گردشگری دستور صريح قرآن/ نگاه گمشده گردشگری در ايران اسلامی
گروه اجتماعی: آيات متعدد قرآن كريم دستور الهی مبنی بر گردش و سير را مطرح كرده است، اما در هر آيه صراحتاً هدف از اين گردشگری را تذكر عنوان میكند؛ نگاهی كه گويی در گردشگری ايران اسلامی جايگاهی ندارد.
گردشگری نص و دستور صريح قرآن است آنجا كه در آيه 20 سوره عنكبوت خداوند میفرمايد: «قُلْ سِيرُوا فِی الْأَرْضِ فَانظُرُوا كَیْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللَّهُ یُنشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَیْءٍ قَدِيرٌ؛ بگو در زمين بگرديد و بنگريد چگونه آفرينش را آغاز كرده است سپس [باز ] خداست كه نشاه آخرت را پديد مى آورد خداست كه بر هر چيزى تواناست».
اما گردشگری اسلام هدفمند است. زيبايی، لذت، تفريح، گردش، شادی و ... همه چيز در جای خود ارزشمند و مورد قبول اسلام است اما در نهايت و هدف غايی سفر در اسلام «تذكر است».
همچنان كه در آيه 11 سوره انعام خداوند میفرمايد: «قُلْ سِيرُواْ فِی الأَرْضِ ثُمَّ انظُرُواْ كَیْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ؛ بگو در زمين بگرديد آنگاه بنگريد كه فرجام تكذيب كنندگان چگونه بوده است» و يا در آيه 42 سوره روم میفرمايد: «قُلْ سِيرُوا فِی الْأَرْضِ فَانظُرُوا كَیْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِن قَبْلُ كَانَ أَكْثَرُهُم مُّشْرِكِينَ؛ بگو در زمين بگرديد و بنگريد فرجام كسانى كه پيشتر بوده [و] بيشترشان مشرك بودند چگونه بوده است».
و اين آيات به اين معنی است كه «چشمها را بايد شست، جور ديگر بايد ديد». يعنی وقتی كاخی، قلعهای، پرستشگاهی برای غير خدا، قبری، موزهای، منبری، سازهای و ... را میبينيم، بايد به ياد بياوريم كه كسانی كه اينها را ساختهاند اكنون كجايند؟ میتوان در عمق يك معبد نياز به خدا را ديد و راهی كه به اشتباه به غير خدا ختم شده است را.
میتوان در يك معماری، تفكر يك قوم را درك كرد، تفكری كه حتی در رنگ، شكل، ابعاد و تزئينات نمود عينی يافته است.
يا حتی وجود مركزيت در معماری اسلامی و چرخش گلها، بوتهها و اشكال اسليمی به گرد يك محور و مركز كه يعنی همه چيز از يك منشأ نشأت گرفته است. اينها را بايد ديد. يا بهتر است بگوييم يك متخصص بايد اينها را به گردشگران يادآوری كند.
اما جايگاه نگاه اسلامی در گردشگری ما كجاست. آيا در غارهای عظيم و بسيار زيبای ما آيهای مبنی بر تذكر آيات الهی نقش بسته است. آيا پس از ديدن اين همه عظمت الهی میگوييم: سبحانالله، لا اله الا الله نصب يك تابلوی تذكر چه قدر هزينه دارد؟
زمين آيت و نشانه الهی است؛ برای شناخت خدا بايد از آيهها و نشانههای الهی استفاده كرد پس گردشگری هم يكی از بهترين راههای شناخت عظمت و قدرت خداست. اما آيا صلابت كوههای بلند و عظيم ما را به ياد قيامت مهيب میاندازد و متذكر میشويم كه قرار است همين كوهها با تمام عظمتشان مانند پشم زده شده و گرد و خاكی متلاشی شوند تا زمين مهيا و آماده قضاوت الهی شود.
لذت سفر ارزشمند است اما چه كسی است كه نداند، تنها ياد خداست كه آرامش بخش راستين قلبهاست. يادی كه گاهی نياز داريم كسی آن را به ما يادآوری كند.
سفر (هر سفری نه فقط سفر به مشهد مقدس و يا ساير مكانهای مشخصاً مذهبی) علاوه بر تفريح و گردش میتواند عبادت باشد. به شرطی كه نگاهمان را تصحيح كنيم.
اما سازمان ميراث فرهنگی، صنايع دستی و گردشگری چه قدر بر اين نوع نگاه باور دارد و در تلاش برای يادآوری و ترويج آن است؟ امروز ششمين روز هفته گردشگری با نام «گردشگری، خانواده و معنويت» نامگذاری شده است. كه برنامههای اين روز هفته گردشگری شامل «رونمايی كارت راهنما و پلاكهای منازل استيجاری و اقامتگاههای ارازان قيمت و مجاز در استانهای كشور» و برگزاری «همايش نشست راهنمايان تور و پنل تخصصی گردشگری» در برج ميلاد است!
«قُلْ سِيرُوا فِی الْأَرْضِ فَانظُرُوا كَیْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُجْرِمِينَ؛ بگو در زمين بگرديد و بنگريد فرجام گنه پيشگان چگونه بوده است» (آيه 69 سوره نمل) نگاه گمشده گردشگری در ايران اسلامی است.
زهرا ايرجی
اما گردشگری اسلام هدفمند است. زيبايی، لذت، تفريح، گردش، شادی و ... همه چيز در جای خود ارزشمند و مورد قبول اسلام است اما در نهايت و هدف غايی سفر در اسلام «تذكر است».
همچنان كه در آيه 11 سوره انعام خداوند میفرمايد: «قُلْ سِيرُواْ فِی الأَرْضِ ثُمَّ انظُرُواْ كَیْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ؛ بگو در زمين بگرديد آنگاه بنگريد كه فرجام تكذيب كنندگان چگونه بوده است» و يا در آيه 42 سوره روم میفرمايد: «قُلْ سِيرُوا فِی الْأَرْضِ فَانظُرُوا كَیْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِن قَبْلُ كَانَ أَكْثَرُهُم مُّشْرِكِينَ؛ بگو در زمين بگرديد و بنگريد فرجام كسانى كه پيشتر بوده [و] بيشترشان مشرك بودند چگونه بوده است».
و اين آيات به اين معنی است كه «چشمها را بايد شست، جور ديگر بايد ديد». يعنی وقتی كاخی، قلعهای، پرستشگاهی برای غير خدا، قبری، موزهای، منبری، سازهای و ... را میبينيم، بايد به ياد بياوريم كه كسانی كه اينها را ساختهاند اكنون كجايند؟ میتوان در عمق يك معبد نياز به خدا را ديد و راهی كه به اشتباه به غير خدا ختم شده است را.
میتوان در يك معماری، تفكر يك قوم را درك كرد، تفكری كه حتی در رنگ، شكل، ابعاد و تزئينات نمود عينی يافته است.
يا حتی وجود مركزيت در معماری اسلامی و چرخش گلها، بوتهها و اشكال اسليمی به گرد يك محور و مركز كه يعنی همه چيز از يك منشأ نشأت گرفته است. اينها را بايد ديد. يا بهتر است بگوييم يك متخصص بايد اينها را به گردشگران يادآوری كند.
اما جايگاه نگاه اسلامی در گردشگری ما كجاست. آيا در غارهای عظيم و بسيار زيبای ما آيهای مبنی بر تذكر آيات الهی نقش بسته است. آيا پس از ديدن اين همه عظمت الهی میگوييم: سبحانالله، لا اله الا الله نصب يك تابلوی تذكر چه قدر هزينه دارد؟
زمين آيت و نشانه الهی است؛ برای شناخت خدا بايد از آيهها و نشانههای الهی استفاده كرد پس گردشگری هم يكی از بهترين راههای شناخت عظمت و قدرت خداست. اما آيا صلابت كوههای بلند و عظيم ما را به ياد قيامت مهيب میاندازد و متذكر میشويم كه قرار است همين كوهها با تمام عظمتشان مانند پشم زده شده و گرد و خاكی متلاشی شوند تا زمين مهيا و آماده قضاوت الهی شود.
لذت سفر ارزشمند است اما چه كسی است كه نداند، تنها ياد خداست كه آرامش بخش راستين قلبهاست. يادی كه گاهی نياز داريم كسی آن را به ما يادآوری كند.
سفر (هر سفری نه فقط سفر به مشهد مقدس و يا ساير مكانهای مشخصاً مذهبی) علاوه بر تفريح و گردش میتواند عبادت باشد. به شرطی كه نگاهمان را تصحيح كنيم.
اما سازمان ميراث فرهنگی، صنايع دستی و گردشگری چه قدر بر اين نوع نگاه باور دارد و در تلاش برای يادآوری و ترويج آن است؟ امروز ششمين روز هفته گردشگری با نام «گردشگری، خانواده و معنويت» نامگذاری شده است. كه برنامههای اين روز هفته گردشگری شامل «رونمايی كارت راهنما و پلاكهای منازل استيجاری و اقامتگاههای ارازان قيمت و مجاز در استانهای كشور» و برگزاری «همايش نشست راهنمايان تور و پنل تخصصی گردشگری» در برج ميلاد است!
«قُلْ سِيرُوا فِی الْأَرْضِ فَانظُرُوا كَیْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُجْرِمِينَ؛ بگو در زمين بگرديد و بنگريد فرجام گنه پيشگان چگونه بوده است» (آيه 69 سوره نمل) نگاه گمشده گردشگری در ايران اسلامی است.
زهرا ايرجی
