نگاهی به آئینهای گذشته رمضان در کاشمر
گروه اجتماعی: مردم مؤمن و خداجوی شهرستان کاشمر در ماه مبارک رمضان علاوه بر روزهداری، آداب و رسوم خاصی را اجرا میکنند که از جمله این رسوم میتوان به شوخوانی اشاره کرد.
محمد کریمی، پژوهشگر بومی منطقه کاشمر در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، درخصوص آئین و آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در این شهر گفت: مردم مؤمن و خداجوی شهرستان کاشمر در ماه مبارک رمضان علاوه بر روزهداری، آداب و رسوم خاصی را اجرا میکنند که از جمله این رسوم میتوان به شوخوانی اشاره کرد.
کریمی با بیان اینکه مردم این شهرستان قبل از آغاز رمضان برنامههایی از جمله تعیین وقت جلسات قرآنی معروف به قرآن دوره زنان و دختران را اجرا میکنند، افزود: در این جلسات بانویی که از دیگران بزرگتر است و قرآن را صحیح قرائت میکند، بهعنوان ملا، سرپرست دیگر قرآنخوانان میشود.
این پژوهشگر فرهنگ بومی منطقه کاشمر ادامه داد: همچنین حساب سال افراد در اول ماه مبارک رمضان بازمیشود تا خمس و زکات مال خویش را به مستمندان اهدا کنند، همچنین تعیین جایزه برای دختران و پسرانی که هنوز به سن تکلیف و روزهداری نرسیدهاند، از دیگر رسوم مردم شهرستان کاشمر است.
شوخوانی؛ یک ساعت و نیم مانده به اذان صبح
وی با اشاره به آداب و رسوم زمان سحر بین مردم این شهرستان اظهار کرد: در گذشته که بلندگو و برق وجود نداشت، در بالای بلندترین بام ساختمانی و یا مساجد، مؤذن محل، یک ساعت و نیم مانده به صبح مناجات ابوحمزه ثمالی را که بین مردم به «شوخوانی» معروف بود، با صدای بلند میخواند، پس از 45 دقیقه برای مدت ده دقیقه این کار متوقف میشد.
این پژوهشگر فرهنگ بومی منطقه کاشمر افزود: در ادامه «شوخوانی» دوم خوانده میشد و چون شوخوانی اول با آهنگ ابوعطا و شوخوانی دوم با آهنگ بیات ترک قرائت میشد، مردم این آهنگ را به یاد داشته و میفهمیدند که چقدر به اذان صبح مانده است.
وی گفت: آن زمان عدهای با طبل و شیپور نیز بر بالای بام میرفتند و همچون شوخوانی، در دو بخش با همان آهنگ مینواختند تا دیگر اهالی خواب نمانند، حتی برای خواب نماندن یکدیگر همه احساس مسئولیت میکردند بهطوری که با زدن بر روی پیت یا کوبیدن درب منزل و یا دیوار همسایه تلاش میکردند همسایهشان برای خوردن سحری خواب نماند و بیسحری روزه نگیرد.
کریمی با بیان اینکه حدود 10 دقیقه مانده به اذان صبح مؤذن دعای سحر را میخواند و سپس اذان میگفت، یادآور شد: در گذشته کم و بیش نماز جماعت برپا بود و آنها که برای اقامه نماز جماعت به مسجد میآمدند تا نزدیک طلوع خورشید در مسجد میماندند و از روحانی مسائل شرعی خود را سؤال میکردند.
این پژوهشگر فرهنگ بومی منطقه کاشمر با اشاره به اینکه در حال حاضر در اغلب مساجد نماز جماعت برپا و جلسات قرآنی دایر است، اظهار کرد: در بیشتر جلسات قرآنخوانی که از گذشته مرسوم بوده است، یک جزء قرآن روزانه تلاوت میشد که دوره قرآن زنان اغلب صبح و عصر و آقایان شب برگزار میشده است.
اجرای شبیهخوانی در شبهای 19، 21 و 23 رمضان
کریمی به برخی رسوم در ادامه این ماه اشاره کرد و گفت: در ایام ماه رمضان بهویژه در روزهای 19، 21 و 23 این ماه، مراسم تعزیهخوانی به نام شبیهخوانی اجرا میشود، مردم این شبها را تا سحر احیا کرده و به قرائت قرآن، نماز و دعای جوشن کبیر میپردازند و اغلب مقید به افطاری دادن در این شبها هستند.
این پژوهشگر فرهنگ بومی منطقه کاشمر ادامه داد: در بین مردم این دیار در گذشتهها مرسوم بود که پس از صرف سحری روز 21 ماه رمضان، روزهداران پای پیاده به زیارت امامزاده سیدمرتضی(ع)، برادر امام رضا(ع) که در کاشمر مدفون است، میرفتند.
وی با اشاره به پختن آش توسط زنان و توزیع بین خویشان، اقوام و همسایهها در ساعاتی قبل از افطار، عنوان کرد: در روز آخر ماه رمضان که جزء 30 قرآن قرائت میشود، افراد مطابق معمول هر روز بر جای خود مینشینند و با آوردن انواع آجیل، یک سکه و ... این جزء تلاوت میشود تا اینکه به سوره اخلاص میرسد، کسیکه این سوره را تلاوت میکند باید چند روز پس از تمام شدن ماه رمضان به سایر قرآن خوانان آش بدهد که این آش به آش قل هوالله معروف است.
این پژوهشگر فرهنگ بومی منطقه کاشمر گفت: عصر روز آخر ماه رمضان نیز والدین اعم از پدر یا مادر به ازای هر نفر از اعضای خانواده خود یک من گندم و یا معادل آن، پولش را کنار میگذارند و این فطریه، هنگام افطار دست به دست بین اعضا میچرخد و با رسیدن به دست پدر، او فطریه را به فردی مستحق میدهد.
وی بیان کرد: روز عید فطر هم بهانه خوبی برای مردم این دیار است تا صله رحم را به جا آورند و از پدر و مادر و بزرگترهای فامیل سر بزنند.
