روایت دکتر چمران از ۱۶ آذر ۶۲ سال پیش/ خروش اعتراض و مقاومت دانشجویان
گروه دانشگاه: هر ساله ۱۶ آذر بهعنوان روز دانشجو گرامی داشته میشود، اما چرا این روز به این نام نامیده میشود و چه حوادثی در تاریخ این روز به چشم میخورد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن (ایکنا)، 16 آذر سال 1332 یعنی درست 62 سال پیش، دانشکده فنی دانشگاه تهران رنگین به خون سه تن از دانشجویانش شد؛ اما این حادثه چگونه شکل گرفت و چه اتفاقاتی در ورای آن قرار داشت؟
از جمله جریانهایی که پس از کودتای 28 مرداد 1332 در مقابل دیکتاتوری نظامی وابسته به آمریکا در ایران شکل گرفت، جنبش دانشجویی بود. از مقاطع مهم جنبش دانشجویی، تهاجم به دانشگاه تهران در روز دوشنبه، 16 آذر 1332 و کشته شدن سه دانشجوی دانشکده فنی به نامهای مصطفی بزرگنیا، احمد قندچی و مهدی شریعت رضوی است.
24 آبان سال 32 اعلام شد که نیکسون، معاون رئیس جمهور آمریکا از طرف آیزنهاور به ایران مىآید. نیکسون راهی ایران شد تا محصول سرمایهگذاری بیست و یک میلیون دلاری «سیا» را که در راه کودتا و سرنگونی دولت مصدق هزینه کرده بود و همچنین نتایج «پیروزى سیاسى امیدبخشى را که در ایران نصیب قواى طرفدار تثبیت اوضاع و قواى آزادى شده است!» (نقل از نطق آیزنهاور در کنگره آمریکا بعد از کودتاى 28 مرداد) را از نزدیک مشاهده کند.
دانشجویان مبارز دانشگاه نیز بنا بر آن داشتند که هنگام ورود نیکسون، نفرت و انزجار خود را نشان دهند. دو روز قبل از واقعه 16 آذر، یعنی 14 آذر، زاهدى تجدید رابطه با انگلستان را رسماً اعلام کرد. از همان روز تظاهرات در گوشه و کنار شروع شد. رژیم شاه براى حفظ امنیت سفر نیکسون نیروهاى نظامى خود را در دانشگاه مستقر کرد.
روز شانزده آذر علیرغم تلاش دانشجویان برای اینکه بهانهای به دست نیروهای مزدور مستقر در دانشگاه ندهند، اما نیروهای مزدور به دانشکدههای پزشکى، داروسازى، حقوق و علوم هجوم آوردند و عده زیادى را دستگیر کردند.
نیروهای لشکر 2 رزمی به دانشگاه تهران اعزام شده بودند؛ نوع واحد نظامی اعزامی به دانشگاه، شیوههای بهانهجویی و نوع عملکرد و حتی تشویقهای بعدی مهاجمان به دانشگاه تهران از سوی ارتش و ارتقای درجه آنها از عواملی است که نشان دهنده قصد قبلی دولت کودتا برای سرکوبی دانشجویان در آستانه ورود نیکسون بود.
دکتر چمران که خود از دانشجویان دانشکده فنی بوده و در روز حادثه در کلاس درس حضور داشته است در خاطرات خود از روز 16 آذر، این چنین یاد میکند:
«صبح شانزده آذر هنگام ورود به دانشگاه، دانشجویان متوجه تجهیزات فوقالعاده سربازان و اوضاع غیر عادی اطراف دانشگاه شده وقوع حادثهای را پیشبینی میکردند. نقشه پلید هیئت حاکمه بر همه واضح بود و دانشجویان حتیالامکان سعی میکردند که به هیچ وجه بهانهای به دست بهانه جویان ندهند، از این رو دانشجویان با کمال خونسردی و احتیاط به کلاس رفتند و سربازان به راهنمایی عدهای کارآگاه به راه افتادند. ساعت اول بدون حادثه مهمی گذشت و چون بهانهای به دست آنان نیامد به داخل دانشکدهها هجوم آوردند. آنها نقشه کشتن و شقه کردن دانشجویان را کشیده بودند و این دستور از مقامات بالاتری به آنها داده شده بود. سرکردگان اجرای این دستور و کشتار ناجونمردانه عدهای از گروهبانان و سربازان «دسته جانباز» بودند که اختصاصاً برای اجرای آن مأموریت در آن روز به دانشگاه اعزام شده بودند. در ساعت 10 صبح دسته جانباز به همراه سربازان معمولی به دانشکده فنی رفتند. در این ساعت دانشجویان در سر کلاسهای درس حاضر بودند و به خاطر شرایط ویژه دانشگاه و حضور گسترده نظامیان، از هر اقدامی که بوی اعتراض و تظاهرات دهد، اجتناب میکردند. هنگام حضور سربازان در دانشگاه و مقابل دانشکده فنی، دکتر سیاسی، - رئیس دانشگاه- مهندس خلیلی - رئیس دانشکده فنی- و دکتر عابدی - معاون وی- سعی کردند که با مذاکره نیروهای نظامی را از دانشکده فنی خارج کنند ولی توفیقی به دست نیاوردند و حتی دکتر سیاسی اظهار داشت که این جا سربازان جانباز هستند و از مقامات بالاتر دستور میگیرند و از این جهت من قادر نیستم کاری انجام دهم. سربازان به دانشکدهها حمله کردند و بدیت ترتیب سه تن از دانشجویان به نامهای مهدی شریعت رضوی، احمد قندچی و مصطفی بزرگنیا به شهادت رسیدند و 27 نفر دیگر دستگیر و عده زیادی مجروح شدند».
بعد از این حادثه دانشجویان بهعنوان اعتراض، مدت 15 روز از شرکت در کلاسهای درس خود داری کردند. حادثه 16 آذر سال 1332 بهعنوان روز مقاومت تاریخی در تاریخ دانشگاه تهران ثبت شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی روز 16 آذر به عنوان «روز دانشجو» در تاریخ ایران گنجانده شد.
