اعجاز علمی قرآن؛ گستره و مبانی/ 3
قلمرو تحدی قرآن با شكوفاتر شدن علم وسيعتر خواهد شد
گروه انديشه: تحدی قرآن يك تحدی زنده است و فقط به مواردی كه خداوند گفته محدود نمیشود و منحصر به مواردی نيست كه تا الان كشف شده يا مواردی كه در زمان صدر اسلام مطرح بوده، بلكه تحدی همچنان ادامه دارد و هر چقدر كه علم شكوفا شود، تحدی هم شكوفاتر و وسيعتر خواهد شد.
حجتالاسلام و المسلمين محمدعلی اسدینسب، مدير گروه قرآنپژوهی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، به بيان نكاتی در باب اعجاز علمی قرآن پرداخت و گفت: اعجاز علمی قرآن به اين معناست كه قرآن مطالبی را بيان كرده است كه در زمان نزول آن بر علم و دانش و عالمان و دانشمندان مخفی بوده است و نه در علم و دانش مطرح بوده و نه عالمی و دانشمندی آنها را میدانسته است، بلكه در زمانهای بعد، بر اثر پيشرفت علم و دانش، لايههايی از مطالبی كه قرآن بيان داشته، كشف شده است.
اسدینسب با اشاره به دو بخش طبيعی و انسانی علم، اعجاز علمی قرآن را در هر دوی اين بخشها مطرح دانست و بيان كرد: در هر دو عرصه علوم طبيعی و علوم انسانی، اعجاز علمی قرآن قابل پيگيری است، منتها واضح و روشن است كه اغلب اعجاز علمی قرآن در عرصه علوم طبيعی را طرح كردهاند؛ در حالی كه قلمرو اعجاز هم شامل علوم طبيعی میشود و هم شامل علوم انسانی و انحصار اعجاز علمی به علوم طبيعی امری است ناروا.
وی با بيان اينكه منظور از علوم انسانی علومی است كه در ارتباط با انسان، روابط انسان، روح انسان و امور فردی و امور اجتماعی او طرح شده است، عنوان كرد: اعجاز علمی قرآن كريم در علوم انسانی نيز هم در عرصه فردی و درونی انسان و هم در عرصه اجتماعی و هم در پيوندی كه اين دو عرصه با وجود خدا و با وجود نسبت دنيا و آخرت پيدا میكنند، در حوزههای علوم روانشناسی، تربيت، حقوق، سياست، مديريت، جامعهشناسی و ... قابل پيگيری است.
مدير گروه قرآنپژوهی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی در بخش ديگری از اينگفتوگو به خلطی كه در بحث اعجاز قرآن ممكن است پيش آيد اشاره و بيان كرد: ما در مورد مباحث علمی قرآن اصطلاح اعجاز را به مسامحه به كار میبريم؛ چرا كه اصطلاح اعجاز از باب «افعال» به معنای «ناتوان ساختن» است و در علم كلام مقصود از آن اين است كه قرآن با آيات اعجازی خود نشان میدهد كه ديگران از آوردن مثل آن عاجزند و در واقع قرآن وارد ميدان میشود و میگويد كه آيات من به گونهايست كه شما از آوردن مثل آن ناتوانيد.
اسدینسب اصطلاح اعجاز علمی قرآن را اصطلاح نارسايی خواند و بيان كرد: اعجاز علمی يك اصطلاح عرفی است و منظور از آن وجود مواردی علمی در قرآن است كه بشر نتوانسته بياورد، اما لزوماً تحدی ـ كه جزء اركان اصطلاحی اعجاز قرآن است ـ در آن وارد نشده است. اين در حالی است كه اگر بخواهيم اعجاز را در اين مورد به نحوی غيرمسامحی در نظر بگيريم فقط شامل آن دسته از آياتی میشود كه در ارتباط با علم و دانش است اما همراه با اعجاز است؛ يعنی در متن آن آيه مشخص است كه برای اين بيان شده است تا اثبات كند كه كسی ديگر نمیتواند مثل قرآن را بياورد.
وی افزود: بنابراين ما بايد اصطلاح ديگری در اين زمينه جعل كنيم و عجالتاً میگوئيم كه منظور ما اِخبار قرآن از غيب است كه میتواند با تحدی همرا باشد و يا نباشد؛ كه البته در مواردی كه اِخبار علمی مطرح است كمتر اين اِخبار با تحدی همراه است. اما در هر صورت اعجاز به معنايی كه ما از اعجاز علمی مراد میكنيم با تعريف آن به اِخبار غيبی در معارف قرآن، معنای جامعتری میيابد كه از خلط مذكور نيز به دور خواهد بود.
عضو هيئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی در ادامه و در نتيجهای كه از اين نكته حاصل میشود عنوان كرد: از سوی ديگر میتوان گفت كه عرصه اعجاز و قلمرو اعجاز بسی وسيع است و به واسطه آن معنای جامع و توسع در معنای اعجاز میتوان تحدی را تداوم بخشيد و در عرصههای ديگر هم آن را مطرح كرد. میتوان به اخبار غيبی قرآن تحدی كرد، میتوان به اخباری كه قرآن در مورد خدا گفته است تحدی كرد، میتوان به اخباری كه قرآن در عرصه علوم و در روابط انسانی و در علوم مختلف بيان كرده است، تحدی كرد و به اهل دنيا گفت كه اگر میتوانيد مثل اين معارف و آموزهها را بياوريد و آنها نخواهند توانست مثل اين را بياورند.
وی با بيان اين كه تحدی قرآن يك تحدی زنده است، اظهار كرد: تحدی قرآن از بين نمیرود و فقط به آن مواردی كه خداوند گفته است هم اكتفا نمیشود و هر كس در هر كجا میتواند اين تحدی را اظهار كند و آيات قرآن به شكل بالقوه اين امكان را دارند و اين را در جاهايی میتوانيم اثبات كنيم.
اسدینسب افزود: برای مثال آيات غيبی در قرآن آياتی هستند كه بشر نمیتوانسته بياورد و در نتيجه میتوانيم تحدی كنيم و بگوئيم كه اگر اين قرآن از جانب غيرخدا بود در زمان صدر اسلام بايد كسانی بودند كه میتوانستند اين معارف را بياورند نه اين كه بعداً كشف شود؛ يعنی همين الان هم تحدی میكنيم، هرچند موضوع تحدی از جهت زمانی به زمان پيامبر(ص) میرسد.
وی با اشاره به مواردی از اين اعجازهای علمی گفت: به عنوان مثال در عرصه علوم طبيعی و در آن جا كه میگويد زمين و خورشيد متصل بودهاند كسی در آن زمان اعجاز اين مسئله را نمیتوانسته درك كند، اما الان در اين زمان خيلی راحت میشود اعجاز اين مسئله را درك كرد. اعجاز به اين معناست كه اين خبر خبری غيبی است و خبر بشری نمیتواند باشد؛ چون هيچ بشری در آن زمان متوجه نمیشد كه آسمان و زمين مرتبط به هم و خورشيد و زمين متصل به هم بودهاند؛ يا در ارتباط با زوجيت گياهان و حيوانات و مسائل مختلفی كه درباره تحرك كوهها و امثال اينها در قرآن بيان شده است. اينها در واقع جزء موارد اخبار غيبی است كه میتواند موضوع تحدی باشد؛ منتها تحدی به اين معنا كه اگر اين قرآن از غيرخدا بود اين معارف در آن نبود؛ چه اين آموزهها برای هيچ احدی كشف نشده بود و بعد از پيامبر(ص) نيز قرنها گذشت و اين معارف و اين آموزهها را هيچ كس نمیدانست؛ پس اين قرآن از جانب غير از خداوند نيست.
مدير گروه قرآنپژوهی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی با بيان اين كه قلمرو آيات و آموزههای تحدی منحصر به مواردی كه تا الان كشف شده يا منحصر به مواردی كه در زمان صدر اسلام مطرح بوده، نيست، عنوان كرد: قلمرو تحدی ادامه دارد و هر چقدر كه علم شكوفا شود تحدی هم شكوفاتر و وسيعتر خواهد شد.
وی با اشاره به مبنای اين سخن گفت: قرآن قول و جهان آفرينش فعل خداست؛ اين كتاب تدوين است و آن كتاب تكوين. ميان اين دو همسازی و سازگاری برقرار است؛ چرا كه هر دو اثر خداوند عليم قادری هستند كه بر همه چيز آگاه است و چون چنين است پس هر چقدر كه علم ما به تكوين بيشتر باشد علم ما به كتاب تدوين هم بيشتر خواهد شد و هر چقدر كه علم ما به كتاب تدوين بيشتر باشد علم ما به كتاب تكوين هم بيشتر خواهد شد؛ و در نتيجه شرح آن چه كه در اين كتاب تدوين هست در كتاب تكوين رخ خواهد داد و هر چقدر كه كتاب تكوين گشوده شود و خوانده شود آن كتاب تدوين نيز بيشتر آشكار میشود و از اجمال و ابهام خارج میشود و در اين زمينه اعجاز و تحدی بيشتر رخ مینماياند و بيشتر آشكار میشود و تداوم پيدا میكند.
اسدینسب افزود: وقتی كه علم پيشرفت میكند مشخص میشود كه آن چه كه در قرآن است حق است و آن چه كه در قرآن است فعل خدا و از آن خداست و با رسيدن دانشمندان به يافتههای جديد از يك طرف و مواجه شدن با مستندات قرآنی از طرف ديگر اين حقيقت آشكارتر خواهد شد كه قرآن كتابی بشری نيست و كتاب الهی است.
ادامه دارد ...
اسدینسب با اشاره به دو بخش طبيعی و انسانی علم، اعجاز علمی قرآن را در هر دوی اين بخشها مطرح دانست و بيان كرد: در هر دو عرصه علوم طبيعی و علوم انسانی، اعجاز علمی قرآن قابل پيگيری است، منتها واضح و روشن است كه اغلب اعجاز علمی قرآن در عرصه علوم طبيعی را طرح كردهاند؛ در حالی كه قلمرو اعجاز هم شامل علوم طبيعی میشود و هم شامل علوم انسانی و انحصار اعجاز علمی به علوم طبيعی امری است ناروا.
وی با بيان اينكه منظور از علوم انسانی علومی است كه در ارتباط با انسان، روابط انسان، روح انسان و امور فردی و امور اجتماعی او طرح شده است، عنوان كرد: اعجاز علمی قرآن كريم در علوم انسانی نيز هم در عرصه فردی و درونی انسان و هم در عرصه اجتماعی و هم در پيوندی كه اين دو عرصه با وجود خدا و با وجود نسبت دنيا و آخرت پيدا میكنند، در حوزههای علوم روانشناسی، تربيت، حقوق، سياست، مديريت، جامعهشناسی و ... قابل پيگيری است.
مدير گروه قرآنپژوهی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی در بخش ديگری از اينگفتوگو به خلطی كه در بحث اعجاز قرآن ممكن است پيش آيد اشاره و بيان كرد: ما در مورد مباحث علمی قرآن اصطلاح اعجاز را به مسامحه به كار میبريم؛ چرا كه اصطلاح اعجاز از باب «افعال» به معنای «ناتوان ساختن» است و در علم كلام مقصود از آن اين است كه قرآن با آيات اعجازی خود نشان میدهد كه ديگران از آوردن مثل آن عاجزند و در واقع قرآن وارد ميدان میشود و میگويد كه آيات من به گونهايست كه شما از آوردن مثل آن ناتوانيد.
اسدینسب اصطلاح اعجاز علمی قرآن را اصطلاح نارسايی خواند و بيان كرد: اعجاز علمی يك اصطلاح عرفی است و منظور از آن وجود مواردی علمی در قرآن است كه بشر نتوانسته بياورد، اما لزوماً تحدی ـ كه جزء اركان اصطلاحی اعجاز قرآن است ـ در آن وارد نشده است. اين در حالی است كه اگر بخواهيم اعجاز را در اين مورد به نحوی غيرمسامحی در نظر بگيريم فقط شامل آن دسته از آياتی میشود كه در ارتباط با علم و دانش است اما همراه با اعجاز است؛ يعنی در متن آن آيه مشخص است كه برای اين بيان شده است تا اثبات كند كه كسی ديگر نمیتواند مثل قرآن را بياورد.
وی افزود: بنابراين ما بايد اصطلاح ديگری در اين زمينه جعل كنيم و عجالتاً میگوئيم كه منظور ما اِخبار قرآن از غيب است كه میتواند با تحدی همرا باشد و يا نباشد؛ كه البته در مواردی كه اِخبار علمی مطرح است كمتر اين اِخبار با تحدی همراه است. اما در هر صورت اعجاز به معنايی كه ما از اعجاز علمی مراد میكنيم با تعريف آن به اِخبار غيبی در معارف قرآن، معنای جامعتری میيابد كه از خلط مذكور نيز به دور خواهد بود.
عضو هيئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی در ادامه و در نتيجهای كه از اين نكته حاصل میشود عنوان كرد: از سوی ديگر میتوان گفت كه عرصه اعجاز و قلمرو اعجاز بسی وسيع است و به واسطه آن معنای جامع و توسع در معنای اعجاز میتوان تحدی را تداوم بخشيد و در عرصههای ديگر هم آن را مطرح كرد. میتوان به اخبار غيبی قرآن تحدی كرد، میتوان به اخباری كه قرآن در مورد خدا گفته است تحدی كرد، میتوان به اخباری كه قرآن در عرصه علوم و در روابط انسانی و در علوم مختلف بيان كرده است، تحدی كرد و به اهل دنيا گفت كه اگر میتوانيد مثل اين معارف و آموزهها را بياوريد و آنها نخواهند توانست مثل اين را بياورند.
وی با بيان اين كه تحدی قرآن يك تحدی زنده است، اظهار كرد: تحدی قرآن از بين نمیرود و فقط به آن مواردی كه خداوند گفته است هم اكتفا نمیشود و هر كس در هر كجا میتواند اين تحدی را اظهار كند و آيات قرآن به شكل بالقوه اين امكان را دارند و اين را در جاهايی میتوانيم اثبات كنيم.
اسدینسب افزود: برای مثال آيات غيبی در قرآن آياتی هستند كه بشر نمیتوانسته بياورد و در نتيجه میتوانيم تحدی كنيم و بگوئيم كه اگر اين قرآن از جانب غيرخدا بود در زمان صدر اسلام بايد كسانی بودند كه میتوانستند اين معارف را بياورند نه اين كه بعداً كشف شود؛ يعنی همين الان هم تحدی میكنيم، هرچند موضوع تحدی از جهت زمانی به زمان پيامبر(ص) میرسد.
وی با اشاره به مواردی از اين اعجازهای علمی گفت: به عنوان مثال در عرصه علوم طبيعی و در آن جا كه میگويد زمين و خورشيد متصل بودهاند كسی در آن زمان اعجاز اين مسئله را نمیتوانسته درك كند، اما الان در اين زمان خيلی راحت میشود اعجاز اين مسئله را درك كرد. اعجاز به اين معناست كه اين خبر خبری غيبی است و خبر بشری نمیتواند باشد؛ چون هيچ بشری در آن زمان متوجه نمیشد كه آسمان و زمين مرتبط به هم و خورشيد و زمين متصل به هم بودهاند؛ يا در ارتباط با زوجيت گياهان و حيوانات و مسائل مختلفی كه درباره تحرك كوهها و امثال اينها در قرآن بيان شده است. اينها در واقع جزء موارد اخبار غيبی است كه میتواند موضوع تحدی باشد؛ منتها تحدی به اين معنا كه اگر اين قرآن از غيرخدا بود اين معارف در آن نبود؛ چه اين آموزهها برای هيچ احدی كشف نشده بود و بعد از پيامبر(ص) نيز قرنها گذشت و اين معارف و اين آموزهها را هيچ كس نمیدانست؛ پس اين قرآن از جانب غير از خداوند نيست.
مدير گروه قرآنپژوهی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی با بيان اين كه قلمرو آيات و آموزههای تحدی منحصر به مواردی كه تا الان كشف شده يا منحصر به مواردی كه در زمان صدر اسلام مطرح بوده، نيست، عنوان كرد: قلمرو تحدی ادامه دارد و هر چقدر كه علم شكوفا شود تحدی هم شكوفاتر و وسيعتر خواهد شد.
وی با اشاره به مبنای اين سخن گفت: قرآن قول و جهان آفرينش فعل خداست؛ اين كتاب تدوين است و آن كتاب تكوين. ميان اين دو همسازی و سازگاری برقرار است؛ چرا كه هر دو اثر خداوند عليم قادری هستند كه بر همه چيز آگاه است و چون چنين است پس هر چقدر كه علم ما به تكوين بيشتر باشد علم ما به كتاب تدوين هم بيشتر خواهد شد و هر چقدر كه علم ما به كتاب تدوين بيشتر باشد علم ما به كتاب تكوين هم بيشتر خواهد شد؛ و در نتيجه شرح آن چه كه در اين كتاب تدوين هست در كتاب تكوين رخ خواهد داد و هر چقدر كه كتاب تكوين گشوده شود و خوانده شود آن كتاب تدوين نيز بيشتر آشكار میشود و از اجمال و ابهام خارج میشود و در اين زمينه اعجاز و تحدی بيشتر رخ مینماياند و بيشتر آشكار میشود و تداوم پيدا میكند.
اسدینسب افزود: وقتی كه علم پيشرفت میكند مشخص میشود كه آن چه كه در قرآن است حق است و آن چه كه در قرآن است فعل خدا و از آن خداست و با رسيدن دانشمندان به يافتههای جديد از يك طرف و مواجه شدن با مستندات قرآنی از طرف ديگر اين حقيقت آشكارتر خواهد شد كه قرآن كتابی بشری نيست و كتاب الهی است.
ادامه دارد ...
