وقف و نیتهای آن/ موقوفاتی که بدون استفاده رها شدهاند
گروه اجتماعی: وقف به عنوان یکی از اعمال پسندیده بین ایرانیان در جایگاه خاصی قرار دارد و شهر مشهد به دلیل حضور بارگاه رضوی و ارادت مردم به ایشان یکی از مهمترین مراکز وقف به شمار میرود اما بسیاری از موقوفات آن به دلیل تعیین کاربری نامناسب عملا بلااستفاده ماندهاند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، وقف به عنوان یکی از اعمال پسندیده و توصیه شده بین مسلمانان و به خصوص ایرانیان در جایگاه خاصی قرار دارد و شهر مشهد به دلیل حضور بارگاه رضوی و ارادت مردم به ایشان یکی از مهمترین مراکز وقف زمین و ملک در کل کشور به شمار میرود اما بسیاری از موقوفات آن به دلیل تعیین کاربری نامناسب عملا بلااستفاده مانده و در شهر رها شدهاند.
این در حالی است که وقف به معنای نگهداشتن دائمی اصل مال و بهرهبرداری از منافع آن در جهت امور خیریه است و در صورتی که وقف با هدفگذاری مناسب و برنامههای جامع دولتی همراه شود، میتواند از زوایای مختلف در شکلگیری فضای شهری، تعادل در تقسیم املاک، توسعه اقتصادی و ... اثر بسیار مثبتی داشته باشد اما اگر این عمل پسندیده بدون آگاهی و برنامه انجام شود، سرمنشأ مشکلات بزرگی در بحث شهرسازی، عمران و توسعه شهری خواهد شد.
وقف با عناوین خاص و کاربری مشخص
میدانیم اگر وقف با عنوان خاصی از طرف واقف همراه شود، آن زمین هیچ کاربری دیگری غیر از توصیه واقف نمیتواند به خود بگیرد از همین رو اگر در سطح شهر مشهد قدم بزنید، زمینهای خالی زیادی را میبینید که یک چهاردیواری با طراحی آبی رنگ، دور آن کشیده شده و برای مدتهای طولانی بدون استفاده رها شده است.
بنابر این گزارش، موقوفات معمولا بر دو گونه هستند، یا بنای مشخصی به درخواست واقف با کاربری خاصی وقف میشود و یا زمین خالی برای احداث بنایی برای کاربری خاص وقف میشود. در هر دو حالت، واقف باید قبل از تعیین کاربری ملک، هزینههای نگهداری و یا ساخت و ادامه کاربری بنا را در نظر بگیرد و بعد اقدام به وقف کند.
به طور مثال واقفی زمین خود را برای ساخت مدرسه وقف میکند، سرمایههای مورد نیاز برای ساخت و راهاندازی یک مدرسه و پس از آن ادامه کار آن مبلغ بسیار هنگفتی خواهد بود. اگر سازمان آموزش و پرورش با توجه به نیازسنجی خود، نیازی به مدرسه جدید در آن بخش شهر نداشته باشد، قطعا سرمایهگذاری و ساخت انجام نخواهد شد و به ندرت نیز یک سرمایهگذار شخصی به ساخت یک مدرسه میپردازد.
حال اگر ارگان دیگری مانند وزارت بهداشت و آموزش پزشکی ، نیاز به ساخت یک درمانگاه در آن محل داشته باشد و شاید به دلیل تراکم ساخت نتواند زمین مناسبی در آن منطقه بیابد، برنامه آنها هم مسکوت میماند در حالی که اگر زمینی برای یک عمل عام المنفعه نیاز است، کسی نمیتواند از زمین وقف شده به اسم مدرسه استفاده کند.
در نظر گرفتن شرایط برای انجام وقف
بدون در نظر گرفتن شرایط و نیاز بنا بعد از تعیین کاربری، در بسیاری از موارد عملا وقف بیفایده بوده و نمیتواند نقشی در توسعه فضای شهری و تسهیل ساخت و سازهای عام المنفعه داشته باشد. حال اگر به این مسائل گسترش شهر و پویایی فضای شهری را هم اضافه کنیم، نیاز به امکان تغییر کاربری بناهای وقفی بسیار مشهود خواهد بود.
در حال حاضر در اداره اوقاف و امور خیریه شهر مشهد، بخشی به نام مشاوره وجود دارد که وظیفه آگاهیدادن به واقفان در مورد شرایط بنا با کاربریهای خاص است. با توجه به نزدیک بودن هفته وقف خبرگزاری ایکنا در نظر دارد در هفتههای آتی مقوله تعیین کاربریهای وقف را به شکل دقیقتری مورد بررسی قرار دهد.
