میزگرد «نقش حوزههای علمیه در جریان سازی علوم عقلی» در مشهد برگزار شد
گروه اندیشه: میزگرد علمی تحت عنوان «نقش حوزه های علمیه در جریان سازی علوم عقلی» با حضور حجتالاسلام والمسلمین علی رضاییتهرانی، عضو مجمع عالی حکمت اسلامی در مشهد برگزار شد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، میزگرد علمی تحت عنوان «نقش حوزه های علمیه در جریان سازی علوم عقلی» از برنامههای همایش بزرگداشت حکمت و حکمای خراسان(2) بزرگداشت حکیمان «آقابزرگ شهیدی»، «میرزا مهدی شهیدی»، «شیخ اسدالله یزدی» و «شیخ سیفالله ایسی» صبح امروز، هفتم آبانماه در دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی برگزار شد.
در این میزگرد آیتالله محمد واعظزادهخراسانی، مدیر سابق مجمع جهانی تقریب مذاهب، حجتالاسلام والمسلمین علی رضاییتهرانی، عضو مجمع عالی حکمت اسلامی، فاضل منوچهر صدوقیسها، مدرس و پژوهشگر تاریخ فلسفه و عرفان اسلامی و مؤلف کتاب تاریخ حکما و عرفان مطهر از صدرالمتألهین، غلامرضا جلالی، عضو گروه عرفان و فلسفه مجمع عالی حکمت اسلامی، عباس جوارشکیان، مدیر گروه فلسفه مجمع حکمت عالی شعبه مشهد و دبیر علمی این همایش حضور داشتند.
در ابتدای این میزگرد عباس جوارشکیان، مدیر گروه فلسفه مجمع حکمت عالی شعبه مشهد با بیان اینکه وقتی از تاریخ فلسفه اسلامی سخن میگوییم در واقع تاریخ فلسفه ایرانی نیز به شمار میرود، زیرا فلسفه از آن اسلام است لذا چه بگوییم فلسفه ایرانی و چه اسلامی فرقی نمیکند، ادامه داد: بعد از حملات غزالی فلسفه از حوزه اهل تسنن رخت بربست، اما در ایران و در حوزه تشیع فلسفه متحول شد.
مدیر گروه فلسفه مجمع حکمت عالی شعبه مشهد تصریح کرد: با تشیع جنازه ابن رشد فلسفه نیز تشیع جنازه شد، اما در حوزه ایران، فلسفه متولد شده و به حوزه خراسان، شیراز و اصفهان منتقل شد؛ از همین روطی دو قرن اخیر مرکز فلسفه اصفهان بوده و سپس به تهران منتقل شد. آنقدر در حوزه های ایران علوم عقلی توانمند بوده که دو برادر از مشاهیر نجف محمدجواد و عبدالکریم جزایری از نجف برای تحصیل معقول به تهران میآیند.
وی ابراز کرد: از همین رو تا این اواخر چراغ فلسفه به هر نحو که شده روشن نگه داشته شده است، از طرفی حوزه فلسفی قم نیز توسط حکمای حوزه علمیه تهران و مهاجرت آنان به قم راهاندازی شد؛ از زمانی که دانشگاه تهران نیز تأسیس شد یکی از دانشکدههای مهم آن دانشکده معقول و منقول و الهیات جدید است که اساتید آن از درس خواندههای حوزه مشهد هستند.
مدیر گروه فلسفه مجمع حکمت عالی شعبه مشهد ابراز کرد: از جمله این اساتید سید محمدتقی رضوی، مرحوم راشد و میرزا شهابی هستند، همچنین حتی اساتید بخش ادبی و فلسفی دانشگاه تهران نیز دانشآموختههای حوزه مشهد به شمار میروند.
در ادامه این میزگرد غلامرضا جلالی، عضو هیئت علمی مجمع عالی حکمت اسلامی گفت: از مکتب قدیم خراسان میتوان به وجود شخصیتهای چون ابوریحان بیرونی و ابن سینا به ویژه در منطقه خوارزم و بیرون اشاره کرد.
وی با بیان اینکه قدیمیترین شیعیان و متفکران این مکتب به این ناحیه باز میگردند، در واقع از منطقه خوارزم برخاسته و پیشگامان علوم عقلی به شمار میروند، افزود: بعد از مکتب خراسان در دوران غزنویان این جریان به منطقه آذربایجان منتقل شده است و البته اخیرا نیز آنچه که مطرح میشود، مکتب مراغه است.
وی عنوان کرد: مکتب مراغه قبل از تأسیس رصدخانه مراغه، توسط خواجه نصیر وجود داشته است که بعد از آن نیز آثاری به چاپ رسیده که متأسفانه تاریخ مشخصی ندارد البته باید گفت که به طور کلی نه تنها فلسفه، بلکه تاریخ علم در ایران تدوین نشده است.
جلالی با بیان اینکه مکتب مراغه تا قبل از حدود قرن هشت هجری استمرار داشته است، ادامه داد: سپس در دوره تیموری مکتب شیرازی مطرح میشود و بعد از جریان شیرازی که نقل و انتقالاتی صورت میگیرد و مکتب اصفهان ایجاد میشود، مکتب تهران به همت مکتب اصفهان شکل میگیرد.
وی با اشاره به شناسایی بیش از 700 مؤلف خراسانی که صاحب آثار بسیاری در مباحث کلامی و فلسفی هستند و این آثار در کتابخانههای معتبر نگهداری میشود، گفت: البته متأسفانه کسی از آنها و سابقه فعالیتشان خبری ندارد، از طرفی بخشی از جریان خراسان قبل از صفویه به هند منتقل شده و اصلا مطالعهای در مورد آن صورت نگرفته است.
جلالی با بیان اینکه در حیدرآباد هند انبوهی از شخصیتهای ایرانی مدفون هستند، عنوان کرد: حضور سید محمدباقر سبزواری، صاحب «انوار عباسی» در این عصر بسیار موضوعیت دارد به گونهای که نظریات نوینی را در دورهای که به دوره انحطاط فرهنگ ایرانی و اسلامی از آن یاد میشود، ایجاد کرد.
وی با اشاره به وجود تعامل میان جریان مکتب تهران و مکتب خراسان برای برقراری ارتباط و تبادل اساتید، گفت: کسی که بسترسازی کرد تا حاج ملاهادی سبزواری بتواند نظریات خود را در مباحث حکمت اشراق و متعالیه تلفیق و آن را بیان کند، این امر می توانست پیامد های بسیاری برای ایشان به دنبال بیاورد، اما حمایت فرزندان میرزا مهدی شهیدی در این زمینه موثر بود.
عضو هیئت علمی مجمع عالی حکمت اسلامی با بیان اینکه در واقع آوردهای مکتب خراسان بسیار بوده اما به شکل منسجم در مورد آنها کار نشده است، افزود: از طرفی همه این مکاتب مربوط به حوزه است که باید تکنگارههای محلی در مورد آنان نیز صورت گیرد به گونهای که در بسیاری از مناطق نیز ردپای فلسفه وجود داشته اما مورد مطالعه و بررسی قرار نگرفته است.
حجتالاسلام والمسلمین علی رضاییتهرانی، عضو مجمع عالی حکمت اسلامی نیز در این میزگرد، در مورد بایستههای علوم عقلی در عصر حاضر ابراز کرد: حوزههای شیعی بسیاری موجود هستند که در بحث علوم عقلی کار کردهاند.
وی با بیان اینکه علوم عقلی شامل منطق، کلام و فلسفه است لذا حوزههای علمیه جریانسازی و تحولات بسیاری در این موضوعات داشتهاند، افزود: از طرفی اگر بخواهیم جهش هدفمندی را در این مباحث طی دوره کنونی شاهد باشیم نیاز به اقدامات بسیاری است که در ادامه به بیان آنها میپردازیم.
حجتالاسلام رضاییتهرانی ادامه داد: استفاده از دادههای حکمت در بازسازی منطق، اهمیت منطقهای جدید و استفاده از این امور در منطق ارسطویی، بازخوانی بخش تصویری منطق با توجه به مقدار دستیابی تدریجی بشر به عمق آنها، منطقی فکر کردن و ورود منطق در نوشتار و گفتار از جمله این موارد به شمار میرود.
