کاربرد آیات قرآن در اشعار عطار به صورت تلمیح و تضمین

مجید تقوی، استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد در گفت‌و‌گو با خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، با بیان اینکه عطار نیشابوری، بسیاری از آیات قرآن را در اشعار خود، به صورت تلمیح و تضمین به کار برده است که از این جهت کار او بسیار ارزشمند است، گفت: عطار مانند همه عارفان راستین، بسیار متشرع بوده است، ابراز کرد: در حقیقت، به کارگیری تعالیم، پیام‌ها و مفاهیم آیات قرآن از کارهای بسیار مهم و برجسته عطار به شمار می‌رود زیرا افرادی همچون او، شریعت را جدای از طریقت نمی‌دانند.

عرفان بدون شریعت در اندیشه عطار جایی ندارد

وی افزود: در حقیقت، عرفان بدون شریعت که گاهی این روزها از آن دم می‌زنند، در اندیشه کسانی مانند عطار جایی ندارد چراکه افرادی همچون او معتقدند که شریعت، پایه طریقت است بنابراین هیچ عارفی نمی‌تواند به تعالیم قرآن، بی‌تفاوت باشد از هیمن رو عطار در آثار خود به صورت تلمیح به آیات قرآن توجه دارد.

استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد با اشاره به اینکه عرفان منهای دین نداریم، اظهار کرد: متن مهم مستند مدنظر چهره‌های شاخص عرفانی مولانا، عطار، سنایی و ابوسعید ابوالخیر، قرآن و احادیث قدسی هستند.

وی با بیان اینکه شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، بی‌شک یکی از قله‌های بلند ادبیات عرفانی است، ابراز کرد: اگر عطار نبود، زمینه برای ظهور مولانا فراهم نمی‌شد و تنها عاملی که عطار را به عنوان برترین چهره در ادبیات عرفانی مشخص نمی‌کند، وجود مولانا جلال‌الدین است در حالیکه عطار در ظهور مولانا، نقش بسیار مهمی داشت.

الهی‌نامه، مصیبت‌نامه، اسرارنامه، مختارنامه و تذکرة‌الاولیاء از آثار عطار

تقوی به آثار عطار، همچون الهی‌نامه، مصیبت‌نامه، اسرارنامه، مختارنامه و تذکرة‌الاولیاء اشاره کرد و گفت: ارجمندترین اثر عطار، منطق‌الطیر است و از مهم‌ترین ویژگی‌های آثار عطار به خصوص کتاب منطق‌الطیر، تدوین مقامات عرفانی در عرفان عاشقانه است.

وی با بیان اینکه عطار، اولین کسی است که عرفان عاشقانه را به صورت مقامات طلب، عشق، معرفت، غنا، توحید، حیرت و فنا بیان می‌کند، اظهار کرد: عطار، این وادی‌ها را با بیان تمثیلی و نمادین و پرنده‌هایی که استعاره از سالکان راه حق‌ هستند، گرد آورد و با رهبری هدهد که استعاره از پیر، مرشد و مراد است، این پرنده‌ها را گام‌به‌گام از وادی‌ها می‌گذراند.

استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد افزود: عطار، توصیف بسیار زیبایی از وادی‌ها، مقامات عرفانی و سالکانی که تاب تحمل ادامه مسیر ندارند، ارائه می‌دهد و از نوآوری‌های عطار در منطق‌الطیر این است که در پایان هر بند، داستان اخلاقی ـ عرفانی زیبایی بیان می‌کند.

وی با اشاره به اینکه عمق کار عطار، بسیار برتر از سنایی است، ابراز کرد: وزن و بحری که عطار انتخاب می‌کند، بسیار جالب است، برخلاف سنایی که وزن کسل‌کننده‌ای دارد. همچنین، عرفان سنایی، زاهدانه است ولی عرفان عطار عاشقانه است، از این جهت، اثر عطار خواندنی و جالب است.

منطق‌الطیر، عطار را به عنوان عارف و نظریه پرداز بزرگ عرفانی معرفی می‌کند

تقوی با بیان اینکه عطار، داستانهای بدیعی در منطق‌الطیر آورده است که هر کدام در جای خود، بسیار والاست، عنوان کرد: داستان شیخ صنعان، نتیجه‌گیری بسیار زیبای آن و چارچوب و استخوان‌بندی داستان که به عنوان یک داستان فرعی در منطق‌الطیر آمده، از شاهکارهای بزرگ عطار محسوب می‌شود، همچنین منطق‌الطیر، عطار را به عنوان عارف و نظریه پرداز بزرگ عرفانی معرفی می‌کند.

وی با اشاره به اینکه بعد از منطق‌الطیر، پربارترین آثار عطار، مصیبت‌نامه، الهی‌نامه و مختارنامه است، گفت: عطار، در کنار این آثار دارای رباعیات و دیوان غزلیاتی بسیار والایی است که قلندریاتی با زبان پر سوز و گداز و گاهی بی‌پروا دارد. مجموعه این آثار، هر پژوهنده ادبیات عرفانی، خود را نیازمند آثار عطار می‌داند.

استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد با بیان اینکه عطار در ادبیات نمادین، شکوهمندترین است، ابراز کرد: در این زمینه، هیچ یک از کسانی که قبل از او بودند، به پای عطار نمی‌رسند، ضمن اینکه یکی دیگر از آثار عطار، تذکرة‌الاولیاء است که به لحاظ نثر مسجع، فوق‌العاده زیبا و شکوهمند است.

وی با بیان اینکه عطار در تذکرة‌الاولیاء، نوعی حماسه عرفانی را بیان می‌کند، اظهار کرد: غلو به نظر رسیدن برخی مباحث، از ویژگیه‌ای حماسی بودن اثر است و نباید، دروغ پنداشته شود. یکی از ویژگی‌های حماسه، بزرگ‌نمایی و اغراق است و کتاب تذکرة‌الاولیاء، از این جهت، حماسه عرفانی است، لذا اموری که خلاف عقل به نظر می‌رسد، باید در چارچوب حماسه بیان شود.