالیم اسلامی همخوانی داشته باشد، اما در سالهای اخیر این آئین و سنت نیک و پسندیده توسط بعضی از خانوادهها بهعلت ناآگاهی، به آسیب تبدیل شده است بهطوری که به خاطر چشم و هم چشمی در بعضی شهرها دیده میشود که روی به اسراف در خیرات آوردهاند.
جهت برپایی این آئین طی روزهای اعلام شده مردم از صبح با حضور بر مزار درگذشتگان و چیدن انواع خوراکی ها مثل خرما، شیرینی، شربت و میوه از افرادی که برای قرائت فاتحه بر سر مزار حاضر میشوند، پذیرایی میکنند و این کار نوعی صلهرحم نیز محسوب میشود زیرا مردم بر این باورند که در روزهای برات روح مردگان آزاد است و زندگان با حضور بر سر مزار مردگان، آزادی در آنها از آتش دوزخ طلب را میکنند.
این روزها برای افرادی که عزیزی از آنها در سال گذشته فوت کرده از اهمیت بیشتری برخوردار است و بازماندگان تلاش میکنند در هر شهری که باشند در این روزها خود را به سر مزار درگذشتگان خود برسانند و در قبرستان هم مردم تلاش میکنند به همه درگذشتگان اقوام سر بزنند و فاتحهای برای آنان بخوانند، همچنین در این ایام برای درگذشتگانی که اولین سال فوت آنها است مراسم ختم و یادبودی در مسجد با عنوان براتی یرگزار میشود.
چراغبرات، نمایش اعتقاد مردم به معاد
در همین خصوص علیاکبر خلیلی، پژوهشگر مسائل اجتماعی در منطقه کاشمر، خلیل آباد و بردسکن با بیان اینکه مردم اکثر شهرهای خراسان در روزهای چراغ برات آئین و رسم خاصی دارند، گفت: آیین چراغ برات فرصت مغتنمی برای خیرات و طلب آمرزش برای درگذشتگان است، افزود: نیمه شعبان و روزهای چراغبرات، در فرهنگ و اعتقادات مردم، معاد را به نمایش میگذارد گویی در این روز اموات چشم انتظار برات زندهها هستند.
وی ابراز کرد: مردم در روزهای چراغبرات علاوه بر رسوم عمومی که در همه مناطق استان خراسان مشترک است، طی سالهای گذشته خیمهها و چادرهایی بر فراز قبور عزیزان متوفی خود نصب کرده و در این دوره زمانی سر قبر عزیزان خود بیتوته میکردند.
خلیلی ادامه داد: در اکثر شهرهای جنوبی استان رسم بر این است که زندگان بر حسب رابطه بزرگی و کوچکی سن بر سر قبر عزیزان سفر کرده حاضر میشوند، فاتحهای میخوانند و پس از صرف خرما، نقل و شکلات و تکهای حلوا به منازل خود بازمیگردند.
آئین چراغ برات در خراسان رضوی
وی با بیان ایکه افراد یک فامیل صبح روز دوازدهم به سراغ پیرترین فرد درگذشته فامیل رفته و به خانواده او تسلیت میگویند و پس از خواندن فاتحه به سراغ بزرگ بعدی فامیل میروند، اظهار کرد: این دیدار سلسله مراتبی از خانواده درگذشتگان ادامه دارد تا در آخرین ساعات عصر روز چهاردهم همه فامیل به سراغ خانواده کوچکترین متوفی فامیل رفته و با دادن تسلیت برای او فاتحهای میخوانند که این اقدام را میتوان نوعی یاریگری در وادی تسلیتگویی و ابزار همدردی و صلهرحم همگانی و ترویج عاطفه همگانی محسوب کرد.
این پژوهشگر مسائل اجتماعی اظهار کرد: از مراسم روزهای برات که بیشتر در روستاها رونق دارد، اجرای مراسم براتخوانی است، در این مراسم نوجوانان و جوانان روستا به خانه افرادی که به تازگی عزیزی را از دست دادهاند میروند و اشعاری را در یادآوری روز برات میخوانند، اهالی خانه نیز از آنچه در خانه موجود است، مانند خرما، شکلات، نقل و نبات، عناب و گردو به آنها میدهند و بدینوسیله از آنها تشکر میکنند.
وی یادآور شد: در روستاها رسم بر این است که شب نیمه شعبان تمام چراغهای خانه باید روشن باشد زیرا روستاییان اعتقاد دارند در این شب ارواح رفتگان خانه به محل زندگی خود میآیند و اگر چراغ خانه روشن باشد، برای اهالی خانه دعای خیر کرده و در غیر این صورت آنان را نفرین میکنند.
خلیلی بیان کرد: روز چهاردهم شعبان به برات مردهها شهرت دارد و مردم با حضور بر سر قبور خویشاوندان، خواندن فاتحه و پخش انواع شیرینی، شکلات، میوه و نانهای سنتی یاد و خاطره عزیزان خود را گرامی میدارند.
نیمه شعبان و برات زندهها
این پژوهشگر ادامه داد: شب نیمه شعبان به برات زندهها مشهور است و مراسم ویژهای دارد بهطوری که مردم پس از حضور بر مزار درگذشتگان خود و دعا برای آنها برای سلامتی و نعمتهایی که خداوند به آنها ارزانی داشته است، شادی میکنند، چراغ و شمع روشن میکنند و به راز و نیاز با پروردگار میپردازند.
وی به آئین چراغ برات در روستاهای کاشمر، خلیلآباد، بردسکن، کوهسرخ و ... نیز اشاره کرد و افزود: در این روزها مردم طبق سنتی دیرینه بر سر مزار شهدا و مردگان خود می روند، بدین ترتیب که از روز دوازدهم برای خواندن فاتحه به دیدار اهل قبور میروند، کسانیکه طی سال تازه درگذشته داشته باشند بر روی قبر تازه گذشته، قالیچهای انداخته و میوه و شیرینی، قطلمه( نوعی نان روغنی) و شکلات میگذارند و خانواده و خویشان نزدیک تازه درگذشته دور تا دور قبر آن مرحوم یا مرحومه مینشینند و فاتحه و قرآن میخوانند؛ مردم نیز چه فامیل و چه غریبه بر سر خاک مرحوم یا مرحومه میآیند و فاتحهای میخوانند و خانواده آن مرحوم هم به رسم تشکر از فاتحه خوان شیرینی، قطلمه و... به او تعارف میکنند، همچنین متقابلاً خانواده مرحوم بر سر خاک درگذشتههای دیگر میروند و فاتحهای میخوانند این فاتحه خواندن همچنان تا دو ساعت ادامه دارد.
وی عنوان کرد: بنا به باورهای مرسوم اهالی این منطقه چراغهای تمام خانهها را در این ایام روشن میکنند همه جا روشن و چراغانی میشود زنان و دختران روستا هم از این چوبها به هر تعدادی که میخواهند و به سر مزار و زیارتگاه میبرند و در آنجا روشن میکنند و حاجت خود را بیان میکنند البته این مراسم تا چند سال قبل رسم بود و اکنون دیگر از چوب و پنبه استفاده نمیکنند و به پشت بامها نمیروند و به جای آن از شمع در زیارتگاهها و خانهها استفاده میکنند.
در حال هر در این سه روز مردم بر سر مزارها رفته و برای اموات خیراتی از جنس دعا و نیایش و طلب آمرزش میکنند، معمولاً هر کسی مقداری شیرینی، خرما و نقل و شکلات و میوه روی قبر خویش خود گذاشته و آن را برای آمرزش و فاتحه طلبیدن خیرات میکند که اینها خود حکایتی اسطورهای دارد.
با توجه به اینکه بنا به باور مردم در این ایام برات انسان نو میشود و به عبارتی سرنوشت انسان رقم میخورد، امید که سرنوشت همه ما به بهترین نحو رقم بخورد.
