مبناییترین اصل اجرای عدالت در نهجالبلاغه، توحید است
گروه اجتماعی: مدیر گروه آموزشی مطالعات اسلامی دانشکده مدیریت دانشگاه تهران با بیان اینکه اگر بخواهیم عدالت به بهترین شکل اجرا شود، مبناییترین اصل توحید است، گفت: توحید مبنای برقراری استمرار عدالت در نهجالبلاغه معرفی شده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از فارس، علیاصغر پورعزت، مدیر گروه آموزشی مطالعات اسلامی دانشکده مدیریت دانشگاه تهران شب گذشته، 14 مهر در سخنرانی خود با موضوع «مدل سازمان توحیدی در نهجالبلاغه» که در نشست علمی جشنواره «از روشنای عشق تا تجلی ولایت» در تالار حافظ شیراز برگزار شد، گفت: سازمان پدیدهای دست ساخته و پیداد شده زندگی اجتماعی است و درباره آن بحثهای زیادی شده است.
وی با بیان اینکه سازمان پدیدهای فراگیر است و ما از بدو تولد تا مرگ با سازمان سروکار داریم، افزود: سازمانها جامعه انسانی را تخسیر کردهاند و همگی ما در سازمان به سر میبریم.
پورعزت ابراز کرد: تمام هستی در عالم آفرینش با نوعی سازمان اداره میشود و گاهی سازمان خالی از انسانهاست که به آن سیستم فیزیکی گویند و گاهی نیز مملو از انسانهاست که به آن سازمان اجتماعی اطلاق میشود و بیشتر تحولات در جامعه انسانی با این سازمان صورت میگیرد.
وی بیان اینکه این سازمانها حاصل مراودات روزمره ما هستند، گفت: اگر بخواهیم سازمان را بر اساس دستورات خداوند و به روایت حضرت علی(ع) ایجاد کنیم باید یکسری ویژگیهایی داشته باشد.
پورعزت عنوان کرد: زندگی در یک مسیر امتداد دارد و همی در حال حرکت هستیم و به سمت تکامل میرویم، تا آنجا هستی تحت تأثیر اقدامات تدوین شده به سمت کمال و خداوند است که این مسیر امتداد دارد و آنجا که انسان دخالت میکند، الزاماً حرکت به سمت کمال نیست و گاهی به انحطاط منتهی میشود.
این استاد دانشگاه با یادآوری اینکه در کشور خود حداقل 6 دوره انحطاط را از زمان پیدایش تمدن تجربه کردهایم، گفت: اینها نشاندهنده ضعف در تمدن و تصمیمگیری بود و در آن زمانها بیعدالتی در کشور موج میزد و هیچکدام از دورههایی که به انحطاط رفتهاند در مسیر تعالی حرکت نمیکردند و ادبیات آنها ذلت و ابتذال بوده است و هر زمان که ادبیات به سمت ابتذال برود، انحطاط نزدیک است.
وی، منظور از ادبیات را تمام ساحات تفکر انسانی دانست و گفت: ما با ادبیات میاندیشیم و حاصل اندیشه ما در ادبیات جلوه میکند.
ویژگی سازمان توحیدی
پورعزت با اشاره به ویژگیهای سازمان توحیدی گفت: سازمان توحیدی یا موحد، سازمانی است که تجلی اصل عدالت در آن به وضوح دیده میشود و اصل آخرتگرایی، اسوهگری، اصول دین نیز در آن متجلی و قابل رؤیت است.
استاد دانشگاه تهران با طرح این سئوال که عدل چگونه در هستی تجلی پیدا میکند، گفت: اگر بخواهیم عدالت به بهترین شکل اجرا شود، مبنایترین اصل توحید است و توحید مبنای برقراری استمرار و مفهوم عدالت در نهجالبلاغه معرفی شده است.
وی بهترین رابطهای که تمام انسانها در آن برابر و یکسان هستند، را رابطه با خدا دانست و گفت: هر رابطه دیگری که در نظر بگیریم متفاوت است اما رابطه با خداوند به گونهای تعریف میشود که هیچکس برتر از دیگری قرار نمیگیرد مگر به واسطه اعمالی که انجام میدهد.
اسماء خداوند بیانگر خواستههای او از افراد بشر است
پورعزت با بیان اینکه در سازمان توحیدی اگر قرار باشد خداوند از زبان خود معرفی شود، چگونه صورت میگیرد؟ گفت: خداوند اسمایی برای ما معرفی کرده است که با تأمل در آنها میتوانیم بفهمیم از جامعه انسانی چه میخواهد. به عنوان مثال در بین اسما رزاق، حفیظ، عزیز و محیط را در نظر بگیریم، آنچه در سازمان مورد نیاز است با تجلی این اسما در اختیار انسان قرار میگیرد.
مدیر گروه آموزشی مطالعات اسلامی دانشکده مدیریت دانشگاه تهران افزود: اسم محیط دلالت بر شکوفاسازی تمام استعدادها از جمله هنر دارد و اگر قرار باشد استعدادی در ما شکوفا شود، در صورت استمداد به محیط خداوند و مسئلت جستن از او محقق میشود تنها اگر صادق باشیم.
وی با طرح این سئوال که سازمان توحیدی چه نوع سازمانی است؟ گفت: سازمانی که بر اساس حکم خدا و تجلی اسما شکل میگیرد حال و هوای دیگری دارد و اگر سازمان که ما طراحی میکنیم همه به حق خود برسند اما هنگام اخذ حق زبانشان به لکنت بیفتد این سازمان، پاک نیست.
پورعزت با اشاره به نامههای 51 و 31 نهجالبلاغه گفت: این دو نامه توسط امام علی(ع) برای تمام نسلهای بعد از خود است یکی مخاطب عام و تمام مردم و دیگری برای حکمرانان است که اولین نامه خطاب به امام حسن مجتبی(ع) و دیگری مخاطبش مالک اشتر است.
استاد دانشگاه تهران اظهار کرد: سازمان توحیدی از تحقیر، تملق، ریا و تظاهر پیراسته میشود و باور به رزاقیت خداوند و نیازمندی همه بندگان به او و بینیازی او از همگان در سازمان تسری مییابد به گونهای که زیباترین جلوه برابری و مساوات را نمایان میگرداند.
سازمان توحیدی، تداعیگر وحدت مدار خلقت است
وی ادامه داد: بدین تعبیر سازمان توحیدی، سازمان عدل است و تداعیگر وحدتمدار خلقت و آفرینش هستی و توحید به منزله اساسیترین اصل ادیان حقیقی، انشاکننده مجموعهای از پندارها، کردارها و گفتارهای اجتماعی است که تداول آنها، ساخت متداول قدرت در جوامع را دگرگون کرده و نظم جدیدی را بر آنها حاکم میسازد.
پورعزت عنوان کرد: در این نظم جدید قدرتمند جرأت نمیکند از قدرت خود استفاده کند مگر به اذن خداوند و در عین حالی که قدرت دارد حقارت خود را در برابر خداوند میبیند و ضعیف کمترین دغدغهای ندارد چون میداند امر خداوند بر عدالت است.
این دانشگاه عنوان کرد: آنچه در ساحت تئوری به زبان عامه مردم منتقل میشود، به تدریج راههای عمل به آن پیدا میشود چنانچه که اگر کسی دائماً ذکر «لا إله إلا الله» را بگوید غیر ممکن است که در برابر غیرخداوند سر تعظیم فرود آورد.
وی گفت: زندگی بازی نیست، لحظات زندگی پر از حادثههای سهمگین است و تقویت مردم برای مقابله با آنها نیاز به ارتباط با قدرت لایزال الهی دارد و نماز ابتدای آن ارتباط است.
پورعزت با اشاره به آیات سوره توحید عنوان کرد: در این آیات گوینده و شنونده ادغام میشود و اگر در این معانی غرق میشویم در برابر چه انسانی سر خم میکنیم؟ و آن زمان هیچکس حقی ندارد که فساد کند به بهانه اینکه در اضطرار قرار دارد.
وی تأکید کرد: هیچ عملی به جز آنچه که گفته شد در حدود حلال و حرام مجاز نیست و هیچ اضطراری توجیه نمیکند که این دو عمل مباح شوند و معصیتها نیز اگر چنین شوند چه بر سر دین میآید؟ نمونه آن سرگذشت داعش است که به مفاسد اجتماعی را به شکل سخیفی دامن میزند و آبروی انسانیت را میبرد و زیباترین دین خداوند را چگونه تبین میکند.
«لا إله إلا الله» هرگونه اعمال قدرت انسان بر انسان را نفی کرده است
استاد دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: اعتقاد به توحید و شعارهای عظیم و بیبدیل نظیر «لا إله إلا الله» و «الله اکبر» هرگونه اعمال قدرت انسان را بر انسان نفی کرده و نظام ویژهای را در پرتو برابری تمام انسانها در مقام بندگی حضرت حق میآفریند بنابراین تجلی توحید بر سازمان به نفی هرگونه قدرت مادی و انسانی و تصمیم برابری ناشی از وحدت خلقت میانجامد.
وی اضافه کرد: این نگاه توحیدی به مبناییترین تعریف از برابری رهنمون میشود و تعریفی که بنا بر آن هیچکس در یک سازمان اجتماعی بر دیگری برتری ذاتی ندارد. حال ممکن است که هر یک از ما تحت تأثیر نحوه سلوک و حیات ویژه خود اعتبارات متفاوتی را در رابطه با بندگی بگیریم بنابراین هرگاه جامعهای بر مبنای توحید شکل گیرد تمام انسانها ما را در یک مرتبه قرار میدهند.
مدیر گروه آموزشی مطالعات اسلامی دانشکده مدیریت دانشگاه تهران گفت: نحوه شناخت و نوع نگاه انسان به خود و جهان خلقت، شیوه برخورد او با غرور و تکبر یا تواضع ناشی از حقارت تعریف میشود. انسانی که جهان را در ید قدرت لایزال الهی میبیند چگونه میتواند مغرور شود؟
وی ادامه داد: با چنین باوری مدیران از خودستایی، خود بزرگبینی میپرهیزند و زیردستان نمیتوانند هیچگونه تحقیر یا سلطهای را از انسانهای دیگر تحمل کنند.
سازمان توحید و یا شرکگرا ساخته عمل و اندیشه ماست
استاد دانشگاه تهران با بیان اینکه سازمان توحیدی یا سازمان شرکگرا ساخته عمل و اندیشه ماست، گفت: تجلی باور به توحید را میتوان در دو سطح مدنظر قرار داد از حیث تأثیر بر رفتار حاکم و مدیر و تأثیر بر رفتار مردم و کارکنان و این چنین است که موحد یا مخلص به کار آخرت توجه بیشتری دارد و از ریاکاری میپرهیزد و هنگامی که از درستی عمل خود مطمئن است به ملاحت ملاحتگران توجهی ندارد.
وی تأکید کرد: مدیرانی که موحند از تحمیل اراده خود بر کارکنان میپرهیزند و کارکنانی که موحند از پذیرش ظلم معذورند و اگر مدیر تابع امر خداوند بود از او اطاعت میکنند.
پورعزت ابراز کرد: سازمان توحیدی، سازمانی عقلانیتگرا، دانش بنا و خردسالار است یعنی آنچه در چنین سازمانی نافذ میشود و حکم میراند خرد و حکمت است و عدل یکی از جلوههای این عقلانیت و حکمتگرایی است.
استاد دانشگاه تهران اظهار کرد: تجلی فرهنگ توحیدی در سازمان به توسعه فرهنگ عدالتگر میانجامد بهطوری که میتوان سازمان توحیدی را سازمان عدالت دانست و حتی میتوان گفت هر گاه در سازمانی بیعدالتی رایج شود، بیشتر از شیوع بیعدالتی، شرک و نفاق در آن رواج یافته است و موحدان از میان رفتهاند یا منزوی شدهاند.
