قدیمی‌ترین درب چوبی حرم رضوی؛ شاهکار هنری عهد تیموری/ مرمت برای نمایش درب موزه انجام شد

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، به نقل از روابط‌ عمومی و امور بین‌الملل سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، علی‌اصغر ثابت‌جازاری، رئیس اداره حفاظت و مرمت آثار فرهنگی سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی با بیان اینکه دوره تیموریان، عصر تحول، توسعه و شکوفایی هنرهای تزئینی بوده است، گفت: در این دوره، هنر در ایران دوباره جان تازه‌ای گرفت و رشد خود را آغاز کرد که آثاری از این دوره مانند در مقبره خالصی در حرم مطهر امام رضا(ع) باقیمانده است.

رئیس اداره حفاظت و مرمت آثار فرهنگی سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی بیان کرد: در مقبره خالصی، در چوبی منبت و مشبک‌کاری و گره چینی است که طی توسعه فضاهای اخیر حرم مطهر از مکان خود به موزه منتقل شده و از سال 1376 هجری شمسی در موزه مرکزی در کنار دیگر درهای چوبی قدیم حرم مطهر قرار دارد.

اوی فزود: این در از جنس چوب و به ابعاد 345*179 سانتی متر در اواخر قرن هشتم یا اوایل قرن نهم به سفارش یکی از نقبای مشهد مقدس به نام امیر عبدالحی بن امیر طاهر الموسوی ساخته شده است.

ثابت‌جازاری اظهار کرد: بر اساس مدارک و مشخصاتی که بر روی در موجود است اطلاعات دقیقی از سال ساخت و سازنده اثر در دست نیست اما به وسیله نام سفارش دهنده در که بر روی کتیبه چهارچوب آورده شده است، می‌توان تاریخ تقریبی برای آن مشخص کرد.

وی افزود: با توجه به کتیبه نخست سفارش دهنده، این در برای تجدید بنای مسجدی بوده که از شرح کامل احوال و زندگی وی در کتب تاریخ و رجال مطالبی به دست نیامده است اما قدیمی‌ترین منبعی که از این مسجد نام برده، تاریخ بیهقی است.

رئیس اداره حفاظت و مرمت آثار فرهنگی سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی گفت: از کتیبه موجود بر روی چهارچوب در، این گونه برداشت می شود که این در همزمان با تجدید و تعمیر بنای بالای سر در محدوده حرم مطهر امام رضا(ع) ساخته شده و طی سالهای متمادی با تغییر و تحولاتی که در معماری مجموعه حرم انجام گرفته، جابجا کرده‌اند.

رئیس اداره حفاظت و مرمت آثار فرهنگی سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی با بیان اینکه بر اساس منابع تاریخی با توجه به اعتقاد خاص شیعیان اولین ساخت و سازهای جانبی بارگاه منور رضوی در سمت بالاسر حضرت انجام گرفته است، اظهار کرد: این اثر با توجه به کاربردی بودن در طول سالیان متمادی آسیب‌های زیادی دیده است با این حال هنوز هم اثری بی‌نظیر محسوب می‌شود.

وی با اشاره به اینکه استاد هنرمند برای خلق این اثر هنرهای منبت و مشبک و گره چینی را در هم آمیخته است، ادامه داد: این در دارای سه قاب بزرگ گره چینی مزین به نقوش منبت شده و قابهای کوچک مشبک و منبت است.

ثابت‌جازاری از جمله پدیده های فرهنگی و هنری این در را کتیبه‌های آن دانست و گفت: یکی از این کتیبه‌ها بر پیشانی چهارچوب در نقش بسته و شامل نام و القاب سفارش دهنده است و در کتیبه دیگر دو مصراع از یک بیت شعر به چشم می‌خورد.

وی با بیان اینکه در قسمت بالای زه‌وار در نیز طرح زیبای کوفی گره‌دار حک شده و نوار تزئینی با طرح گره‌های هندسی در سه طرف چهارچوب کار شده است، افزود: این هنرنمایی درودگر چیره دست در، تجلی متناسب نقش و کتیبه در کنار هم اثر هنری زیبایی را به جا گذاشته است.

رئیس اداره حفاظت و مرمت آثار فرهنگی سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی گفت: این در که سالیان متمادی در مجموعه حرم مطهر در معرض عبور و مرور زائران نصب بوده بر اثر استفاده و تماس دست دچار ساییدگی و فرسایش بسیار شده و آثار آن بر روی چهارچوب بیشتر به چشم می خورد.

ثابت‌جازاری افزود: همچنین ترک های بزرگ روی نوار تزئینی چهارچوب حاکی از آسیب زیاد به دلیل شرایط محیطی نامناسب قرارگیری آن در گذشته بوده است.

رئیس اداره حفاظت و مرمت آثار فرهنگی سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی با بیان اینکه بخش پاشنه چهارچوب در به مرور از بین رفته که در گذشته بازسازی و مرمت قسمتهای کمبود آن با قطعات چوب ساده انجام گرفته است، بیان کرد: آثار خوردگی و تخریب‌های روی چوب نشان از آسیب‌هایی است که توسط عوامل بیولوژیکی انجام گرفته است.

وی با اشاره به اینکه اداره مرمت و آثار فرهنگی سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی از شش سال قبل مرمت این در چوبی را برعهده گرفت و تابستان امسال به پایان رساند، افزود: در مرحله اول از مرمت این در چوبی در قالب پایان نامه به یک دانشجو سپرده شد که وی اقدام به زدودن لایه‌های رنگ از روی در که چندین بار در گذشته بر روی آن رنگ روغن زده شده بود، کرد.

ثابت‌جازاری ادامه داد: کارهای آزمایشگاهی مختلفی روی در انجام گرفت، تکنیک‌های مختلف بررسی شد تا نوع تکنیک، مواد و شیوه برداشتن لایه های رنگ مشخص شود و آن شیوه ای که برای برداشتن رنگ روی در انجام گرفت تلفیقی از روش مکانیکی و شیمیایی بود.

رئیس اداره حفاظت و مرمت آثار فرهنگی سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی گفت: شیوه مزبور رنگ‌هایی را که در دوره‌های زمانی مختلف برای حفظ ظاهر و رعایت نکات زیبایی روی در زده شده بود، زدود.

وی اظهار کرد: از آنجا که پایان نامه دانشجو به پایان رسیده بود، مرحله نخست مرمت این در تا زدودن رنگ‌های روغن به اتمام رسید و مراحل بعدی مرمت این در چوبی در قالب یک طرح اجرایی به یکی از همکاران در شش مرحله سپرده شد.

ثابت‌جازاری اظهار کرد: بازسازی، حذف رنگ‌هایی که در نقوش و آلات وجود داشت و بازسازی‌هایی که باید در قسمت های اتصال آلات به کلاف ها و کلافها به چارچوب، پرکردن کمبودها، چفت شدن ترک ها و بازسازی رنگی به منظور استحکام بخشی آن انجام می گرفت، طی شش مرحله تعریف و طرح آن مصوب شد.

وی گفت: آخرین اقدامات مرمت در چوبی و مراحل پنجم و ششم روی دو لنگه آن در تابستان امسال به سرانجام رسید و در نهایت این در چوبی توانست، فرمت کلی و زیبایی خود را نمایش دهد.

رئیس اداره حفاظت و مرمت آثار فرهنگی سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی عنوان کرد: قرار شده است که برای این در، یک قاب حفاظتی مانند دو در طلا یا نقره طراحی کنیم تا این اثر ارزشمند را در قاب قرار دهیم و در گنجینه تاریخ مشهد موزه حرم مطهر رضوی به نمایش درآوریم.