شرح دعای روز اول ماه رمضان در بيان آيت‌الله مجتهدی تهرانی

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن (ايكنا)، آيت‌الله مجتهدی تهرانی، استاد برجسته اخلاق، همه‌روزه در روزهای ماه مبارك رمضان در بين نماز ظهر و عصر در مدرسه علميه خود به شرح دعای مختصر آن روز می‌پرداختند كه شرح دعای روز اول ماه رمضان در بيان ايشان به قرار ذيل است:
«اللَّهُمَّ اجْعَلْ صِیَامِی فِيهِ صِیَامَ الصَّائِمِينَ؛ خدايا روزه مرا روزه صائمين قرار بده».
صائمين چه كسانی هستند؟ سه نوع روزه داريم؛ روزه عام، روزه خاص، روزه خاص الخاص.
روزه عام همان روزه‌ای است كه عموم مردم می‌گيرند؛ نمی‌خورد و نمی‌آشامد، ولی متاسفانه به نامحرم هم نگاه می‌كند؛ گناه هم می‌كند؛ حجاب را مراعات نمی‌كند. بنابراين روزه عام روزه‌ای هست كه انسان تنها از اموری كه روزه را باطل می‌كند، خودداری می‌نمايد.
روزه خاص، روزه‌ای‌ است كه روزه‌دار علاوه بر اينكه از خوردن و آشاميدن خود‌داری می كند، اعضاء و جوارحش هم روزه دارد؛ چشمش را هم از معصيت می بندد؛ سحر كه روزه می‌گيرد نيت می‌كند كه خدايا من همه اعضا و جوارحم روزه است؛ گوشم غيبت نمی شنود، زبانم غيبت نمی كند و ... اين روزه خاص است.
در حديث است كه وقتی روزه می‌گيری، بايد گوش تو هم روزه باشد - از گناهان مربوط به گوش مثل گوش دادن به غيبت و... - جدا پرهيز كنيد، چشمت هم بايد روزه باشد، پوستت هم بايد روزه باشد؛ موی سرت هم بايد روزه داشته باشد؛ خانم ها بايد حجابشان را رعايت كنند. اين نكته را بايد توجه داشته باشيم كه تعيين حدود حجاب بر عهده مرجع تقليد است، نه رييس جمهور، رييس مجلس و يا هر مسوول ديگری، بانوان بايد مرز حجاب خود را از مرجع تقليدشان بپرسند. مراجع تقليد اسلام‌شناس هستند و هر كسی نمی‌تواند خودش در مسايل دينی رای دهد.
روزه خاص الخاص، روزه‌ای هست كه غير از خدا هيچ چيز ديگری در دل روزه‌دار نباشد؛
اگر در ماه رمضان همه كار ها برای خدا باشد، روزه خاص‌الخاص تحقق می‌يابد و از اين رو در دعا از خدا می‌خواهی: «اللَّهُمَّ اجْعَلْ صِیَامِی فِيهِ صِیَامَ الصَّائِمِينَ؛ يعنی خداوندا روزه مرا روزه خاص الخاص قرار بده».

-فرودگاه ايمان را برای نزول ملائكه باز نگه داريم

بايد دل‌های خود را برای خدا خالی كنيم، ملائكه شب احياء فرود می‌آيند، ولی فرودگاه دلمان را پيدا نمی‌كنند؛ تعلقات به مال، زن، بچه و دنيا جايی برای نزول ملائكه باقی نگذاشته است. دل اگر خالی باشد، آن وقت «تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ»(قدر/4) تحقق می‌يابد و اگر اين‌گونه نباشد، ملائكه در شب احياء بر دل شما فرود نمی‌آيند؛ در ماه رمضان كاری بكنيم كه جا برای نزول ملائكه داشته باشيم.
مرحوم ميرزا جواد ملكی تبريزی راجع به شرايط روزه صحيح چنين گفته است:
در روايات آمده است كه غيبت، دروغ، نگاه -حرام- پی‏‌درپی، دشنام دادن و ظلم - كم باشد يا زياد - باعث باطل شدن روزه می‏‌شود و روزه، فقط خودداری از خوردنی و آشاميدنی نيست، هنگام روزه گوش، چشم، زبان و ... بايد روزه بگيرند. دست و پايت را نگهدار و بسيار سكوت كن مگر از خير. و با نوكرت رفق و مدارا نما. از جدال و آزار رساندن به نوكر خودداری كن و وقار روزه را داشته باش و وقتی روزه‏ای با زمانی كه روزه نيستی بايد با هم فرق داشته باشند.
رسول خدا (ص)‌ فرمودند: «آسان‏ترين چيزی كه خداوند در روزه بر روزه‏دار واجب نموده، خودداری از خوردنی و آشاميدنی است». فقها به صحت روزه بعضی از آنها فتوا داده‏‌اند. جمع بين روايات بالا با روايتی كه از رسول اكرم (ص) وارد شده و سخن فقها در اين است كه بگوييم، منظور از صحت در احاديث فوق اين است كه «چنين روزه‏‌ای مورد قبول خداوند است» و منظور از صحت در كلام فقها اين است كه «چنين روزه‏‌ای قضای آن را ساقط می‏‌كند».
خلاصه اين‌كه روزه صحيح و كاملی كه خدا برای كامل كردن روزه‏‌دار مقرر فرموده، قطعا شامل خودداری اعضای بدن از گناه می‏‌باشد و روزه كامل‌تر اين است كه علاوه بر آن، قلب را از ياد غير‌خدا باز داشته و از هر چه غير اوست، روزه بگيرد. هنگامی كه انسان ماهيت روزه، درجات و فلسفه تشريع آن را فهميد، ناچار بايد از هر گناه و حرامی، به خاطر قبول روزه‏‌اش خودداری كند.
و الا مسوول بوده و به خاطر اينكه اعضای بدنش روزه نگرفته‏‌اند، مجازات می‏‌شود و ساقط شدن قضای روزه به اين معنا نيست كه انسان را در روز قيامت از مجازات نجات دهد(ترجمه‏ المراقبات ص 210).

-ويژگی قائمين

«وَ قِیَامِی فِيهِ قِیَامَ الْقَائِمِينَ؛ خدايا در ماه رمضان قيام مرا قيام قائمين قرار بده».
يعنی شب كه نماز شب می‌خوانم، قيامم قيام قائمين باشد، قائمين آنهايی هستند كه در نماز از خوف خدا گريه و زاری می‌كنند.

-نماز شب شيخ عباس قمی

حاج ميرزا علی محدث‌زاده، پسر بزرگ شيخ عباس قمی‌(ره) نقل می كرد: پدرم وقتی نماز شب می‌خواند، آن طور از خوف خدا گريه می‌كرد كه ما با صدای گريه ايشان از خواب می‌پريديم.
نماز بايد نمازی باشد كه از روی عشق باشد؛ چرا كه خروس هم نماز شب می‌خواند، ولی عشق ندارد، لذا شاعر گفته:
ای مرغ سحری عشق ز پروانه بياموز
كان سوخته را جان شد و آواز نيامد
«قيام ما را قيام قائمين قرار بده» يعنی نماز مرا نماز عاشقانه قرار بده ؛ برای نماز شب از خواب بايد بپريم، نه اينكه ساعت كوك كنيم تا بيدار شويم.

-از غفلت بپرهيزيم

«وَ نَبِّهْنِی فِيهِ عَنْ نَوْمَۀِ الْغَافِلِينَ‏؛ در اين روز اول ماه رمضان مرا از خواب غفلت بيدار بكن».
اين هم دعای خوبی است، گناه نكنيم. هر لحظه ممكن است مرگ از راه برسد و مثلا فلان آقای فروشنده دارد آب توی شير می‌ريزد، يك مرتبه سكته می‌كند، مرگ كه خبر نمی‌كند و اينها غفلت است.
«وَ هَبْ لِی جُرْمِی فِيهِ یَا إِلَهَ الْعَالَمِينَ وَ اعْفُ عَنِّی یَا عَافِياً عَنِ الْمُجْرِمِينَ؛ خدايا در اين ماه رمضان مرا ببخش ای خدايی كه از گنهكاران می گذری»