بازدید تنها ۵ درصد زائران و مسافران از موزههای آستان قدس/ نبود برنامهریزی در این زمینه
گروه هنر: شاید در نگاه اول بازدید سالانه یک میلیون نفر از موزههای آستان قدس عدد بزرگی به نظر بیاید اما اگر در مقابل آن سفر ۲۵ میلیونی زائران در مشهد را قرار دهیم، متوجه میشویم فقط ۵.۲ درصد از افرادی که به مشهد سفر میکنند از این موزهها بازدید کردهاند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، موزهها محل نگهداری تاریخ و فرهنگ یک ملت هستند، تاریخ و فرهنگی که میتواند در دید وسیعی راهگشای جوامع انسانی در مسیر رسیدن به جامعه پایدار باشد لذا وظیفه همه ماست تا نگذاریم تاریخ و فرهنگ دینی و اخلاقی ملت ایران، به دلیل عدم معرفی صحیح مهجور بماند.
موزههای آستان قدس رضوی با داشتن اشیاء با ارزشی مانند ظروفی با قدمت 3000 سال، قرآنهای منسوب به دستخط ائمه(ع)، اسنادی از دورههای مختلف و ... یکی از گنجینههای درخور توجه در بحث گردشگری و به خصوص گردشگری مذهبی در شهر مشهد است که میتواند فرهنگ ایرانی ـ اسلامی ما را به خوبی معرفی کند، اما آیا آنطور که باید، از این مکان بهرهبرداری میشود؟
علی سوزنچی، معاون امور موزههای سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی در گفتوگو با ایکنا اظهار کرد: در موزههای آستان قدس اشیاء و اسناد باارزشی از قبل و بعد از ورود اسلام به ایران وجود دارد، مانند قرآنهایی که منسوب به دستخط ائمه مثل امام علی(ع)، امام سجاد(ع)، امام رضا(ع) و ... است.
وی با اشاره به گنجینههای باارزش این موزهها گفت: در این موزهها ظروفی نگهداری میشوند که از حفاریهای مختلف به دست آمده و قدمت آنها به سه هزار سال قبل برمیگردد. گرچه هیچ کدام از اشیا موجود در این موزه ثبت ملی نیستند ولی اسنادی از دوره صفویه در مرکز اسناد آن هست که ثبت یونسکو شدهاند و تصاویر این اسناد در معرض دید عموم قرار دارد.
معاون امور موزههای سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی با بیان اینکه در سال 93، یک میلیون و 300 هزار نفر از این موزهها بازدید کردند که 30 هزار نفر از آنها گردشگران خارجی بودند، ادامه داد: بیشترین تعداد بازدیدکنندهها هم مربوط به موزه مرکزی و موزه فرش گزارش شده است.
شاید در نگاه اول بازدید سالانه یک میلیون نفر از یک موزه عدد بزرگی به نظر بیاید اما اگر در مقابل آن سفر 25 میلیونی زائران در مشهد را قرار دهیم، متوجه میشویم فقط 5.2 درصد از افرادی که به مشهد سفر میکنند از این موزهها بازدید کردهاند. این درحالی است که این موزهها در نزدیکی حرم مطهر بوده و در صورت اطلاعرسانی مناسب، افراد بیشتری به دیدن این موزهها روی خواهند آورد.
سوزنچی از جمله فعالیتهای جانبی بخش موزههای سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی را حمایت از دانشجویان و محققان در ارائه پایاننامه راجع به اشیاء موجود در این موزه دانست و یادآور شد: همچنین در کنار این موزه کتابخانههای تخصصی هنر و موزهداری، تاریخ و تمدن اسلامی و ... قرار دارند تا در صورت نیاز محققان به منابع جهت بررسی، این نیاز در اسرع وقت و به سهولت برطرف شود.
وی در رابطه با روشهای معرفی این موزهها به مردم گفت: علاوه بر بروشورها و کاتالوگهایی که برای معرفی هر موزه به بازدیدکنندهها داده میشود، مستندهایی از طرف صداوسیما در رابطه با این موزهها تولید و پخش شده است. همچنین کتابهای پژوهشی که در رابطه با این موزهها نوشته شده منبع خوبی برای معرفی این موزههاست که در کنفرانسها و مناسبتهای مختلف در اختیار مردم و محققان قرار میگیرد.
بازدید 5 درصدی مسافران و زائران مشهد از این موزهها، بیانگر نبود برنامهریزی صحیح در زمینه معرفی این موزههاست. طبق گفتههای سوزنچی، بروشورهای معرفی موزهها به طور عمومی در اختیار مردم قرار نمیگیرد و در صورت بازدید، معرفینامهای از موزهها به شکل بروشور یا لوح فشرده به افراد هدیه داده میشود. این امر دقیقا بیانگر نبود تعریف صحیحی از جامعه هدف در این موزهها برای برنامهریزیهای جذب بازدیدکننده و گردشگر است.
این دیدگاه که موزهها برای افراد متخصص جایگاه خود را دارند و اگر کسی بخواهد خودش به دنبال شناسایی آنها خواهد بود، باعث مهجور ماندن موزهها و مسکوت ماندن رسالت و پیام پیشینیان ما برای عموم جامعه خواهد شد.
با توجه به اینکه در شهر مشهد، ستادهای استقبال از مسافران مانند ستاد استقبال از بهار وجود دارند، که یکی از نقشهای آنها معرفی مراکز دیدنی شهر مشهد است، قرار دادن بروشور این موزهها در اختیار مسافران در شهر مشهد بسیار آسان است که نادیده گرفته شدن این منبع بزرگ معرفی از طرف مسئولان این موزه باز هم نبود الزام وجود بازاریابی در صنعت موزه و گردشگری را تأئید میکند.
گردشگری مذهبی به شکل حرفهای آن، یک صنعت است؛ لذا باید بپذیریم بخش جدانشدنی صنعت، بازاریابی است. شهر مشهد، سایت گردشگری بسیار مناسبی برای جذب گردشگرهای مذهبی از ادیان و ملیتهای مختلف است که با ارائه اطلاعات کامل و صحیح در رابطه با موزههای مختلف آن، راه را برای معرفی فرهنگ اسلامی ـ ایرانی هموارتر میکند.
مهدیه سلطانی
