صوت و لحن، ابزار هنری تدبر در قرآن است/ لزوم بیان احساس در قرائت

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، رسول مکرم اسلام(ص) در اواخر عمر شریف خود در حدیث ثقلین فرمودند: «دو چیز گرانبها در نزد شما به امانت خواهم گذاشت، یکی قرآن و دیگری عترت» طبق این حدیث شریفه، در یک آیه از قرآن آمده است که رسول خدا(ص) در روز محشر از امت خویش که قرآن را مهجور واقع کرده‌اند، شکایت خواهد کرد.

آیه 30 فرقان سخن از مهجوریت قرآن دارد
همه این حدیث شریف را دانسته و آن را برای یکدیگر نقل می‌کنند اما کمتر کسی پیدا می‌شود به آیه 30 فرقان که به مهجوریت قرآن اشاره دارد توجه کرده و آن را بیان کند یا تفسیر آن را قرائت کرده و به شرح این آیه شریف بپردازد. اما افرادی هستند که تمام عمر در راه تعلیم قرآن تلاش کرده و همچون آیه شریف مذکور گمنام زیستند و از دنیا رفتند.

مهجوریت قرآن به قاریان، مفسران و خدمتگزاران این کلام وحی نیز سرایت کرده و کمتر به آن‌ها پرداخته می‌شود که این امر ما را بر آن داشت تا به سراغ یکی از خدمتگزاران قرآن که دغدغه آموزش قرآن به نسل جوان را دارد، برویم.

حسین آمنا، متولد سال 1352 در مشهد است که از سن 10 سالگی روخوانی و روانخوانی را نزد مجتبی خلیل‌آبادی فرا گرفت و از همان اوایل نوجوانی با شوق و علاقه‌ای که به قرآن داشت، بچه‌های محله را دور خود جمع می‌کرد و هفته‌ای یک بار آموزه‌های خود را با اکسیر عشق به کام آنان می‌چشاند.

این مدرس کوچک برای فراگیری بیشتر قرآن در حضور ابراهیم بادپر و عبدالرضا زرگر تجوید را آموخت و سپس برای آموزش صوت و لحن از محضر استاد مرحوم محمدکاظم حسن‌زاده بهره جست.

حسین آمنا؛ مربی برتر آموزش قرآن در سال 83
تعلیم مرحوم حسن‌زاده به شیوه‌ای بود که باعث شد هر کدام از شاگردان او در آموزش صوت و لحن مستقل عمل کنند و به تقلید از دیگر قاریان نپردازند. این روش تعلیم استاد حسن‌زاده، پله‌ای برای شاگردش حسین آمنا شد تا به ابداع شیوه‌ای نوین در امر آموزش تجوید و صوت و لحن بپردازد و در سال 83 به عنوان مربی برتر در کشور شناخته شود.

حسین آمنا، مدرس قرآن و مبتکر دی وی دی نغمه‌سرای قرآن در این باره به خبرنگار ایکنا، گفت: از سال 68 تجوید را به اشکال مختلف ترسیم کرده، یعنی تلفظ حروف نماز را به صورت زبان، دندان و بینی درآوردم و همچنین در همین زمان صوت و لحن را با یک روش ابداعی که مثل نمودار قلب بود، ترسیم کردم.

وی با بیان اینکه این روش آموزشی از حدود سال 71 با استقبال خوبی‌ مواجه شد، افزود: خیلی‌ها با این نمودارها آموزش تجوید، صوت و لحن را فرا گرفتند چراکه این روش تعلیم قرآن را هم برای فراگیران و همچنین مدرسان بسیار ساده و آسان کرده است.

جلوگیری از اتلاف وقت با آموزش نمودار
مبتکر دی وی دی نغمه‌سرایی قرآن، ادامه داد: دومین خاصیت این نمودار این است که از اتلاف وقت جلوگیری شده و به خاطر آموزش ساده‌تر، هنرجو برنامه صوتی خودش را خواهد دید و متوجه اشکالاتش در نمودار می‌شود، ضمن اینکه این روش آموزش، قدرت خلاقیت، سلیقه و ابتکار عمل هنرجو را بالا می‌برد.

وی با اشاره به اینکه این روش آموزش امر تقلید از دیگر قاریان را نیز ساده خواهد کرد، افزود: با خاصیت‌های آموزشی که این روش نموداری دارد، هنرجو می‌تواند وارد مرحله تخصصی و فوق‌تخصصی شده و سپس ترکیب‌ها و خیلی موارد دیگر را از روی نمودارها فرا گیرد.

این مدرس قرآن با بیان اینکه در مرحله بالاتر این نمودارها، پس از شناخت نغمات، هنرجو وارد القا و احیای معانی می‌شود که این قسمت متأسفانه در کشور ما قریب است، ادامه داد: القای معانی یعنی قاری بتواند با صوت و لحن و همچنین با تجوید این هنر را در استخدام معانی قرآن قرار دهد به عنوان مثال قاری بتواند چاهی که حضرت یوسف(ع) را در آن انداختند، با صدایش نشان دهد. 

آمنا با بیان اینکه صوت و لحن یعنی جبهه‌گیری معنوی و هنری قاری در مقابل فهم آیات که به وسیله حنجره، قلب و مغزش انجام می‌شود، ادامه داد: هدف از اجرای روش آموزشی این است که ترجمه و مفاهیمی که در آیات نقش بسته است، به وسیله ابزار لطیف و هنری یعنی صوت و لحن به تصویر کشیده شود.

وی صوت و لحن را ابزار هنری تدبر در قرآن دانست و اضافه کرد: در کشورمان روی قرائت بسیار کار می‌شود ولی به القای معانی کمتر پرداخته شده و این جای تأسف دارد، ضمن اینکه ما مخالف تقلید نیستیم ولی تقلید راه و شیوه خاص خودش را دارد و باید قاری بداند از چه کسی، به چه مدت و چگونه تقلید کند.  

آمنا با استناد به آیه 15 سوره لقمان که خداوند متعال می‌فرماید: «... وَاتَّبِعْ سَبِیلَ مَنْ أَنَابَ إِلَیَّ...، ... و راه کسى را پیروى کن که توبه‏ کنان به سوى من بازمی‌گردد ...»، بیان کرد: یک هنرجو باید از قاریانی تقلید کند که قرائتش او را یاد خدا می‌اندازد.

 وی با اشاره به سخن محمداحمد بسیونی، قاری مصری که گفته است: «این آهنگ‌ها باید با روحیه من سازگاری داشته باشد» چالش‌های صوت و لحن را تعبیر به موت و لعن کرد و افزود: موت یعنی اینکه توسط اجراهای ناآگاهانه معانی می‌میرد و لعن نیز، چه بسا قاری مورد لعن قرآن قرار گیرد.

این مدرس قرآن اظهار کرد: استاد عبدالفتاح طاروطی، قاری مصری نیز گفت «تجوید، ترتیل، وقت و ابتدا، صوت و لحن قاریان نوجوان ایرانی عالی است اما از احساس خالی» سپس از استاد طاروطی پرسیدند احساس از کجا به دست می‌آید که گفت است «از فهم آیات».

آمنا قرائت‌ قاریان را به گل طبیعی و مصنوعی تشبیه کرد، ادامه داد: آیا قرائت‌های ما فقط گل مصنوعی‌اند که یک لحظه چشم را جلا می‌دهند و بعد هم تمام می‌شوند یا نه مثل گل طبیعی هستند؛ از همین رو باید مراقب باشیم کار صوت و لحنمان تبدیل به موت و لعن نشود و قرائت‌های گوش‌نشین باید دلنشین شوند یعنی باید با احساس انجام شود.

وی با بیان اینکه تلاش و رویکردمان در این 30 سال طبق فرمایش صحبت‌های رهبرمعظم انقلاب که فرمودند: «القا و احیای معانی یک هنر است» انجام گرفته است، عنوان کرد: هفت نغمه اصلی و دو نغمه فرعی یک مقام معنوی هستند نه یک مقام ظاهری، بنابراین یک قاری باید این توانایی را داشته باشد که جنهم، بهشت، جریان حضرت یوسف(ع) و زلیخا را چطور با ابزار و لوازم هنری همچون صوت و لحن گزارشگری کند.
مبتکر دی وی دی نغمه‌سرایی قرآن با ابراز تأسف از اینکه هنوز «نهضت معناهنگی» در کشور نیست، بیان کرد: اگر نهضت معناآهنگی در جامعه قاریان ما پیاده شود، مطمئن باشیم روح لطیف قرآن در جامعه حاکم شده و به طبع این نورانیت باعث رفع بسیاری از گناهان، فساد و ناهنجاری‌های اخلاقی خواهد شد.