فقر و غِنی در منطق توحیدی

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، یکی از آیاتی که تأمل در آن می‌تواند برانگیزنده تحولی قابل توجه در تعریف ما از بسیاری مقوله‌های زندگی باشد، آیه شریفه 15 سوره فاطر است: «یا أَیُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّه؛ اى مردم، شما به خدا نیازمندید»؛ آیه‌ای که هویت حقیقی ما را که عین ربط به خداوند است به ما یادآور می‌شود.

مفسران در تبیین معنای فقر انسان نسبت به خداوند، اظهار کرده‌‌اند فقر، فقط به معنای ناداری و گدایی نیست؛ زیرا توانگر و تهی‌دست، هر دو به یک اندازه نسبت به خدای سبحان از زمره فقیران هستند.

نگاهی به معنای لغوی کلمه «فقیر» می‌تواند فهم ما را از فقر انسان نسبت به خداوند اندکی روشن‌تر کند: به گفته لغت‌شناسان این کلمه در زبان عربی برگرفته از عبارت «مکسور الفَقَار» است؛ یعنی فردی که دچار شکستگی ستون فقرات است و این عبارت به عنوان مثال برای فردی که ضعیف شده و از انجام امور ناتوان است، استفاده می‌شود.

بر همین اساس است که مفسران در معنای آیه چنین گفته‌اند: فقیر به معنای صحیح کلمه فردی است که ستون فقراتش شکسته و برای ایستادن بر پای خویش، توان و امکانی ندارد و مانند فردی که دچار قطع نخاع است قیام و حرکت او جز با کمک دیگری، میّسر نیست.

این نمونه طبیعی، تصویر روشنی از نیاز ما را به خداوند ترسیم می‌کند و بر این مطلب دلالت دارد که خداوند و آنچه ما را به او می‌رساند مقوّم زندگی ما است.

اعتقاد به رب‌العالمین و ادامه آیه: «وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمِید» اقتضا دارد که به تعبیر رایج، دل ما به دارایی غیر از خدا قرص نباشد. این آیه به یادمان می‌آورد داشته‌های ما نمی‌توانند مبنای کافی برای تعریفمان از بی‌نیازی و سعادتمندی باشند و از دست رفته‌ها نیز مطابق منطق توحیدی، دلیل کافی برای اندوهگین شدن نیستند چراکه استغنا یا بی‌نیازی حقیقی ما به خداست و هر چه ما از بهره‌های دنیایی بی‌نیار باشیم، فقر حقیقی ما بر جای خود باقی است.