راهكارهای احيای فرهنگ ماه رمضان/ (25)
سازمانهای فرهنگی به شكل جدی دنبال تعميق معنويتگرايی باشند
گروه انديشه: عضو هيئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با بيان اينكه سازمانهای فرهنگی بايد علاوه بر ترويج معنويتگرايی در جامعه، به شكل جدی دنبال تعميق آن نيز باشند، بيان كرد: ماه رمضان فرصت خوبی است تا افراد با فلسفه دين و دينداری، مفاهيم و معانی بلند و انسانساز قرآن آشنا شوند.
عليرضا عابدیسرآسيا، عضو هيئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه خراسان رضوی، با بيان اينكه روزه كارگاه تمرين تقوا و اخلاص است، گفت: قرآن، فلسفه روزه را رسيدن به ملكه تقوا میداند.
وی ادامه داد: ملكه حالتی است كه در وجود انسان درونی و ماندگار شده و ملكه تقوا يعنی انسان در همه حالات و شرايط روحيه پرهيزكاری خود را حفظ كند و از آن جهت كه روزه عبادتی پنهانی و درونی است، تمرين اخلاص نيز هست.
اين مدرس دانشگاه با اشاره به آيه 183 سوره بقره «یَا أَیُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَیْكُمُ الصِّیَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ، اى كسانى كه ايمان آوردهايد روزه بر شما مقرر شده است همانگونه كه بر كسانى كه پيش از شما [بودند] مقرر شده بود، باشد كه پرهيزگارى كنيد»، ابراز كرد: اصل روزه در تمامی اديان الهی پيشين بوده، اما بر طبق روايات، اين وجوب تنها برای انبياء پيشين بوده و از باب تفضل بر امت اسلامی نيز واجب شده است.
وی ادامه داد: در واقع روزه به اندازهای بركات، آثار و فوايد دارد كه وجوب آن بر گروه خاصی به معنای امتنان، فضيلت بخشيدن و برگزيدن آنهاست.
مدرس دانشگاه فردوسی مشهد با بيان اينكه روزه آثار و پيامدهای فردی، اجتماعی، روحی، تربيتی، جسمی، پزشكی، دنيوی و اخروی بسياری دارد، ابراز كرد: يكی از نكاتی كه در روزه رعايت میشود برابری فقير و غنی است به طوریكه در اين ماه فقير و غنی با هم كمبودها را تجربه میكنند و اين امر ثمرات تربيتی مهمی از جمله اصلاح طرز تفكر و سبك زندگی متمولان و ثروتمندان را دارد تا آنها از ثروتی كه به تعبير روايات، امانت الهی است، درست استفاده كرده، در راه تقرب به خدا و خدمت به خلق مدد بگيرند و به فقرا و نيازمندان نيز توجه بيشتری داشته باشند.
عضو هيئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد اظهار كرد: روزه تمرين خدامحوری، به جای خودمحوری، شهوت مداری و همچنين تمرين صبر است، زيرا روزهدار به خاطر خدا و خواست او دست از آشاميدن، نوشيدن و لذايذ و شهواتش برمیدارد و خواست خدا را بر خواست خود ترجيح میدهد.
عابدی روزه را كارگاه تربيت انسان برای شرايط سخت دانست و افزود: همچنين روزه عامل بازدارنده از جرايم و گناهان و موجب تضعيف و تقليل حيوانيت و شيطانيت بوده و زمينهساز اصلاح عادتهای بد میشود.
اين استاد دانشگاه با بيان اينكه روزه عامل صحت بدن است و گرسنگی منظم، دورهای و پشت سر هم يك ماهه جهت صحت بدن بسيار مفيد است، اضافه كرد: رسيدن به علم، حكمت، معرفت و يقين از ديگر ثمرات روزه است، از همين رو خدای متعال در حديث معراج میفرمايند: «ميراث روزه حكمت است و حكمت، موجب معرفت شده و معرفت، يقين میآورد».
وی خاطرنشان كرد: خدای متعال در حديث قدسی میفرمايد: من علم را در گرسنگی و تلاش قرار دادم ولی مردم با سيری و راحتی علم را طلب میكنند و بدان نمیرسند و جالب اينكه محققان از نظر علمی كشف كردهاند كه بر خلاف تصور عمومی، گرسنگی باعث قوی شدن و فعال شدن سلولهای مغزی میشود.
عابدی با بيان اينكه در روايات آثار ديگری نيز برای روزه ذكر شده است، تصريح كرد: روزه واعظ انسان در زندگی مادی، مشوق به ادای تكاليف، عامل رام كردن و كنترل نفس، عامل تسكين قلب و آرامش دل، موجب تنگ كردن راههای نفوذ شيطان، باعث تقرب به خدا، سبب دوری از آتش دوزخ و سپر آتش جهنم نيز است.
اين استاد دانشگاه با بيان اينكه سازمانها و نهادهای فرهنگی بايد به فكر تبليغ سازگار و ماندگار در ماه مبارك رمضان باشند، ابراز كرد: تبليغ سازگار يعنی متناسب با شرايط و احوال مخاطب باشد، از تنوع و جذابيت برخوردار بوده و خسته كننده نباشد و تبليغ ماندگار آن است كه اثرات ميان مدت و طولانی مدت نيز داشته تا مخاطب را در تمام طول سال جذب دين و معنويت اصيل كند.
عضو هيئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با بيان اينكه سازمانهای فرهنگی بايد علاوه بر ترويج معنويتگرايی در جامعه، به شكل جدی دنبال تعميق معنويتگرايی باشند، بيان كرد: ماه رمضان فرصت خوبی است تا افراد با فلسفه دين و دينداری، مفاهيم و معانی بلند و انسانساز قرآن و ادعيه، اثرات مثبت پايبندی به دين و احكام دينی، و مضرات و آفات بی بندوباری و غفلت از خدا آشنا شده و خود را برای شروع يك زندگی پاك، طيب و ايمن از آفات و امراض آماده كنند.
وی با اشاره به اينكه قرآن بايد در كانون فعاليتهای فرهنگی در ماه رمضان قرار گيرد، ادامه داد: بايد كارهای قرآنی از تنوع، جذابيت و كيفيت بسيار عالی برخوردار باشد، زيرا گاهی اثر مخرب يك برنامه مذهبی بیكيفيت، بسيار بيشتر از يك برنامه ضددينی است چون مخاطب را نسبت به مفاهيم دينی بیرغبت كرده و تشنگی او را اشباع كاذب میكند.
عابدی ابراز كرد: كار قرآنی، صرفا قرآن خواندن و تفسير نيست، بلكه فيلمها، قصهها، بازیها، نقاشیها، نماهنگها، شعرها و هنرهای قرآنی، همه فعاليت قرآنی هستند كه بايد سه اصل تنوع، جذابيت و كيفيت در مورد آنها نيز رعايت شده و از پيامهای غيرمستقيم بيشتر از پيامهای مستقيم استفاده شود.
اين دكترای فقه و حقوق اسلامی در مورد چگونگی حفظ قبح روزهخواری در ملأعام، تصريح كرد: در مرحله اول بايد اطلاعرسانی درستی صورت گيرد، زيرا ما در ماه رمضان سه وظيفه داريم كه بين اين سه وظيفه به درستی تفكيك نشده است اول؛ روزهداری، دوم؛ عدم روزهخواری و سوم؛ عدم تظاهر به روزهخواری.
عابدی اضافه كرد: تظاهر به روزهخواری خود گناهی است كه حتی كسانی كه موظف به گرفتن روزه نيستند نيز بايد به آن پايبند باشند كما اينكه عدم روزهخواری وظيفه ديگری است كه حتی گاهی اگر روزه انسان به دلايلی باطل شده است، او حق روزهخواری ندارد و به حرمت ماه رمضان بايد امساك كرده و از مبطلات روزه اجتناب كند.
وی اضافه كرد: ندانستن اين دو مسئله يكی از عوامل ترويج روزهخواری است و نكته ديگری كه در بحث فرهنگ سازی بايد مورد توجه و تاكيد قرار گيرد، بحث رعايت ادب و احترام ديگران است، زيرا تظاهر به روزهخواری علاوه بر اينكه حرمت شرعی دارد، نوعی بیاحترامی به ديگران است و خلاف ادب محسوب میشود.
عضو هيئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در مورد اينكه آيا مذهبی بودن شهر مشهد و ورود زائران بسيار در ماه مبارك رمضان، دليلی برای روزهخواری زائران در اين شهر است؟ تأكيد كرد: اين مشكلی است كه اكثر شهرهای زيارتی و توريستی در اين ماه دارند و بخش قابل توجهی از آن ناشی از همان تصور اشتباهی است كه برخی گمان میكنند چون مسافرند و روزه ندارند میتوانند علناً روزهخواری كنند در حالی كه تظاهر به روزهخواری خود حرام است و حتی مسافران و بيماران نيز نمیتوانند مرتكب آن شوند.
اين استاد دانشگاه ادامه داد: برای جلوگيری از روزهخواریهای علنی بايد اطلاعرسانی كامل و درست و فرهنگسازی مناسب انجام و زمينههای روزهخواری علنی مانند فعال بودن آب سردكنهای عمومی و باز بودن آبميوه فروشیها و بستنی فروشیها و اموری از اين دست در طول روز برچيده شود و برخورد مناسب با افرادی كه علنا روزهخواری میكنند، همراه با تدابير لازم، صورت گيرد.
وی در مورد توجه به روزه اولیها در اين ماه مبارك، عنوان كرد: بايد برای فرزندانی كه نزديك به سن تكليف هستند تمرين روزه مانند آنچه كه در عرف، روزه كله گنجشكی گفته میشود در نظر گرفته شود، تا هنگام تكليف خيلی دچار مشكل نشوند، همچنين برای نوجوانانی كه به سن تكليف رسيدهاند، جشن تكليفی مناسب و جذاب برگزار كرد تا مسئله مكلف شدن و مورد خطاب الهی قرار گرفتن برای آنها تبيين شود.
عضو هيئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد اضافه كرد: البته بايد توجه كرد كه اگر اين افراد به ويژه دختران بسيار ضعيف هستند و اساسا توانايی و قدرت روزه گرفتن ندارند، روزه بر اين افراد واجب نيست، اگر چه به سن تكليف رسيدهاند، البته منظور ضعف كردن نيست زيرا گاهی افراد قدرتمند نيز ضعف میكنند.
وی با بيان اينكه بايد برای اين افراد تدابيری انديشيده شود كه راحتتر بتوانند روزه بگيرند از جمله اين كه شبها بيدار باشند و طول روز را بخوابند تا دچار سختی نشوند، خاطر نشان كرد: تهيه و اهدای جايزه و هديه و انجام تشويق مناسب برای روزه اولیها در آخر ماه رمضان اقدامی مناسبی در جهت متمايل كردن آنها به انجام اين فريضه الهی و خاطره انگيز شدن اين عبادت در ذهن آنها است.
وی ادامه داد: ملكه حالتی است كه در وجود انسان درونی و ماندگار شده و ملكه تقوا يعنی انسان در همه حالات و شرايط روحيه پرهيزكاری خود را حفظ كند و از آن جهت كه روزه عبادتی پنهانی و درونی است، تمرين اخلاص نيز هست.
اين مدرس دانشگاه با اشاره به آيه 183 سوره بقره «یَا أَیُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَیْكُمُ الصِّیَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ، اى كسانى كه ايمان آوردهايد روزه بر شما مقرر شده است همانگونه كه بر كسانى كه پيش از شما [بودند] مقرر شده بود، باشد كه پرهيزگارى كنيد»، ابراز كرد: اصل روزه در تمامی اديان الهی پيشين بوده، اما بر طبق روايات، اين وجوب تنها برای انبياء پيشين بوده و از باب تفضل بر امت اسلامی نيز واجب شده است.
وی ادامه داد: در واقع روزه به اندازهای بركات، آثار و فوايد دارد كه وجوب آن بر گروه خاصی به معنای امتنان، فضيلت بخشيدن و برگزيدن آنهاست.
مدرس دانشگاه فردوسی مشهد با بيان اينكه روزه آثار و پيامدهای فردی، اجتماعی، روحی، تربيتی، جسمی، پزشكی، دنيوی و اخروی بسياری دارد، ابراز كرد: يكی از نكاتی كه در روزه رعايت میشود برابری فقير و غنی است به طوریكه در اين ماه فقير و غنی با هم كمبودها را تجربه میكنند و اين امر ثمرات تربيتی مهمی از جمله اصلاح طرز تفكر و سبك زندگی متمولان و ثروتمندان را دارد تا آنها از ثروتی كه به تعبير روايات، امانت الهی است، درست استفاده كرده، در راه تقرب به خدا و خدمت به خلق مدد بگيرند و به فقرا و نيازمندان نيز توجه بيشتری داشته باشند.
عضو هيئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد اظهار كرد: روزه تمرين خدامحوری، به جای خودمحوری، شهوت مداری و همچنين تمرين صبر است، زيرا روزهدار به خاطر خدا و خواست او دست از آشاميدن، نوشيدن و لذايذ و شهواتش برمیدارد و خواست خدا را بر خواست خود ترجيح میدهد.
عابدی روزه را كارگاه تربيت انسان برای شرايط سخت دانست و افزود: همچنين روزه عامل بازدارنده از جرايم و گناهان و موجب تضعيف و تقليل حيوانيت و شيطانيت بوده و زمينهساز اصلاح عادتهای بد میشود.
اين استاد دانشگاه با بيان اينكه روزه عامل صحت بدن است و گرسنگی منظم، دورهای و پشت سر هم يك ماهه جهت صحت بدن بسيار مفيد است، اضافه كرد: رسيدن به علم، حكمت، معرفت و يقين از ديگر ثمرات روزه است، از همين رو خدای متعال در حديث معراج میفرمايند: «ميراث روزه حكمت است و حكمت، موجب معرفت شده و معرفت، يقين میآورد».
وی خاطرنشان كرد: خدای متعال در حديث قدسی میفرمايد: من علم را در گرسنگی و تلاش قرار دادم ولی مردم با سيری و راحتی علم را طلب میكنند و بدان نمیرسند و جالب اينكه محققان از نظر علمی كشف كردهاند كه بر خلاف تصور عمومی، گرسنگی باعث قوی شدن و فعال شدن سلولهای مغزی میشود.
عابدی با بيان اينكه در روايات آثار ديگری نيز برای روزه ذكر شده است، تصريح كرد: روزه واعظ انسان در زندگی مادی، مشوق به ادای تكاليف، عامل رام كردن و كنترل نفس، عامل تسكين قلب و آرامش دل، موجب تنگ كردن راههای نفوذ شيطان، باعث تقرب به خدا، سبب دوری از آتش دوزخ و سپر آتش جهنم نيز است.
اين استاد دانشگاه با بيان اينكه سازمانها و نهادهای فرهنگی بايد به فكر تبليغ سازگار و ماندگار در ماه مبارك رمضان باشند، ابراز كرد: تبليغ سازگار يعنی متناسب با شرايط و احوال مخاطب باشد، از تنوع و جذابيت برخوردار بوده و خسته كننده نباشد و تبليغ ماندگار آن است كه اثرات ميان مدت و طولانی مدت نيز داشته تا مخاطب را در تمام طول سال جذب دين و معنويت اصيل كند.
عضو هيئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با بيان اينكه سازمانهای فرهنگی بايد علاوه بر ترويج معنويتگرايی در جامعه، به شكل جدی دنبال تعميق معنويتگرايی باشند، بيان كرد: ماه رمضان فرصت خوبی است تا افراد با فلسفه دين و دينداری، مفاهيم و معانی بلند و انسانساز قرآن و ادعيه، اثرات مثبت پايبندی به دين و احكام دينی، و مضرات و آفات بی بندوباری و غفلت از خدا آشنا شده و خود را برای شروع يك زندگی پاك، طيب و ايمن از آفات و امراض آماده كنند.
وی با اشاره به اينكه قرآن بايد در كانون فعاليتهای فرهنگی در ماه رمضان قرار گيرد، ادامه داد: بايد كارهای قرآنی از تنوع، جذابيت و كيفيت بسيار عالی برخوردار باشد، زيرا گاهی اثر مخرب يك برنامه مذهبی بیكيفيت، بسيار بيشتر از يك برنامه ضددينی است چون مخاطب را نسبت به مفاهيم دينی بیرغبت كرده و تشنگی او را اشباع كاذب میكند.
عابدی ابراز كرد: كار قرآنی، صرفا قرآن خواندن و تفسير نيست، بلكه فيلمها، قصهها، بازیها، نقاشیها، نماهنگها، شعرها و هنرهای قرآنی، همه فعاليت قرآنی هستند كه بايد سه اصل تنوع، جذابيت و كيفيت در مورد آنها نيز رعايت شده و از پيامهای غيرمستقيم بيشتر از پيامهای مستقيم استفاده شود.
اين دكترای فقه و حقوق اسلامی در مورد چگونگی حفظ قبح روزهخواری در ملأعام، تصريح كرد: در مرحله اول بايد اطلاعرسانی درستی صورت گيرد، زيرا ما در ماه رمضان سه وظيفه داريم كه بين اين سه وظيفه به درستی تفكيك نشده است اول؛ روزهداری، دوم؛ عدم روزهخواری و سوم؛ عدم تظاهر به روزهخواری.
عابدی اضافه كرد: تظاهر به روزهخواری خود گناهی است كه حتی كسانی كه موظف به گرفتن روزه نيستند نيز بايد به آن پايبند باشند كما اينكه عدم روزهخواری وظيفه ديگری است كه حتی گاهی اگر روزه انسان به دلايلی باطل شده است، او حق روزهخواری ندارد و به حرمت ماه رمضان بايد امساك كرده و از مبطلات روزه اجتناب كند.
وی اضافه كرد: ندانستن اين دو مسئله يكی از عوامل ترويج روزهخواری است و نكته ديگری كه در بحث فرهنگ سازی بايد مورد توجه و تاكيد قرار گيرد، بحث رعايت ادب و احترام ديگران است، زيرا تظاهر به روزهخواری علاوه بر اينكه حرمت شرعی دارد، نوعی بیاحترامی به ديگران است و خلاف ادب محسوب میشود.
عضو هيئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در مورد اينكه آيا مذهبی بودن شهر مشهد و ورود زائران بسيار در ماه مبارك رمضان، دليلی برای روزهخواری زائران در اين شهر است؟ تأكيد كرد: اين مشكلی است كه اكثر شهرهای زيارتی و توريستی در اين ماه دارند و بخش قابل توجهی از آن ناشی از همان تصور اشتباهی است كه برخی گمان میكنند چون مسافرند و روزه ندارند میتوانند علناً روزهخواری كنند در حالی كه تظاهر به روزهخواری خود حرام است و حتی مسافران و بيماران نيز نمیتوانند مرتكب آن شوند.
اين استاد دانشگاه ادامه داد: برای جلوگيری از روزهخواریهای علنی بايد اطلاعرسانی كامل و درست و فرهنگسازی مناسب انجام و زمينههای روزهخواری علنی مانند فعال بودن آب سردكنهای عمومی و باز بودن آبميوه فروشیها و بستنی فروشیها و اموری از اين دست در طول روز برچيده شود و برخورد مناسب با افرادی كه علنا روزهخواری میكنند، همراه با تدابير لازم، صورت گيرد.
وی در مورد توجه به روزه اولیها در اين ماه مبارك، عنوان كرد: بايد برای فرزندانی كه نزديك به سن تكليف هستند تمرين روزه مانند آنچه كه در عرف، روزه كله گنجشكی گفته میشود در نظر گرفته شود، تا هنگام تكليف خيلی دچار مشكل نشوند، همچنين برای نوجوانانی كه به سن تكليف رسيدهاند، جشن تكليفی مناسب و جذاب برگزار كرد تا مسئله مكلف شدن و مورد خطاب الهی قرار گرفتن برای آنها تبيين شود.
عضو هيئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد اضافه كرد: البته بايد توجه كرد كه اگر اين افراد به ويژه دختران بسيار ضعيف هستند و اساسا توانايی و قدرت روزه گرفتن ندارند، روزه بر اين افراد واجب نيست، اگر چه به سن تكليف رسيدهاند، البته منظور ضعف كردن نيست زيرا گاهی افراد قدرتمند نيز ضعف میكنند.
وی با بيان اينكه بايد برای اين افراد تدابيری انديشيده شود كه راحتتر بتوانند روزه بگيرند از جمله اين كه شبها بيدار باشند و طول روز را بخوابند تا دچار سختی نشوند، خاطر نشان كرد: تهيه و اهدای جايزه و هديه و انجام تشويق مناسب برای روزه اولیها در آخر ماه رمضان اقدامی مناسبی در جهت متمايل كردن آنها به انجام اين فريضه الهی و خاطره انگيز شدن اين عبادت در ذهن آنها است.
