هفدهمين همايش بزرگداشت ملاصدرا/ 4
تكنولوژی؛ مثار كثرت و دوركننده انسان از نفس وجود
گروه انديشه: حميدرضا آيتاللهی با بيان اين كه تكنولوژی مثار كثرت است، عنوان كرد: چيزی كه مثار كثرت باشد باعث دور شدن انسان از نفس وجود، يعنی همان چيزی كه فلسفه ملاصدار می خواهد ما را به آن نزديك كند، است و به همين خاطر تحليل فلسفی فناوریهای رو به گسترش در جامعه ما ضروری است.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، حميدرضا آيتاللهی، رئيس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در هفدهمين همايش بزرگداشت ملاصدرا با موضوع «فلسفه و راه زندگی» كه صبح امروز، يكم خردادماه به همت بنياد حكمت اسلامی صدرا با حضور متفكران، انديشمندان و پژوهشگران و در محل مجتمع آدينه آغاز به كار كرد، به بيان سخنانی در باب تكنولوژی و چالشهای فلسفی ايجاد شده با تكنولوژی پرداخت.
آيتاللهی با تقسيم تكنولوژیها به سخت و نرم برای نمونه به سه تكنولوژی آموزشی، تكنولوژی مديريت و تكنولوژی رسانه به عنوان تكنولوژیهای نرم اشاره و ضمن تأكيد بر تأثير ناآشكار تكنولوژی بر كليه ابعاد انسانی گفت: در اين زمينه مسائل مختلفی مطرح شده است و شايد اولين كسی كه به نحوی اين مسئله را مطرح كرد، ماركس بود كه گفت ابزار به عنوان زيربنا تعيينكننده امور ديگر به عنوان روبناست و تكنولوژی ذاتی دارد و نظامی جبری را بر انسانها تحميل میكند.
وی ادامه داد: باورمندان به جبريت تكنولوژی معتقدند كه تكنولوژی مهمترين عامل شكلدهنده جامعه است و به تعبير ديگر تاريخ را میسازد و آئينه تمام نمای كاستیهای انسان است. هايدگر در قرن 20 تكنولوژی را نوعی انكشاف و برقراری نوع خاصی از ارتباط با طبيعت میدانست كه دستكاری و تعرض وجه مشخصه آن است. از نظر هايدگر ما بايد برای مقابله با آسيبهای تكنولوژی آن چه را كه تكنولوژی میكند، بشناسيم و گاه سعی میكند كه از طريق هنر با آن مقابله كند.
رئيس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با اشاره به آراء شخصی به نام بورگمان در زمينه تكنولوژی گفت: به عقيده بورگمان اتفاقی كه با تكنولوژی روی میدهد، كانونزدائی است و آن افرادی كه میخواهند با آن مقابله كنند بايد كانونهای جديدی ايجاد كنند. در واقع مسئله اصلی اين است كه اشياء كانونی زندگی ما را در اطراف خود سامان میدهند و به همين علت ارزشسازند؛ اما با حذف كانونها توسط تكنولوژی ارزشها هم تغيير میكنند.
وی عنوان كرد: از منظر تكنولوژيك هر چيزی كه كاربردی برای آن متصور نباشد از دايره اعتبار بيرون است و كاربرد است كه ارزش هر چيزی حتی خود انديشه را نيز تعيين میكند و اين مشكلی است كه امروز در همه جای جهان و حتی در كشور ما هم وجود دارد و به فلسفه هم اين گونه نگاه میشود.
آيتاللهی ادامه داد: بنابراين اگر نگاه ما را به جهان دگرگون میكند پس تكنولوژی ماهيتی مستقل از ما دارد كه راه خود را میرود. ممكن است كه به نظر برسد كه توطئهای در كار است و افرادی به دنبال اين كار هستند اما بايد توجه داشت كه هر چند در نظامهای تكنولوژيك افرادی وجود دارند كه به دنبال چنين چيزی باشند اما در واقع نظامهای تكنولوژيكی تحميلی از سوی خود تكنولوژی و ذات آن هستند و لذاست كه ارزشهای جديدی را به وجود میآورد و منجر به طرد ارزشهای سنتی میشود.
وی با اشاره به تقابل نگاه تكنولوژيك با خود فلسفه گفت: مواردی از قبيل طرد متافيزيك، عادیسازی نسبیگرائی در آراء فلسفی، دور كردن ما از تجريدهای عقلی و درگير ساختن با مسائل دمدستی، تحميل ارزشهای جديد برای قضاوتهای فلسفی، تحميل پارادايم رفاه و فايدهگرائی، تبديل حقيقت به مدلهائی برای تبيين عالم و زندگی انسانی، شاخه شاخه كردن فلسفه، رواج ارزايابیهای پراگماتيستی به جای ارزيابیهای منطقی در فلسفه و تأثير در روششناسی مباحث فلسفی و تأثير تكنولوژی آموزشی و پژوهشی در فلسفه از جمله مواردی است كه میتوان به عنوان تأثير ذات تكنولوژی بر فلسفه عنوان كرد.
آيتاللهی در پايان گفت: اگر بخواهيم اين مباحث را عبارتی از فلسفه اسلامی بيان كنيم بايد گفت كه تكنولوژی مثار كثرت است، اكثر فأكثر، و چيزی كه مثار كثرت باشد باعث دور شدن انسان از نفس وجود است. همان حقيقتی كه فلسفه ملاصدار می خواهد ما را به آن نزديك كند و به همين خاطر تحليل فلسفی فناوریهای رو به گسترش در جامعه ما ضروری است.
آيتاللهی با تقسيم تكنولوژیها به سخت و نرم برای نمونه به سه تكنولوژی آموزشی، تكنولوژی مديريت و تكنولوژی رسانه به عنوان تكنولوژیهای نرم اشاره و ضمن تأكيد بر تأثير ناآشكار تكنولوژی بر كليه ابعاد انسانی گفت: در اين زمينه مسائل مختلفی مطرح شده است و شايد اولين كسی كه به نحوی اين مسئله را مطرح كرد، ماركس بود كه گفت ابزار به عنوان زيربنا تعيينكننده امور ديگر به عنوان روبناست و تكنولوژی ذاتی دارد و نظامی جبری را بر انسانها تحميل میكند.
وی ادامه داد: باورمندان به جبريت تكنولوژی معتقدند كه تكنولوژی مهمترين عامل شكلدهنده جامعه است و به تعبير ديگر تاريخ را میسازد و آئينه تمام نمای كاستیهای انسان است. هايدگر در قرن 20 تكنولوژی را نوعی انكشاف و برقراری نوع خاصی از ارتباط با طبيعت میدانست كه دستكاری و تعرض وجه مشخصه آن است. از نظر هايدگر ما بايد برای مقابله با آسيبهای تكنولوژی آن چه را كه تكنولوژی میكند، بشناسيم و گاه سعی میكند كه از طريق هنر با آن مقابله كند.
رئيس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با اشاره به آراء شخصی به نام بورگمان در زمينه تكنولوژی گفت: به عقيده بورگمان اتفاقی كه با تكنولوژی روی میدهد، كانونزدائی است و آن افرادی كه میخواهند با آن مقابله كنند بايد كانونهای جديدی ايجاد كنند. در واقع مسئله اصلی اين است كه اشياء كانونی زندگی ما را در اطراف خود سامان میدهند و به همين علت ارزشسازند؛ اما با حذف كانونها توسط تكنولوژی ارزشها هم تغيير میكنند.
وی عنوان كرد: از منظر تكنولوژيك هر چيزی كه كاربردی برای آن متصور نباشد از دايره اعتبار بيرون است و كاربرد است كه ارزش هر چيزی حتی خود انديشه را نيز تعيين میكند و اين مشكلی است كه امروز در همه جای جهان و حتی در كشور ما هم وجود دارد و به فلسفه هم اين گونه نگاه میشود.
آيتاللهی ادامه داد: بنابراين اگر نگاه ما را به جهان دگرگون میكند پس تكنولوژی ماهيتی مستقل از ما دارد كه راه خود را میرود. ممكن است كه به نظر برسد كه توطئهای در كار است و افرادی به دنبال اين كار هستند اما بايد توجه داشت كه هر چند در نظامهای تكنولوژيك افرادی وجود دارند كه به دنبال چنين چيزی باشند اما در واقع نظامهای تكنولوژيكی تحميلی از سوی خود تكنولوژی و ذات آن هستند و لذاست كه ارزشهای جديدی را به وجود میآورد و منجر به طرد ارزشهای سنتی میشود.
وی با اشاره به تقابل نگاه تكنولوژيك با خود فلسفه گفت: مواردی از قبيل طرد متافيزيك، عادیسازی نسبیگرائی در آراء فلسفی، دور كردن ما از تجريدهای عقلی و درگير ساختن با مسائل دمدستی، تحميل ارزشهای جديد برای قضاوتهای فلسفی، تحميل پارادايم رفاه و فايدهگرائی، تبديل حقيقت به مدلهائی برای تبيين عالم و زندگی انسانی، شاخه شاخه كردن فلسفه، رواج ارزايابیهای پراگماتيستی به جای ارزيابیهای منطقی در فلسفه و تأثير در روششناسی مباحث فلسفی و تأثير تكنولوژی آموزشی و پژوهشی در فلسفه از جمله مواردی است كه میتوان به عنوان تأثير ذات تكنولوژی بر فلسفه عنوان كرد.
آيتاللهی در پايان گفت: اگر بخواهيم اين مباحث را عبارتی از فلسفه اسلامی بيان كنيم بايد گفت كه تكنولوژی مثار كثرت است، اكثر فأكثر، و چيزی كه مثار كثرت باشد باعث دور شدن انسان از نفس وجود است. همان حقيقتی كه فلسفه ملاصدار می خواهد ما را به آن نزديك كند و به همين خاطر تحليل فلسفی فناوریهای رو به گسترش در جامعه ما ضروری است.
