بررسی جریان‌شناسی روشنفکری و تحجر دینی در تحولات قبل و بعد از انقلاب

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، موسی فقیه حقانی، استاد دانشگاه و معاون پژوهشی موسسه مطالعات تاریخ ایران در دومین روز از ششمین نشست مبلغان و مدیران مدارس علمیه خواهران استان های خراسان که عصر روز گذشته، دوازدهم شهریورماه در مکتب حضرت رقیه(س) مشهد برگزار شد، به تشریح جریان‌شناسی روشنفکری و تحجر دینی در تحولات قبل و بعد از انقلاب پرداخت.

فقیه حقانی در ابتدا با اشاره به بحث روشنفکری دینی عنوان کرد: نواندیش دینی می‌گوید: قرآن کتاب آسمانی است ولی بسیاری از احکام همچون خمس و تقلید را قبول ندارد، همچنین بحث ولایت فقیه، امام زمان(عج) و مهدویت نیز در مکتب این افراد جایی ندارد.

وی ادامه داد: این افراد می‌گویند: ما در دین باقی می‌مانیم اما به آن انتقاد داریم، در حالی که بعضی اساسا از آن خارج می‌شوند. به عنوان نمونه عبدالکریم سروش معتقد است قرآن وحی نیست، بلکه رؤیای رسولان است.

این استاد دانشگاه در ادامه همه فهم بودن قرآن، بازگشت به اسلام اصیل، بازگشت به قرآن، نفی خرافه و مرجعیت را از شاخصه‌های روشنفکری دینی عنوان کرد و در تشریح آن افزود: این افراد تا حدی به قرآن معتقدند که در هنگام سفر، خواندن خطبه عقد و یا مناسکی از این قبیل باید مورد تکریم قرار گیرد، گرچه این خوب است اما هدف این افراد در واقع نفی حدیث است، می‌گویند: ما مبتلا به حدیث هستیم از این رو باید به قرآن برگردیم.

وی در تبیین شاخص نفی خرافه، با بیان اینکه روشنفکران دینی، توسل، زیارت، شفاعت و امثال اینها را خرافه می داند، اظهار کرد: این افراد همچون محسن کدیور و... اهل بیت(ع) را تنها به عنوان 12 انسان خوب و آزاده که از بقیه عالم‌تر هستند قبول دارند نه 12 شخصیت معصوم که این شاکله جریان روشنفکری است.

وی در خصوص اومانیسم اسلامی افزود: این در واقع یک نوع خودبنیادی در دوران غیبت است، به این معنا که ما بر مبنای توقیع شریف که ما را در دوران غیبت به فقها و راویان حدیث ارجاع می‌دهد، عمل می‌کنیم در حالی که این افراد معتقدند در این دوران، شیعه آنقدر به بلوغ عقلی می‌رسد که دیگر نیازی به پیروی از فقها ندارد.

ظهور اولین نشان تحجر در جریان اخباری گری

وی در بخش بعدی سخنان خود با بیان اینکه تحجر، موضوع بسیار پیچیده ای است، عنوان کرد: اولین نشان تحجر در جریان اخباری گری است. اخباریون طائفه ای از شیعیان هستند که به خبر رسیده از معصوم(ع) بدون بررسی اعتبار سندی آن و تنها با استناد به ظاهر حدیث اکتفا می کنند که البته نمونه آن در بین اهل سنت نیز اشاعره است.

فقیه حقانی ادامه داد: این که همه چیز در دایره فقه شخصی خلاصه شود و نگاهی به اتفاقات جدید وجود نداشته باشد، خود یک نوع تحجر و درجا زدن است از همین رو بود که به تدریج در حوزه شیعی یک نوع تحجر به وجود آمد.

وی یکی دیگر از مصداق‌های تحجر را جریان انجمن حجتیه دانست و اظهار کرد: ما به این گروه نقد جدی داریم و معتقدیم ظرفیت‌های حکومت دینی را نمی شناسد و انتظارش نیز منجر به طولانی تر شدن امر ظهور می شود و تبعات ناخوشایندی برای اسلام و تشیع دارد، زیرا طبق نگاه آنان اگر حکومت شاه ادامه پیدا می‌کرد، قطعا اکنون نه در ایران و نه در بسیاری از کشورهای اسلامی هیچ اثری از تشیع باقی نمی‌ماند.

این استاد دانشگاه همچنین بیان کرد: این که گفته می شود تا معصوم(ع) ظهور نکند هر علمی که برپا شود باطل است، قابل پذیرش نیست و تحجر است، زیرا نمی‌توان حکومت شاه جائر را با حکومت جمهوری اسلامی برابر دانست.

وی در پایان اظهار کرد: ان شاءلله خداوند این درک را به کسانی که به اسلام و تشیع اعتقاد دارند بدهد که تنها در سایه تلاش می توانیم به تشیع کمک کنیم نه با نشستن و صرفا نقد کردن.