احادیث؛ موافق زیارت مجازی یا مخالف؟/ دیدن تصاویر حرم ائمه(ع) باعث غفلت از ارتباط قلبی نشود
گروه اندیشه: استقبال از زیارت مجازی و فراگیر شدن آن در سالهای اخیر ضرورت پرداختن به این موضوع و تعریف دقیقی از زیارت از راه دور و نحوه آن را میطلبد؛ موضوعی که اگر به درستی آن را دریابیم میتواند مرز فاصلهها را شکسته و دلهای بسیاری را با معنویت اهل بیت(ع) همراه کند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، چند سالی است که با توجه به فراهم شدن امکانات دریافت تصاویر زنده از حرم مطهر امامان معصوم(ع) موضوع زیارت مجازی از طریق وب و دیگر رسانههای صوتی و تصویری مورد توجه قرار گرفته است. همچنین یاد ائمه(ع) با فرسخها فاصله نیز شامل این زیارت میشود که بر این اساس به بررسی متون دینی مربوط به زیارت مجازی و میزان ارزش این نوع زیارت پرداختهایم.
حجتالاسلام محمدحسین گلکار، کارشناس مذهبی و پژوهشگر مؤسسۀ مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام با این توضیح که هدف نهایی زیارت چیزی بالاتر از حاجتخواهی از امام(ع) است، در توضیح معنای زیارت میگوید: مفهوم واقعی زیارت ارتباط و ادراک فعال بین زائر و امام(ع) است، همان معنای دیدار و زیارت در زبان عربی، در مقابل دیدن و رؤیت که ارتباط دوطرفه در آن برقرار میشود، هر چند زائر حاجتهایش را هم از امام(ع) درخواست میکند.
حجتالاسلام گلکار، با بیان اینکه زیارت شامل سه مرحلۀ قبل از زیارت و مرتبط با آن، حین زیارت و خود زیارت میشود، سختیهای تحمل رسیدن به زیارت امام(ع) را موجب افزایش ارتباط با امام(ع) میداند و ادامه میدهد: اگر کسی امکان زیارت هر چند با تحمل سختی و گرفتاری طول مسیر را دارد، توصیه شده که به زیارت برود چراکه تحمل این سختیها باعث افزایش ثواب میشود و در حقیقت این ثواب، همان ارتباط و اتصال قلبی با امام(ع) است.
احساس حضور خداوند، هدف نهایی زیارت
وی، احساس حضور خداوند را هدف نهایی زیارت میداند و با اشاره به اینکه قلب امام(ع) مرکز احساس حضور خداوند است، اضافه میکند: ارتباط قلبی و حظّ معنوی یکی از ابعاد مختلفی است که در روایات راجع به بحث زیارت مورد توجه قرار گرفته است اما، هدف نهایی همۀ اینها احساس حضور خداوند است و زائر به هر مقدار بتواند قلب خود را به قلب امام(ع) متصل کند، احساس بیشتری از حضور خداوند به قلب او منتقل میشود.
این پژوهشگر مؤسسۀ مطالعات رهبردی علوم و معارف اسلام در همین راستا ادامه میدهد: هرچند ایجاد حس جدیدی از حضور خداوند هدف نهایی زیارت است اما اهداف اولیه و میانی مانند تأثیر زیارت بر کیفیت ظاهر زندگی و رزق و روزی انسان نیز مطرح میشود.
حجتالاسلام گلکار، در پاسخ به سؤالی مبنی بر میزان قبولی زیارت به صورت مجازی، با توجه ارتباط قلب زائر و امام(ع) به عنوان فلسفۀ زیارت، میگوید: این ارتباط به شرط اتصال قلب در هر زمان و مکانی میتواند اتفاق بیفتد، چه به صورت ظاهری و چه به صورت مجازی، اما در زیارت حرمهای مطهر امامان(ع) به دلیل اینکه قبور، مدفن جسم امام(ع) هستند و قلب امام(ع) متعلق به جسم ایشان است، ارتباط بهتر و قویتری برقرار خواهد شد.
تأکید بر یاد امامان(ع) در احادیث، اشاره به زیارت مجازی دارد
حجتالاسلام گلکار، با بیان اینکه تأکید به یاد امامان(ع) در روایات نیز به زیارت مجازی اشاره دارد، اضافه میکند: زیارت مجازی میتواند حتی با تصاویر تلویزیون و یا حتی دیدن یک عکس اتفاق بیفتد زیرا آنچه در روایات مانند یاد کردن لبان تشنۀ حضرت اباعبدالله الحسین(ع) در هنگام نوشیدن آب وارد شده است، تأکید به یاد امامان(ع) و زیارت مجازی با همۀ انواعش دارد.
وی اضافه میکند: هرچند زیارت مجازی با توجه به محدودیت وقتها در زندگی امروز باید باشد اما آنچه در روایات مورد تأکید قرار گرفته است، این است که زیارت به این صورت نباید باعث حذف زیارت حضوری در حرم امامان(ع) باشد همانطور که در روایات تأکید کردهاند، ثروتمندان با اینکه میتوانند از منزلشان زیارت را انجام دهند، سالی دوبار و فقرا سالی یکبار به زیارت امام حسین(ع) مشرف شوند.
ارتباط قلبی با امام(ع)؛ هدف اصلی زیارت
حجتالاسلام محمدحسن وکیلی، استاد حوزه و دانشگاه و کارشناس مذهبی نیز با بیان اینکه اصل معنای زیارت ارتباط درونی و معنوی با وجود مقدس امام معصوم(ع) است، توضیح میدهد: زیارت به همین مقدار یعنی ارتباط قلبی با وجود مقدس امام معصوم(ع) حاصل میشود اما با توجه به اینکه امام(ع) مانند آب دریا هر آلودگی را از بین میبرند، هرچه این ارتباط قلبی بیشتر باشد آثار و نورانیت بیشتری خواهد داشت و توصیه شده است در صورت آماده بودن شرایط، علاوه بر ارتباط قلبی، زائر در حرم امامان(ع) حضور خارجی هم پیدا کند چراکه برکات زیارت با تشرف به مشاهد مشرفه دوچندان میشود.
حجتالاسلام وکیلی، در خصوص برکات حضور در حرم امامان(ع) بیان میکند: به دلیل اینکه انوار نفس امام(ع) در محل دفن ایشان ظهور بروز بیشتری دارد و ملائکه الهی در آن مکان تردد دارند، انجام هر نوع عبادتی و حتی ایستادن و یا درس خواندن در حرم این بزرگواران هم به خاطر نورانیت مکان تأثیر متفاوتی در نفس انسان خواهد داشت.
وی با این توضیح که برخی از برکات حضور در مشاهد مشرفه امامان(ع) تکوینی است و شامل کسانی که مسلمان نیستند و اعتقادی ندارند هم می شود، تعظیم شعائر الهی و بزرگداشت مقام و عظمت امامان(ع) در جامعه را یکی دیگر از برکات حضور در مشاهد مشرفه و آمد و شد به آن میداند و در ادامه در رابطه با اهمیت زیارت مجازی در عصر حاضر به توضیح پرداخت.
زیارت مجازی از مصداقهای زیارت از بعید است
حجتالاسلام وکیلی، زیارت مجازی را از مصداقهای زیارت از بعید که در متون دینی به آن اشاره شده میداند و در ادامه با تأکید بر اینکه رفتن به زیارت امامان معصوم(ع) تزاحمی با صرف هزینه و وقت آن در انجام وظایف دینی از جمله خدمت به مردم ندارد، میگوید: با نگاه ابتدائی به متون فقهی گاهی این طور برداشت میشود که خدمت به خلق از عبادات مستحبی که از جمله آنها زیارت است مهمتر بوده و ارزش بیشتری دارد.
وی ادامه میدهد: اما با دقت در روایات زیارت و تجربهها در طول تاریخ در مییابیم که به همان مقدار که زائر وقت و هزینه خود را صرف زیارت میکند، برکات مادی و معنوی بسیاری از جمله فراوانی رزق و روزی و طول عمر به او عطا خواهد شد، پس زیارت نه فقط با خدمت به خلق مزاحمتی ندارد بلکه از جهت وقت و درآمد توفیق انسان را در خدمترسانی به دیگران بیشتر میکند؛ پس نباید به بهانه خدمت به فقرا خود را از برکات زیارت امامان(ع) از نزدیک محروم کنیم.
این کارشناس مذهبی در توضیح این موضوع با اشاره به مثالی ادامه میدهد: فردی در طول چند سال مبلغی را برای خرید منزل پسانداز میکند و از آیتالله شهیدی میپرسد که با این پول خانه بخرم یا به زیارت امام حسین(ع) بروم؟ آیتالله شهیدی به او پاسخ میدهند: با رفتن به زیارت، امام حسین(ع) میتواند برای تو خانه هم تهیه کنند اما با خرید خانه نمیتوانی به زیارت امام حسین(ع) بروی که این شخص پس از رفتن به زیارت و درخواست خانهدار شدن از حضرت(ع)، امکاناتی از راههای غیرمتعارف برای او آماده میشود و وی صاحب منزل شد.
حجتالاسلام وکیلی ادامه می دهد: باید حد زیارت که از طرف دین مطرح شده است را رعایت کرد و از افراط و تفریط دوری شود، همانطور که در حدیث آمده است هرکس شرایط مالی مطلوبی دارد، سعی کند سالی یک بار به زیارت امام حسین(ع) مشرف شود.
صرف دیدن تصاویر حرمهای مطهر ائمه(ع) باعث غفلت از ارتباط قلبی نشود
وی استفاده از ابزارهای سمعی و بصری و زیارت مجازی را از مصداقهای تمرکز بر یاد امامان(ع) در ارتباط قلبی با ایشان میداند و توضیح میدهد: آنچه مهم است توجه به این نکته است که صرف مشاهده تصاویر حرم امامان(ع) نباید باعث شود تا ارتباط قلبی با وجود مقدس امام(ع) مورد غفلت قرار گیرد که در این راستا میتوان از پخش زیارات امامان(ع) در هنگام مشاهده تصاویر حرمهای مطهر استفاده کرد.
وی با بیان اینکه آثار معنوی و مادی زیارت در زندگی به معنای فراهم کردن زمینه آن برکات است، میگوید: آثار مادی در رزق و روزی و آثار معنوی تشرف به حج یا حرم امامان معصوم(ع) با پول قابل مقایسه نیست و این نکته مبتنی بر این اصل در فلسفه اقتصاد اسلامی است که اتفاقات در زندگی، محصول علل و عوامل مادی نیست بلکه در پس پرده این عالم چیزهای زیادی هست که ما از آنها بی خبریم و در جهات مادی این عالم اثرگذار است که از جمله آنها همراهی فرشتگان با زائر و دفع بلاها تا مدتها پس از زیارت است.
