انسان در شیب جهنم است، مگر مسلّحان به سلاح تقوا
گروه اندیشه: مفسر قرآن کریم در تفسیر دعای ۴۲ صحیفه سجادیه، گفت: تمام انسانها در شیب جهنم قرار دارند جز کسانی که به سلاح تقوا مسلح هستند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، محمدعلی انصاری، مفسر قرآن کریم، شامگاه اول خردادماه در جلسه تفسیر فراز 13 تا 16 دعای 42 صحیفه سجادیه، با بیان اینکه با حرکت عملی در مسیر قرآن ماهیت مرگ تغییر کرده و گواراتر از عسل میشود، افزود: این دعای امام سجاد(ع) مربوط به هنگام ختم قرآن و جهت معرفی ماهیت و چگونگی شیوه تعامل با کلام الهی است.
وی در تفسیر فراز «وَ هَوِّنْ بِالْقُرْآنِ عِنْدَ الْمَوْتِ عَلَى أَنْفُسِنَا کَرْبَ السِّیَاقِ، و سختى جان کندن را هنگام احتضار به برکت قرآن بر ما سهل گردان»، اظهار کرد: با شناخت دقیقی که قرآن از چهره دیگر مرگ نزد انسان مجسم میکند، سختی و ترس از مرگ کاسته میشود و این در حالی است که برخی مرگ را پایان همه چیز و ناکامیها را ثمره آن میدانند.
مؤلف تفسیر «مشکاة» همچنین در تفسیر فراز «وَ کَانَتِ الْقُبُورُ هِیَ الْمَأْوَی إِلَی مِیقَاتِ یَوْمِ التَّلَاقِ، خانه گور تا روز قیامت جاى ماندن ما خواهد بود»، ادامه داد: قیامت «یومالتلاق» است که همه با اعمال خود رو به رو میشوند و تلاقی انسان با صفات الهی بدون واسطه رخ میدهد.
عالم برزخ به منزله رحم مادر است
وی در تفسیر فراز «وَ بَارِکْ لَنَا فِی حُلُولِ دَارِ الْبِلَى وَ طُولِ الْمُقَامَةِ بَیْنَ أَطْبَاقِ الثَّرَى، و فرود آمدن این سراى نو را بر ما مبارک گردان که باید در آن پوسیده شویم و دیر زمانى میان طبقههاى گل نمناک درنگ کنیم»، اشاره کرد: حد وسط میان دنیا و آخرت، برزخ است که پیچیدگیهای خاص خود را دارد.
انصاری تأکید کرد: برزخ مکانی است که انسان باید برای ورود به آخرت آماده و مهیا شود، همان طور که جنین 9 ماه باید در رحم مادر باشد تا آمادگی لازم برای ورود به دنیا را کسب کند، برزخ نیز به منزله رحم مادر است که فاصلهای میان دنیا و آخرت به شمار میرود.
وی با اشاره به آیات 99 و 100 سوره مؤمنون که خداوند میفرماید: «حَتَّى إِذَا جَاء أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ، لَعَلِّی أَعْمَلُ صَالِحًا فِیمَا تَرَکْتُ کَلَّا إِنَّهَا کَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِن وَرَائِهِم بَرْزَخٌ إِلَى یَوْمِ یُبْعَثُونَ، تا آنگاه که مرگ یکى از ایشان فرا رسد مىگوید پروردگارا مرا بازگردانید، شاید من در آنچه وانهادهام کار نیکى انجام دهم نه چنین است این سخنى است که او گوینده آن است و پشاپیش آنان برزخى است تا روزى که برانگیخته خواهند شد»، عنوان کرد: عالم برزخ حائل و فاصلهای میان دنیای فانی و روز قیامت و برانگیخته شدن انسان است.
این نویسنده و پژوهشگر ابراز کرد: عالم برزخ همچون دنیا که شامل ساحت جسمی و روحی است، دو سطح دارد، این در حالی است که برای ورود به برزخ جسم از جان جدا شده و در قبر نهاده میشود و جان نیز در عالم قبر معادل برزخ نهاده میشود که دوزخ و بهشت آن نمونهای از دوزخ و بهشت آخرت محسوب میشود.
وی با بیان اینکه «بَارِکْ» از ماده برکت و به معنای خیر ثابت که برداشته نمیشود، است و «حُلُولِ» به معنای وارد شدن معنا میشود، گفت: همچنین «دَارِ الْبِلَى» به معنای کهنگی، فرسودگی و فنا است که جسم در قبر پوسیده و در آخرت به جان ملحق میشود و قیامت با دو ساحت جسم و جان تحقق مییابد که همه حاضر شده و نتیجه اعمال خود را میبینند.
انصاری اظهار کرد: آشنایی با قرآن، معرفت نسبت به آن و حرکت عملی در مسیر کلام وحی، مرگ را آسانتر کرده و گواراتر از عسل میکند زیرا فرد مأنوس با قرآن میداند که با مرگ محدودیت دنیا بر او غلبه ندارد و آزادی بیشتری خواهد یافت.
با عمل کردن به اخلاق قرآن، برزخ بهترین منزل خواهد بود
وی در تفسیر فراز «اجْعَلِ الْقُبُورَ بَعْدَ فِرَاقِ الدُّنْیَا خَیْرَ مَنَازِلِنَا، و خانه گور را پس از مفارقت دنیا بهترین منزل ما قرار ده»، ابراز کرد: وضعیت امروز هر فرد، نشان از وضعیت برزخ است، همچنین وضعیت برزخ هر فردی نمایانگر وضعیت آخرت اوست لذا با عمل کردن به اخلاق قرآن، برزخ بهترین منزل خواهد بود.
این مفسر قرآن کریم در تفسیر فراز «وَ افْسَحْ لَنَا بِرَحْمَتِکَ فِی ضِیقِ مَلَاحِدِنَا، و تنگى لحد را براى ما فراخ کن»، ابراز کرد: «افْسَحْ» به معنای زدودن تنگنا است و «مَلَاحِدِ» همان قبر معنا میشود که نمادی از عالم برزخ است؛ همچنین «ضِیقِ مَلَاحِدِنَا» نشانگر فشارهای روح در عالم برزخ است از همین رو نماز لیلة دفن(نماز وحشت) برای تسکین روح خوانده میشود.
جرایم زبانی عامل ضیق لحد است
وی افزود: غیبت، فحاشی و بددهانی، ناسزاگویی و سایر جرایم زبانی از عوامل ضیق لحد(فشارهای روحی در عالم برزخ) هستند که موجب سختی جان در عالم برزخ و قیامت میشوند و در مقابل پاکیزه زبانی و انضباط بیان از عوامل زدودن ضیق لحد به شمار میروند.
انصاری همچنین در تفسیر فراز «وَ لَا تَفْضَحْنَا فِی حَاضِرِی الْقِیَامَةِ بِمُوبِقَاتِ آثَامِنَا، و در عرصه قیامت ما را به عقوبت گناهان مهلک مفتضح و رشوا مگردان»، بیان کرد: خداوند قبل از تولد آدمی میداند کدام فرد سعید و کدام یک شقی خواهد بود، با این وجود در دنیا، پوشاننده خطا است.
وی با اشاره به سخن امام علی(ع) مبنی بر اینکه «لو تکاشفتم ما تدافنتم، اگر از باطنهای یکدیگر آگاه شوید، یکدیگر را دفن نخواهید کرد»، اظهار کرد: خداوند برای ادامه یافتن زندگی، گناهان همه را پوشیده نگاه میدارد، با این وجود قیامت «یوم البروز» است که تمام اعمال، خصوصیات و ابعاد وجودی انسان آشکار میشود.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به آیه هشتم سوره تحریم «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا...، اى کسانى که ایمان آوردهاید به درگاه خدا توبهاى راستین کنید ...»، بیان کرد: اگر فردی توبه نصوح کند خداوند به زمین، اعضا و جوارح و همچنین فرشتگان ضابط دستور میدهد که گناهان مرتکب شده او را فراموش کنند.
تبدیل ذل قیامت به عزت، با رحمت قرآن
وی در تفسیر فراز «وَ ارْحَمْ بِالْقُرْآنِ فِی مَوْقِفِ الْعَرْضِ عَلَیْکَ ذُلَّ مَقَامِنَا،و به حرمت قرآن در آنجا که عملها را بر تو عرضه مىدارند به خوارى مقام ما رحم کن»، عنوان کرد: خداوند در آیات 1 تا 3 سوره الرحمن، خود را اینگونه معرفی میکند: «الرَّحْمَنُ، عَلَّمَ الْقُرْآنَ، خَلَقَ الْإِنسَانَ، [خداى] رحمان، قرآن را یاد داد، انسان را آفرید»؛ در این آیات، نخستین جلوهای که خداوند رحمان خود را به آن نام معرفی می کند، «عَلَّمَ الْقُرْآنَ» است، لذا باید بکوشیم خود را در معرض قرآن قرار دهیم.
انصاری ادامه داد: به برکت قرآن، جایگاه افراد مأنوس شده با تعالیم و معارف کلام الهی جدا از جایگاه افراد ذلیل و پست است از این رو باید از خداوند توفیق علم و عمل به قرآن، برای نشستن بر جایگاه نیکان در آخرت را بجوییم زیرا قرآن کتابی عزیز است و و هر کس به آن متصل شود نیز عزیز خواهد بود.
وی تأکید کرد: قرآن به عنوان جلوه هستی بر انسان نازل شده تا بشر را عزیز کند، همچنین کلام وحی ذل قیامت را به عزت تبدیل میکند، از این رو باید با تعلیم قرآن و معرفت نسبت به آن، آینده خود را تضمین کنیم.
مؤلف تفسیر «مشکاة» همچنین در تفسیر فراز «وَ ثَبِّتْ بِهِ عِنْدَ اضْطِرَابِ جِسْرِ جَهَنَّمَ یَوْمَ الَْمجَازِ عَلَیْهَا زَلَلَ أَقْدَامِنَا وَ نَوِّرْ بِهِ قَبْلَ الْبَعْثِ سُدَفَ قُبُورِنَا، آنگاه که پل دوزخ زیر پاى گذرندگان مىلرزد گامهاى ما را استوار گردان و از لغزش بازدار»، ابراز کرد: تمام انسانها در شیب جهنم قرار دارند جز کسانی که به سلاح تقوا مسلح هستند.
وی افزود: برای استوار شدن گامها و جلوگیری از لغزش بر روی پل دوزخ، انسان باید خود را به ویژگیها و خصایص نیکو بیاراید تا بتواند به راحتی از این پل عبور کند.
پل صراط شروع شده است/ حفظ انسان از پل صراط، به برکت قرآن
انصاری با اشاره به اینکه پل صراط از مو باریک تر و از شمشیر برندهتر است، ابراز کرد: پل صراط شروع شده است و اگر ما بتوانیم از این مسیر با کمترین گزند و خطایی بگذریم به بهشت عدن دست مییابیم و آن پل وفای به عهد، عدالت، حسن خلق، انصاف و عبودیت است، همچنین فهم تفاوت میان برخی صوابها و برخی نا صوابها همچون بیع و ربا بسیار لغزنده و باریک است.
وی با بیان اینکه قرآن، انسان را از پل صراط محفوظ نگاه میدارد، اظهار کرد: قرآن سراسر نور است، از این رو باید دل و جان با قرآن مأنوس باشد تا این کتاب الهی انسان را به راه راست و درست هدایت کند.
این نویسنده و پژوهشگر در تفسیر فراز «وَ نَجِّنَا بِهِ مِنْ کُلِّ کَرْبٍ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ شَدَائِدِ أَهْوَالِ یَوْمِ الطَّامَّةِ، از هر اندوهى در روز قیامت و از عقبات سهمگین و سخت آن گیر و دار برهان»، بیان کرد: قیامت بر هر چیزی غلبه دارد از این رو آن را عالم چیره مینامند و تنها به برکت قرآن میتوان شدائد و غهای جانکاه در آن روز را از وجود خود دور کرد.
قیامت، روز حسرت و ندامت
وی همچنین در تفسیر فراز «وَ بَیِّضْ وُجُوهَنَا یَوْمَ تَسْوَدُّ وُجُوهُ الظَّلَمَةِ فِی یَوْمِ الْحَسْرَةِ وَ النَّدَامَةِ، در آن روز پشیمانى و افسوس که روى ستمگران سیاه شود روى ما را سفید گردان»، تأکید کرد: در قیامت انسانها دو گروه میشوند، عدهای با چهرههای نورانی و عدهای دیگر نیز با چهرههای ظلمانی در محضر و پیشگاه خدا حاضر میشوند.
انصاری افزود: آنها که چهرههایی نورانی دارند مشمول لطف خدا شده و در زیر سایه قرآن کریم به سر میبرند و در مقابل چهره غافلان از آخرت که امام سجاد(ع) از آنها به نام ظالمان یاد میکند، رو سیاه است و این در حالی است که منحطترین واژه در قرآن ظلم است و حتی شرک را نیز ظلم نامیدهاند.
وی با اشاره به اینکه قیامت «یَوْمِ الْحَسْرَةِ وَ النَّدَامَةِ» است، اظهار کرد: اگر فردی عملی را مرتکب شده باشد و دچار پشیمانی شود آن عمل را ندامت، و اگر فردی زمان را از دست داده و موفق به انجام عملی نشده باشد، آن مورد را حسرت مینامند.
محبت اهل ایمان در قلوب اهل ایمان جاری می شود/ زندگی حیات طیبه، در سایه کلام وحی
این مفسر قرآن کریم همچنین در تفسیر فراز «وَ اجْعَلْ لَنَا فِی صُدُورِ الْمُؤْمِنِینَ وُدّاً، وَ لَا تَجْعَلِ الْحَیَاةَ عَلَیْنَا نَکَداً، و دوستى ما را در سینه مؤمنان جاى ده و زندگى را بر ما بى رنج و سختى بگذران»، عنوان کرد: «وُدّاً» محبت خالصانه و متعهدانه است زیرا زمانی که کسی را تنها برای وجود خودش بخواهی، این محبت را «وُدّ» مینامند، و این در حالی است که یکی از ویژگیهای فطری انسان علاقه به دوست داشته شدن و دوست داشتن است.
وی با تأکید بر آیه 96 سوره مریم که خداوند متعال میفرماید: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَیَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا، کسانى که ایمان آورده و کارهاى شایسته کردهاند به زودى [خداى] رحمان براى آنان محبتى [در دلها] قرار مىدهد»، گفت: انسانها وابسته به محبت هستند، از این رو خداوند محبت اهل ایمان را بر قلوب اهل ایمان جاری میکند.
انصاری ادامه داد: «نَکَداً» به معنای زندگی بیبهره، بی ثمر و بی خیر است، این در حالی است که وقتی انسان سر بر آستان قرآن و دل در گرو آیات و معرفت آن سپارد، زندگیش حیات طیبه خواهد بود.
رسیدن به مقام ابرار، در پرتو قرائت و معرفت قرآن حاصل میشود
تثبیت و استمرار در علم و معنویت، فهم حقایق و معرفت به خداوند را در پی دارد
تخطی از احکام و حدود الهی، اعلان جنگ با خداست
