توسعه کرسیهای اسلامشناسی در جهان از پایههای دیپلماسی علم و فناوری است
گروه دانشگاه: قائم مقام وزیر علوم در امور بینالملل در سمینار «دانشگاه بینالمللی در ایران و سیاستهای پیش رو» که با حضور سه تن از معاونان وزیر علوم برگزار شد، به پایههای دیپلماسی علم اشاره کرد و گفت: یکی از پایههای این دیپلماسی، توسعه کرسیهای اسلامشناسی در جهان است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن (ایکنا)، سمینار تخصصی «دانشگاه بینالمللی در ایران و سیاستهای پیش رو» بههمت پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی و همکاری دانشگاه تهران روز گذشته در تالار گفتوگو دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد.
حسین میرزایی، رئیس پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی با قدردانی از همکاری قهرمانی، معاون امور بینالملل دانشگاه تهران، گفت: پژوهشکده اگر بخواهد در حوزه دانشگاه بینالمللی قدمی بردارد باید ابعاد فرهنگی و اجتماعی آن را مد نظر قرار دهد و در کاری مشترک با بخشهای دیگر بتواند سندی در این زمینه تدوین کند. این پژوهشکده اتاق فکر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است.
وی افزود: نشستهایی در این زمینه در پژوهشکده برگزار کردهایم و چکیده آنها منتشر شده است. این مسیر رویکرد استراتژیک وزارتخانه است و به دلیل جمعی بودن کار و ابعاد مختلف آن بهطور همزمان سه معاونت وزارت علوم درگیر آن هستند.
سیدضیاء هاشمی، معاون فرهنگی و اجتماعی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، نیز با اشاره به «استلزامات فرهنگی و اجتماعی جذب دانشجوی خارجی» گفت: درباره ابعاد مختلف بینالمللی شدن دانشگاهها تاکنون بحثهایی شده است و پژوهشکده این بحث را دنبال میکند. پیش از اینکه بخواهیم دانشگاه بینالمللی داشته باشیم ابتدا باید بدانیم که دانشگاه مطلوب چه ویژگیهایی دارد.
وی دانشگاه را دارای جنبه آموزشی دانست و بیان کرد: دانشگاه تنها یک نهاد علمی صرف نیست و کارکرد و فلسفه وجودی آن صرفاً ترویج علم نیست، بلکه ارتقای سطح فرهنگی جامعه فلسفه آن است. دانشگاه نسبت به فرآیند شکلگیری هویت و آنچه بهعنوان هویت ایرانی و مذهبی میشناسیم کارکرد دارد.
معاون فرهنگی وزیر علوم در ادامه تأکید کرد: در تعاملات بینالمللی وهمکاریها، حتی در دانشگاهها جدالها، تفاهمها و تخاصمهایی شکل میگیرد و با چالشهایی روبهرو میشویم. این چالشها ممکن است انگیزهها را تحت تأثیر قرار دهد اما هم زمان زمینهای برای آموزش مدارا برای ما فراهم میشود.
وی همکاری بین دانشگاهی را مواجه با چالشهایی دانست و گفت: به دلیل تفاوتهای ملیتها، دانشگاه بینالملل فرصتی برای تمرین مداراست. پس اگر میخواهیم دانشگاه بینالمللی داشته باشیم، باید مدارا را تمرین کنیم. از حیث نظری و عملی نیاز به زمینههایی داریم. با توجه به فعالیتهایی که در عرصه بینالمللی شکل گرفته است، اکنون به سمت بینالمللی شدن پیش میرویم و سالهای آتی شاهد دانشگاه بینالمللی در ایران خواهیم بود.
معاون فرهنگی و اجتماعی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری افزود: هدف ما باید از دانشگاه بینالمللی مشخص باشد. نباید هدف ما تنها حضور استادان و دانشجویان خارجی باشد بلکه باید فضای تعامل به وجود آید. معرفی فرهنگ ایرانی و اسلامی، ترویج زبان فارسی و ارتقاء فرهنگ ملی اهداف ما از دانشگاه بینالمللی است. پس ما باید زمینه را برای ارتقاء فرهنگی ایجاد کنیم. باید ببینیم از حیث تعاملات ملی و بینالمللی براساس چه ظرفیتهایی این کار انجام میشود. مزیت نسبی دانشگاههای ما برای دانشجویان و همکارانمان باید مشخص شود و در اولویت قرار گیرد. نباید این روند با کمیگرایی از کیفیگرایی هم درباره رشتهها و هم درباره دانشجویان و استادان غافل بمانیم.
وی در ادامه تعبیر ایران فرهنگی را روشنکننده اهداف از دانشگاه بینالمللی دانست و تأکید کرد: باید دقت کنیم که این مسیر با چالشهای کمتری مواجه شود. تعاملات ما با کشورهایی که پس از فروپاشی شوروی داشتیم میتواند راهگشا باشد. زمانی که قرار است تعاملات ما افزایش یابد، بیش از گذشته دقت کنیم. باید آستانه تحمل را از طریق افزایش آگاهی بالا برد.
هاشمی با بیان نیاز به آیین نامهها و استلزاماتی در حوزه دانشجویان خارجی گفت: علاج واقعه را قبل از وقوع بیاندیشیم. نیاز به برنامههای فرهنگی و اجتماعی داریم که به ذائقه آنها سازگار باشد پس نیازمند پژوهش و مطالعه در این حوزه هستیم. کار مطالعاتی باید انجام شود. توانمندیهای استادانی که از خارج میآیند نیز باید استفاده شود. محیط دانشگاههای ما محیط های بازی نبوده است و گاهی نگاههای بسته معضل بوده است. نگاههای بسته امنتیتی، فرهنگی، قومی و جنسیتی وجود داشته است و این نگاهها با دستورالعمل از بین نمیرود. بلکه نیازمند تغییر فضاست.
وی در پایان گفت: باید رویکردمان برای سیاست جذب دانشجویان خارجی تغییر کند. نسبت به سلائق دانشجویان غیر ایرانی نگاه روشنتری داشته باشیم و نگاه دانشجویان ایرانی به آنها را واضح کنیم. تلاش وسیعی برای تغییر نگرشهای بسته قومی ـ ملی را صورت دهیم. در حوزه فرهنگی باید به سمت تشکیل کانونهای دانشجویی بهویژه دانشجویان فارغالتحصیل برویم و در یک کلام باید فضای جدیدی را ایجاد کنیم.
در ادامه نشست اول این سمینار، مجتبی صدیقی با تأکید بر لزوم ارائه چشم اندازی از وضعیت جذب دانشجویان و مشکلات آنها گفت: تقاضا نسبت به آموزش عالی روزانه در حال افزایش است. به طوری که میزان تقاضا از سال 2000 تا 2015 از 97 به 263 میلیون نفر رسیده است. علت آن رشد طبقه متوسط و سهولت ارتباطات و جابهجایی دانشجویان بوده است.
وی بر اساس گزارش یونسکو 62 درصد متقاضیان آموزش عالی تا سال 2012 را مرد و 38 درصد را زن معرفی و بیان کرد: از 28.5 میلیون نفر دانشجویی 41 میلیون نفر آنها آسیایی بودهاند. بدین ترتیب عرضه نیز افزایش یافت که بخش عمده آن میتواند نیاز اقتصادی بوده باشد اما نیاز به پژوهش میتواند یکی از دلایل ارائه بیشتر رشتهها و تسهیلات لازم باشد. به طوری که دانشگاهها شعبه هایی در سایر دانشگاهها تأسیس کردند.
رئیس سازمان امور دانشجویان با اشاره به وضعیت آمریکا بهعنوان قطب جذب دانشجویان بینالمللی تاکید کرد: از جمعیت تحصیلی ایرانی در این کشور 79 درصد فنی 2 درصد پزشکی و حدود 10 درصد در رشته های علوم انسانی بودند که 27 میلیارد درآمدشان بوده است. اما از اواسط دهه 1990 انگلیس، استرالیا و ... اضافه شدند و از 2010 به بعد مالزی و کشورهای آسیایی هم اضافه شدند.
وی گفت: در حال حاضر 21 هزار دانشجوی غیر ایرانی در بخشهای بورسیه و غیر بورسیه در دانشگاههای داخل کشور در حال تحصیل هستند که بخش قابل توجهی از آنان از کشورهای همسایه بهویژه افغانستان هستند.
معاون وزیر علوم ادامه داد: 50 درصد این دانشجویان خارجی در گروه علوم انسانی، 30 درصد در گروه فنی و مهندسی، 7 درصد در گروه علوم پزشکی و پایه و 3 درصد در گروه هنر مشغول تحصیل هستند.
رئیس سازمان امور دانشجویان ادامه داد: ما از 106 کشور جهان پذیرش دانشجو داریم که اکثریت دانشجویان ما از افغانستان، عراق، سوریه، لبنان و تاجیکستان هستند.
وی در ادامه به مسائل و مشکلات دانشجویان غیر ایرانی در بخش پذیرش، آموزش، دانشجویی و فرهنگی اشاره کرد که از برخی از این مشکلات میتوان به عدم اصلاح سیستم آموزش عالی ایران، عدم اطلاع از قوانین کنسولی، ناآشنایی با سطوح علمی و رتبههای دانشگاهی، به روز نبودن سایتهای دانشگاهی، هراس ناشی از تبلیغات مسموم بینالمللی، عدم تسلط به زبان فارسی، عدم امکان تحصیل به زبان غیر فارسی، عدم شناخت درست دانشجویان نسبت به رشتهها، هزینه بالای تحصیل در اکثر دانشگاهها، عدم اشتغال به کار دانشجویی در ایران و مشکلات درمانی و پزشکی و خدمات پزشکی اشاره کرد.
صدیقی ادامه داد: ما در برخی رشتهها در پذیرش دانشجو در مناطق مرزی با محدودیت روبهرو بودیم که خوشبختانه با هماهنگی با نهادهای ذیربط، بسیاری از این محدودیتهای منطقهای برای پذیرش دانشجو در دانشگاه های مرزی به حداقل رسیده است.
معاون وزیر علوم همچنین افزود: یکی از مشکلاتی که دانشجویان خارجی با آن مواجه بودند، مشکلات درمانی و پزشکی و بیمه بود که در حال حاضر مشکل آنها در زمینه بیمه تکمیلی در حال رفع شدن است.
رئیس سازمان امور دانشجویان در ادامه به برخی از مشکلات فرهنگی دانشجویان خارجی اشاره کرد که از جمله آن میتوان به عدم وجود درک متقابل بین دانشجویان غیر ایرانی و دانشجویان ایرانی و حتی اساتید و کارمندان، عدم وجود فرهنگ پذیرش اتباع خارجی در برخی استانها و شهرستانها و دوری از خانواده با آثار موج روانی که ایجاد میکند، اشاره کرد.
صدیقی افزود: فرصتهای زیادی پس از برجام خواهیم داشت. در مقطع کارشناسی صندلیهای خالی داریم و در دانشگاهها این امکان را داریم که به غیر ایرانیان اختصاص دهیم و رشد کمی در سالهای آتی خواهیم داشت. هدف جدی جذب دانشجوی خارجی داریم. در دولت هم خوشبختانه ضرورت این امر احساس شده است و توصیه مقام معظم رهبری در کنار اهداف فرهنگی دولت وجود دارد و خوشبختانه دولت اعتباری برای این امر پیشبینی کرده است و امیدواریم جهشی داشته باشیم. مشکلات را میشناسیم و تجربه دنیا را نیز در دست داریم.
حسین سالار آملی، نیز در پایان نشست اول این سمینار در سخنانی با عنوان «چالشها و فرصتهای پیش روی بینالمللی شدن آموزش عالی در پسابرجام» گفت: بیشترین تعداد نخبگان کشور ما در سه کشور آمریکا، انگلستان و کانادا حضور دارند. نظام آموزش عالی ما یک نظام بسته است. عملاً پذیرش فرهنگ و شرایط مختلف در این نظام کم است و این باعث میشود تعاملات کاهش یابد. باید در این زمینه تمرین کنیم.
وی ادامه داد: علم و فناوری ما به شدت سیاسی است. البته نه سیاسی در کلان نظام؛ سیاسی از نظر جناحها و گروههای مختلف است.
قائم مقام وزیر علوم در امور بینالملل به پایههای دیپلماسی علم و فناوری اشاره کرد و گفت: یکی از پایههای این دیپلماسی، توسعه کرسیهای زبان فارسی، ایران شناسی و اسلامشناسی در جهان است. حدود سه هزار نفر دانشجوی زبان فارسی در کشورهای خارجی داریم و در 30 کشور، 50 کرسی دانشگاهی داریم که بستر توسعه دیپلماسی علمی کشور را فراهم میکند.
سالارآملی از پایههای دیگر دیپلماسی علم و فناوری به بهرهمندی از توانمندی ایرانیان نخبه خارج از کشور اشاره کرد و گفت: بیشترین نخبگان کشور ما در سه کشور آمریکا، انگلستان و کانادا هستند که یکی از چالشهای ما چگونگی استفاده از این نخبگان در توسعه علم و فناوری است.
قائم مقام وزیر علوم در امور بینالملل ادامه داد: ما نمیتوانیم با همه کشورها ارتباط داشته باشیم ولی کشورهای راهبردی را برای همکاری تعیین کردهایم که میتوان به آلمان، اتریش، چین، روسیه و ایتالیا اشاره کرد که همکاریهای علمی با این کشورها توسعه خواهد یافت.
وی در ادامه به کشورهای حوزه نفوذ اشاره کرد و گفت: کشورهای عراق، افغانستان، سوریه، لبنان، تاجیکستان، کشورهای همسایه و مسلمان از کشورهای حوزه نفوذ هستند که بر مبنای توجه به امنیت علمی و امکان انتقال دانش و توسعه دیپلماسی علم و فناوری انتخاب و ما با این کشورها نیز باید ارتباطات علمی داشته باشیم.
سالارآملی در ادامه به سیاستهای اجرایی بین المللی سازی آموزش عالی اشاره و بیان کرد: تاسیس دانشگاه مشترک با کشورهای راهبردی، تبادل استاد و دانشجو، جذب دانشجو از کشورهای حوزه نفوذ، اعطای بورس به کشورهای حوزه نفوذ، بهره گیری از توان ایرانیان متخصص، انجام پروژههای تحقیقاتی، صادرات کالا و خدمات دانش فنی توسط پارکها، تهیه پیوست آموزش علم و فناوری برای ابر پروژههای بین المللی و انتقال R&D شرکتهای بزرگ خارجی به دانشگاه و مراکز تحقیقاتی از جمله سیاست های اجرایی بین المللی آموزش عالی به شمار می روند.
وی در ادامه به سیاستهای اجرایی اقتصاد دانشگاهی اشاره کرد و گفت: همکاری در جذب دانشجویان منطقه، فروش لیسانس (دانش فنی)، دریافت رویالتی از انتقال دانش فنی، فروش کالا و خدمات دانشی با برند همکاری کشورهای صاحب نام، حضور مراکز تحقیقی و توسعه شرکتهای بزرگ در ایران و حضور شرکتهای دانشی در پارکها و مراکز رشد از جمله سیاستهای اجرایی اقتصاد دانشگاهی است که میتوان به آن اشاره کرد.
سالارآملی در ادامه به بحث برند دانشگاهی اشاره کرد و گفت: تامسون رویترز در سال 2016 دانشگاههای خوب را در عرصه بین المللی مشخص کرده است. در سال 2012، هشت دانشگاه کشور ما در رتبه بندی تامسون رویترز، جزو دانشگاههای خوب قرار گرفتهاند ولی در بررسی شاخص ها مشخص می شود فعالیت های بین المللی دانشگاه های کشور کمترین امتیازات را کسب کرده که لازم است در این خصوص برنامه ریزی صورت گیرد.
وی افزود: در منطقه بعد از ترکیه رتبه دوم را داریم. از سال 2012 تا کنون از یک دانشگاه به هشت عدد و در رتبه بندی تایمز از 33 به 23 رسیده ایم. علت آن عدم اطلاع و پر کردن فرم های مربوط به برندینگ دانشگاه ها بوده است. درآمد صنعتی و پژوهش دانشگاه های ما بیشتر از تعاملات ماست و علت آن نگاه بسته و سیاست زدگی دانشگاه هاست.
قائم مقام وزیر علوم در امور بین الملل در پایان نشست اول این سمینار خاطر نشان کرد: باید در درون دانشگاه ها آمادگی را ایجاد کنیم. برخی کشورها برای ما امکان بهتری از نظر فرهنگی و حوزه نفوذ داریم. ما باید نگران باشیم اگر یک نفر از کشورهای همسایه برای تحصیل به آمریکا برود. امنیت ملی و امکان انتقال دانشگاه در حوزه نفوذ برای ما ساده تر است. از طرف وزارت خارجه این امکان فراهم شده است که اتحادیه اروپا از همکاری استقبال کرده است و فرصت های بسیاری برای ما با توجه به تعامل جدید و سفر دکتر روحانی ایجاد شده است.
حسین میرزایی، رئیس پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی با قدردانی از همکاری قهرمانی، معاون امور بینالملل دانشگاه تهران، گفت: پژوهشکده اگر بخواهد در حوزه دانشگاه بینالمللی قدمی بردارد باید ابعاد فرهنگی و اجتماعی آن را مد نظر قرار دهد و در کاری مشترک با بخشهای دیگر بتواند سندی در این زمینه تدوین کند. این پژوهشکده اتاق فکر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است.
وی افزود: نشستهایی در این زمینه در پژوهشکده برگزار کردهایم و چکیده آنها منتشر شده است. این مسیر رویکرد استراتژیک وزارتخانه است و به دلیل جمعی بودن کار و ابعاد مختلف آن بهطور همزمان سه معاونت وزارت علوم درگیر آن هستند.
سیدضیاء هاشمی، معاون فرهنگی و اجتماعی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، نیز با اشاره به «استلزامات فرهنگی و اجتماعی جذب دانشجوی خارجی» گفت: درباره ابعاد مختلف بینالمللی شدن دانشگاهها تاکنون بحثهایی شده است و پژوهشکده این بحث را دنبال میکند. پیش از اینکه بخواهیم دانشگاه بینالمللی داشته باشیم ابتدا باید بدانیم که دانشگاه مطلوب چه ویژگیهایی دارد.
وی دانشگاه را دارای جنبه آموزشی دانست و بیان کرد: دانشگاه تنها یک نهاد علمی صرف نیست و کارکرد و فلسفه وجودی آن صرفاً ترویج علم نیست، بلکه ارتقای سطح فرهنگی جامعه فلسفه آن است. دانشگاه نسبت به فرآیند شکلگیری هویت و آنچه بهعنوان هویت ایرانی و مذهبی میشناسیم کارکرد دارد.
معاون فرهنگی وزیر علوم در ادامه تأکید کرد: در تعاملات بینالمللی وهمکاریها، حتی در دانشگاهها جدالها، تفاهمها و تخاصمهایی شکل میگیرد و با چالشهایی روبهرو میشویم. این چالشها ممکن است انگیزهها را تحت تأثیر قرار دهد اما هم زمان زمینهای برای آموزش مدارا برای ما فراهم میشود.
وی همکاری بین دانشگاهی را مواجه با چالشهایی دانست و گفت: به دلیل تفاوتهای ملیتها، دانشگاه بینالملل فرصتی برای تمرین مداراست. پس اگر میخواهیم دانشگاه بینالمللی داشته باشیم، باید مدارا را تمرین کنیم. از حیث نظری و عملی نیاز به زمینههایی داریم. با توجه به فعالیتهایی که در عرصه بینالمللی شکل گرفته است، اکنون به سمت بینالمللی شدن پیش میرویم و سالهای آتی شاهد دانشگاه بینالمللی در ایران خواهیم بود.
معاون فرهنگی و اجتماعی وزیر علوم، تحقیقات و فناوری افزود: هدف ما باید از دانشگاه بینالمللی مشخص باشد. نباید هدف ما تنها حضور استادان و دانشجویان خارجی باشد بلکه باید فضای تعامل به وجود آید. معرفی فرهنگ ایرانی و اسلامی، ترویج زبان فارسی و ارتقاء فرهنگ ملی اهداف ما از دانشگاه بینالمللی است. پس ما باید زمینه را برای ارتقاء فرهنگی ایجاد کنیم. باید ببینیم از حیث تعاملات ملی و بینالمللی براساس چه ظرفیتهایی این کار انجام میشود. مزیت نسبی دانشگاههای ما برای دانشجویان و همکارانمان باید مشخص شود و در اولویت قرار گیرد. نباید این روند با کمیگرایی از کیفیگرایی هم درباره رشتهها و هم درباره دانشجویان و استادان غافل بمانیم.
وی در ادامه تعبیر ایران فرهنگی را روشنکننده اهداف از دانشگاه بینالمللی دانست و تأکید کرد: باید دقت کنیم که این مسیر با چالشهای کمتری مواجه شود. تعاملات ما با کشورهایی که پس از فروپاشی شوروی داشتیم میتواند راهگشا باشد. زمانی که قرار است تعاملات ما افزایش یابد، بیش از گذشته دقت کنیم. باید آستانه تحمل را از طریق افزایش آگاهی بالا برد.
هاشمی با بیان نیاز به آیین نامهها و استلزاماتی در حوزه دانشجویان خارجی گفت: علاج واقعه را قبل از وقوع بیاندیشیم. نیاز به برنامههای فرهنگی و اجتماعی داریم که به ذائقه آنها سازگار باشد پس نیازمند پژوهش و مطالعه در این حوزه هستیم. کار مطالعاتی باید انجام شود. توانمندیهای استادانی که از خارج میآیند نیز باید استفاده شود. محیط دانشگاههای ما محیط های بازی نبوده است و گاهی نگاههای بسته معضل بوده است. نگاههای بسته امنتیتی، فرهنگی، قومی و جنسیتی وجود داشته است و این نگاهها با دستورالعمل از بین نمیرود. بلکه نیازمند تغییر فضاست.
وی در پایان گفت: باید رویکردمان برای سیاست جذب دانشجویان خارجی تغییر کند. نسبت به سلائق دانشجویان غیر ایرانی نگاه روشنتری داشته باشیم و نگاه دانشجویان ایرانی به آنها را واضح کنیم. تلاش وسیعی برای تغییر نگرشهای بسته قومی ـ ملی را صورت دهیم. در حوزه فرهنگی باید به سمت تشکیل کانونهای دانشجویی بهویژه دانشجویان فارغالتحصیل برویم و در یک کلام باید فضای جدیدی را ایجاد کنیم.
در ادامه نشست اول این سمینار، مجتبی صدیقی با تأکید بر لزوم ارائه چشم اندازی از وضعیت جذب دانشجویان و مشکلات آنها گفت: تقاضا نسبت به آموزش عالی روزانه در حال افزایش است. به طوری که میزان تقاضا از سال 2000 تا 2015 از 97 به 263 میلیون نفر رسیده است. علت آن رشد طبقه متوسط و سهولت ارتباطات و جابهجایی دانشجویان بوده است.
وی بر اساس گزارش یونسکو 62 درصد متقاضیان آموزش عالی تا سال 2012 را مرد و 38 درصد را زن معرفی و بیان کرد: از 28.5 میلیون نفر دانشجویی 41 میلیون نفر آنها آسیایی بودهاند. بدین ترتیب عرضه نیز افزایش یافت که بخش عمده آن میتواند نیاز اقتصادی بوده باشد اما نیاز به پژوهش میتواند یکی از دلایل ارائه بیشتر رشتهها و تسهیلات لازم باشد. به طوری که دانشگاهها شعبه هایی در سایر دانشگاهها تأسیس کردند.
رئیس سازمان امور دانشجویان با اشاره به وضعیت آمریکا بهعنوان قطب جذب دانشجویان بینالمللی تاکید کرد: از جمعیت تحصیلی ایرانی در این کشور 79 درصد فنی 2 درصد پزشکی و حدود 10 درصد در رشته های علوم انسانی بودند که 27 میلیارد درآمدشان بوده است. اما از اواسط دهه 1990 انگلیس، استرالیا و ... اضافه شدند و از 2010 به بعد مالزی و کشورهای آسیایی هم اضافه شدند.
وی گفت: در حال حاضر 21 هزار دانشجوی غیر ایرانی در بخشهای بورسیه و غیر بورسیه در دانشگاههای داخل کشور در حال تحصیل هستند که بخش قابل توجهی از آنان از کشورهای همسایه بهویژه افغانستان هستند.
معاون وزیر علوم ادامه داد: 50 درصد این دانشجویان خارجی در گروه علوم انسانی، 30 درصد در گروه فنی و مهندسی، 7 درصد در گروه علوم پزشکی و پایه و 3 درصد در گروه هنر مشغول تحصیل هستند.
رئیس سازمان امور دانشجویان ادامه داد: ما از 106 کشور جهان پذیرش دانشجو داریم که اکثریت دانشجویان ما از افغانستان، عراق، سوریه، لبنان و تاجیکستان هستند.
وی در ادامه به مسائل و مشکلات دانشجویان غیر ایرانی در بخش پذیرش، آموزش، دانشجویی و فرهنگی اشاره کرد که از برخی از این مشکلات میتوان به عدم اصلاح سیستم آموزش عالی ایران، عدم اطلاع از قوانین کنسولی، ناآشنایی با سطوح علمی و رتبههای دانشگاهی، به روز نبودن سایتهای دانشگاهی، هراس ناشی از تبلیغات مسموم بینالمللی، عدم تسلط به زبان فارسی، عدم امکان تحصیل به زبان غیر فارسی، عدم شناخت درست دانشجویان نسبت به رشتهها، هزینه بالای تحصیل در اکثر دانشگاهها، عدم اشتغال به کار دانشجویی در ایران و مشکلات درمانی و پزشکی و خدمات پزشکی اشاره کرد.
صدیقی ادامه داد: ما در برخی رشتهها در پذیرش دانشجو در مناطق مرزی با محدودیت روبهرو بودیم که خوشبختانه با هماهنگی با نهادهای ذیربط، بسیاری از این محدودیتهای منطقهای برای پذیرش دانشجو در دانشگاه های مرزی به حداقل رسیده است.
معاون وزیر علوم همچنین افزود: یکی از مشکلاتی که دانشجویان خارجی با آن مواجه بودند، مشکلات درمانی و پزشکی و بیمه بود که در حال حاضر مشکل آنها در زمینه بیمه تکمیلی در حال رفع شدن است.
رئیس سازمان امور دانشجویان در ادامه به برخی از مشکلات فرهنگی دانشجویان خارجی اشاره کرد که از جمله آن میتوان به عدم وجود درک متقابل بین دانشجویان غیر ایرانی و دانشجویان ایرانی و حتی اساتید و کارمندان، عدم وجود فرهنگ پذیرش اتباع خارجی در برخی استانها و شهرستانها و دوری از خانواده با آثار موج روانی که ایجاد میکند، اشاره کرد.
صدیقی افزود: فرصتهای زیادی پس از برجام خواهیم داشت. در مقطع کارشناسی صندلیهای خالی داریم و در دانشگاهها این امکان را داریم که به غیر ایرانیان اختصاص دهیم و رشد کمی در سالهای آتی خواهیم داشت. هدف جدی جذب دانشجوی خارجی داریم. در دولت هم خوشبختانه ضرورت این امر احساس شده است و توصیه مقام معظم رهبری در کنار اهداف فرهنگی دولت وجود دارد و خوشبختانه دولت اعتباری برای این امر پیشبینی کرده است و امیدواریم جهشی داشته باشیم. مشکلات را میشناسیم و تجربه دنیا را نیز در دست داریم.
حسین سالار آملی، نیز در پایان نشست اول این سمینار در سخنانی با عنوان «چالشها و فرصتهای پیش روی بینالمللی شدن آموزش عالی در پسابرجام» گفت: بیشترین تعداد نخبگان کشور ما در سه کشور آمریکا، انگلستان و کانادا حضور دارند. نظام آموزش عالی ما یک نظام بسته است. عملاً پذیرش فرهنگ و شرایط مختلف در این نظام کم است و این باعث میشود تعاملات کاهش یابد. باید در این زمینه تمرین کنیم.
وی ادامه داد: علم و فناوری ما به شدت سیاسی است. البته نه سیاسی در کلان نظام؛ سیاسی از نظر جناحها و گروههای مختلف است.
قائم مقام وزیر علوم در امور بینالملل به پایههای دیپلماسی علم و فناوری اشاره کرد و گفت: یکی از پایههای این دیپلماسی، توسعه کرسیهای زبان فارسی، ایران شناسی و اسلامشناسی در جهان است. حدود سه هزار نفر دانشجوی زبان فارسی در کشورهای خارجی داریم و در 30 کشور، 50 کرسی دانشگاهی داریم که بستر توسعه دیپلماسی علمی کشور را فراهم میکند.
سالارآملی از پایههای دیگر دیپلماسی علم و فناوری به بهرهمندی از توانمندی ایرانیان نخبه خارج از کشور اشاره کرد و گفت: بیشترین نخبگان کشور ما در سه کشور آمریکا، انگلستان و کانادا هستند که یکی از چالشهای ما چگونگی استفاده از این نخبگان در توسعه علم و فناوری است.
قائم مقام وزیر علوم در امور بینالملل ادامه داد: ما نمیتوانیم با همه کشورها ارتباط داشته باشیم ولی کشورهای راهبردی را برای همکاری تعیین کردهایم که میتوان به آلمان، اتریش، چین، روسیه و ایتالیا اشاره کرد که همکاریهای علمی با این کشورها توسعه خواهد یافت.
وی در ادامه به کشورهای حوزه نفوذ اشاره کرد و گفت: کشورهای عراق، افغانستان، سوریه، لبنان، تاجیکستان، کشورهای همسایه و مسلمان از کشورهای حوزه نفوذ هستند که بر مبنای توجه به امنیت علمی و امکان انتقال دانش و توسعه دیپلماسی علم و فناوری انتخاب و ما با این کشورها نیز باید ارتباطات علمی داشته باشیم.
سالارآملی در ادامه به سیاستهای اجرایی بین المللی سازی آموزش عالی اشاره و بیان کرد: تاسیس دانشگاه مشترک با کشورهای راهبردی، تبادل استاد و دانشجو، جذب دانشجو از کشورهای حوزه نفوذ، اعطای بورس به کشورهای حوزه نفوذ، بهره گیری از توان ایرانیان متخصص، انجام پروژههای تحقیقاتی، صادرات کالا و خدمات دانش فنی توسط پارکها، تهیه پیوست آموزش علم و فناوری برای ابر پروژههای بین المللی و انتقال R&D شرکتهای بزرگ خارجی به دانشگاه و مراکز تحقیقاتی از جمله سیاست های اجرایی بین المللی آموزش عالی به شمار می روند.
وی در ادامه به سیاستهای اجرایی اقتصاد دانشگاهی اشاره کرد و گفت: همکاری در جذب دانشجویان منطقه، فروش لیسانس (دانش فنی)، دریافت رویالتی از انتقال دانش فنی، فروش کالا و خدمات دانشی با برند همکاری کشورهای صاحب نام، حضور مراکز تحقیقی و توسعه شرکتهای بزرگ در ایران و حضور شرکتهای دانشی در پارکها و مراکز رشد از جمله سیاستهای اجرایی اقتصاد دانشگاهی است که میتوان به آن اشاره کرد.
سالارآملی در ادامه به بحث برند دانشگاهی اشاره کرد و گفت: تامسون رویترز در سال 2016 دانشگاههای خوب را در عرصه بین المللی مشخص کرده است. در سال 2012، هشت دانشگاه کشور ما در رتبه بندی تامسون رویترز، جزو دانشگاههای خوب قرار گرفتهاند ولی در بررسی شاخص ها مشخص می شود فعالیت های بین المللی دانشگاه های کشور کمترین امتیازات را کسب کرده که لازم است در این خصوص برنامه ریزی صورت گیرد.
وی افزود: در منطقه بعد از ترکیه رتبه دوم را داریم. از سال 2012 تا کنون از یک دانشگاه به هشت عدد و در رتبه بندی تایمز از 33 به 23 رسیده ایم. علت آن عدم اطلاع و پر کردن فرم های مربوط به برندینگ دانشگاه ها بوده است. درآمد صنعتی و پژوهش دانشگاه های ما بیشتر از تعاملات ماست و علت آن نگاه بسته و سیاست زدگی دانشگاه هاست.
قائم مقام وزیر علوم در امور بین الملل در پایان نشست اول این سمینار خاطر نشان کرد: باید در درون دانشگاه ها آمادگی را ایجاد کنیم. برخی کشورها برای ما امکان بهتری از نظر فرهنگی و حوزه نفوذ داریم. ما باید نگران باشیم اگر یک نفر از کشورهای همسایه برای تحصیل به آمریکا برود. امنیت ملی و امکان انتقال دانشگاه در حوزه نفوذ برای ما ساده تر است. از طرف وزارت خارجه این امکان فراهم شده است که اتحادیه اروپا از همکاری استقبال کرده است و فرصت های بسیاری برای ما با توجه به تعامل جدید و سفر دکتر روحانی ایجاد شده است.
