پشت پرده جشنواره فجر چه گذشت؟/ اما و اگرهای حضور آثار ارزشی انیمیشن در فستیوال 94

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، باز هم جشنواره دیگری از سلسله جشنواره‌های فجر کشورمان در قلب زمستان سال 94، با تمام فراز و نشیب‌ها و حرف و حدیث‌هایش به پایان راه رسید و دست آخر باید دید این فستیوال بین‌المللی، این‌بار چه ره‌توشه و دستاوردی را با خود برای یک سال سینمای ما و بلکه جهان به ارمغان آورده است.
جشنواره‌ای که حامل هشت اثر انیمیشنی ارزشی بود اما هنرمندان این عرصه از پشت پرده‌های جشنواره فجر گله‌ها داشتند و برای حضور دوباره اما و اگرهایی آوردند، در این مجال می‌کوشیم تا نگاهی هر چند اندک به زوایای دیده نشده این گرد‌همایی هنری از منظر هنرمندان انیمیشن‌ساز خراسان رضوی و نیز متولیان فرهنگ و هنر داشته باشیم.
پویانمایی یک بخش اصلی جشنواره شود
ناصر نبی‌زاده، معاون امور هنری و سینمایی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی در گفت‌وگو با ایکنا نحوه حضور بخش انیمیشن را در جشنواره فجر امسال مطلوب ارزیابی کرد و گفت: در حوزه انیمیشن، خراسان رضوی بسیار قوی عمل کرده و مسیر پیشرفت را به سرعت طی می‌کند؛ پویانمایی هنری بسیار پرتوان است و فیلم‌هایی که در حاشیه جشنواره فیلم فجر سی و چهارم پخش شد، یا به خراسان تعلق داشتند و یا ریشه‌ای خراسانی داشتند.
وی افزود: جشنواره فجر باید به بخش انیمیشن بسیار جدی‌تر نگاه کند زیرا امسال به هر شکل آن را به صورت بخشی جنبی به جشنواره آوردند ولی پیشنهادم این است که حتماً پویانمایی را به عنوان یک بخش اصلی وارد کنند زیرا این هنر نشان داده قابلیت لازم را دارد پس با شتاب و توان مضاعفی که در چند سال اخیر در کشور به وجود آمده، نیازمند توجه و حمایت بیشتر از گذشته به این رشته هستیم.
حامد کاتبی، دارنده رتبه برتر بخش کارگردانی انیمیشن جشنواره سی و چهارم فجر در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا در خصوص کیفیت حضور هنر انیمیشن و اثر ارائه کرده در جشنواره امسال عنوان کرد: از آنجایی که انیمیشن، دیدگاهی جوان و رو به پیشرفت است پس مسلماً ما در حین کار، تجربه نیز کسب می‌کنیم، حتی سال به سال اتفاقات تازه‌ای در حوزه کیفیت و اجرای انیمیشن می‌افتد.
به توجه، نقد و نکوهش نیازمندیم
وی از تفاوت‌های هنری و مشکلات پیش روی صنعت انیمیشن‌سازی گفت: برای ساخت «در مسیر باران» در مدت دو سال و نیم، تمام تلاش خودمان را به کار بستیم تا با بضاعت مالی و نیروی انسانی در اختیار بهترین کار ممکن را ارائه کنیم؛ شاید فرایند تولید یک انیمیشن بیشتر از دو سال زمان ببرد اما برای ساخت یک فیلم رئال، شاید سه ماه قبل از جشنواره بتوان آن را کلید زد و به جشنواره رساند.
کاتبی تصریح کرد: ساخت انیمیشن سختی‌های مختص به خودش را دارد و نیاز به توجه، نقد و نکوهش دارد لذا جشنواره فجر فرصت مناسبی بود تا این جریان برای آن رخ دهد ولی متأسفانه در سالی که از سوی حجت‌الله ایوبی، رئیس سازمان سینمایی کشور به عنوان سال انیمیشن معرفی شد و نیز از لحاظ کمیت، با توجه به اینکه هیچ جشنواره‌ای با حضور هشت انیمیشن برگزار نشده بود، باید گفت آنچنان که باید و شاید به این هنر پرداخته نشد.
وی اضافه کرد: گاهی اوقات ما محصول انیمیشن‌هایمان را با هالیوود مقایسه می‌کنیم در حالی که فیلم‌هایمان را با آن معیار نمی‌سنجیم که در چه سطح و شرایطی به سر می‌برند؛ دیدگاه من این است ما می‌توانستیم در جشنواره سی و چهارم فجر شرایط بهتری برای انیمیشن داشته باشیم.
ضرورت مدیوم سینمایی برای جشنواره انیمیشن
کارگردان انیمیشن «یادگار بهشت»، یکی از مسیرهای تحقق این هدف را این‌گونه بازگو کرد: برای این منظور باید یک جشنواره سینمایی بلند انیمیشن داشته باشیم، به این دلیل که انیمیشن خودش دارای بخش‌های مختلفی از جمله طراحی کاراکتر، طراحی لوکیشن، صدا، موسیقی و ... است، پس تمام مراحل تولید آن باید به صورت جداگانه دیده و داوری شود.
وی اظهار کرد: در بهترین حالتش در جشنواره فجر می‌توانیم به بخش‌های اصلی اثر مانند فیلم‌نامه و کارگردان جایزه بدهیم، برای همین منظور نیاز به وجود جشنواره انیمیشن در مدیوم سینمایی ضروری است.
کاتبی بیان کرد: ولی از آنجایی که جشنواره فجر ویترین سینمایی کشور است و عملاً می‌تواند برای تولیدات انیمیشن ما سرنوشت‌ساز باشد بنابراین باید جایگاه انیمیشن را در آنجا ثابت کنیم لذا تمام توقع ما این است که مثل سایر بخش‌ها همچون مستند، تیزر یا بخش‌هایی دیگری مثل پوستر که حتی سینمایی نیستند ولی سیمرغ می‌گیرند، این فاصله را نیندازیم و به انیمیشن نیز توجه کنیم.
ما سیمرغ می‌خواهیم
وی با اشاره به درخواست‌های انیمیشن‌سازان کشور، ادامه داد: ما می‌خواهیم به انیمیشن نیز سیمرغ تعلق بگیرد، برای آن در کاخ مردمی جشنواره زمان پخش در نظر بگیرند و در سطح کشور برای اکران آثار، سینماهای بیشتری را تدارک ببینند تا با دیده شدن اثر توسط رسانه‌ها،  آثار پویانمایی همگام با دیگر هنرها در میان مردم شناخته شده و جا بیفتد.
این کارگردان و انیماتور موفق کشور گفت: همه بحث‌ها بر سر این موضوع است که ما امسال برای بخش انیمیشن برنامه‌ریزی نداشتیم و این جشنواره هم به پایان رسید ولی امید ما بر این است که سال آینده، اتفاقات خوبی برای انیمیشن بیفتد.
وی با اشاره به جریانات پیش آمده برای ساخت اولین انیمیشن سه بعدی و ورود آن به جشنواره اسکار، ابراز کرد: طی کردن این فرایند شاید تا حدی طبیعی باشد ولی مسلماً ما به دنبال آن هستیم تا در جشنواره سال آینده، سرنوشت مناسب‌تری برای انیمیشن رقم بخورد.
انیمیشن؛ امیدوارانه‌ترین بخش جشنواره
فرهاد عظیما، کارگردان انیمیشن «نبرد خلیج فارس» نیز با بیان اینکه امیدوارانه‌ترین بخش جشنواره فجر امسال مربوط به بخش انیمیشن می‌شد، عنوان کرد: میان انیمیشن و فیلم‌سازان تعاملی وجود ندارد و در همین راستا در این جشنواره نیز به جای تعامل، شاهد تقابل میان این دو گروه هنری بودیم، مثلاً کسانی را که حتی در این فستیوال فیلم نداشتند، هم برای مراسم افتتاحیه و هم برای تقدیر دعوت کردند اما به سازندگان و آثار انیمیشن با وجود سختی کارشان، اگر از هالیوود نیز کار یک ایرانی برای شرکت در بخش مسابقه جشنواره فجر بیاید، باز هم مسئولان ما بی‌اهمیت و بی‌تفاوت نگاه می‌کنند.
وی با اشاره به هیئت داوران و سابقه کاری ایشان نیز گفت: به جز تعداد اندکی از داوران، بقیه صاحب آثار شاخص و قابل دفاعی نیستند، با این حال در میان جامعه انیمیشن، با وجود حرف و حدیث‌های بسیار، جدیت فراوانی دیده می‌شود و آثاری که به بخش جشنواره می‌رسد، با خون دل و صرف میلیاردها هزینه به نتیجه رسیده است این در حالی است که اهالی این رشته هنری نیازمند توجه و عنایت ویژه‌اند.
عظیما با تأکید بر این نکته که در ابتدای جشنواره امسال، قرار بود به این بخش سیمرغ تعلق بگیرد، ادامه داد: ولی وقتی متوجه حضور انیمیشن‌های ارزشی شدند، به اشکال مختلف اعلام کردند که کیفیت آثار پایین بوده و برای حمایت از کارها قصد اکران آن‌ها را به صورت مردمی دارند این در حالی است که بازدیدهای مردمی یک اکران فجر، در حد حداکثری 30 تا 100 نفر بیشتر نیست اما یک فیلم جشنواره فجر با استقبال نیم‌میلیون نفری در برج میلاد روبرو شد.
وی ابراز کرد: بعد از حذف سیمرغ بخش پویانمایی، مجدداً در خصوص جوایز و تقدیرها نیز آقایان جشنواره امضا می‌کنند تا سه دیپلم افتخار تقدیم این بخش شود و اجرای این تصمیم، هفت روز به طول می‌انجامد تا خبر آن را رسانه‌ای کنند و بعد از آن نیز خبر را کلاً عوض می‌کنند و مدعی می‌شوند قرار بوده تنها دو جایزه ویژه نقدی برای تقویت بنیان‌های انیمیشن تعلق بگیرد.
مسئول گروه انیمیشن فاطمه الزهرا(س) افزود: جایزه دستاوردهای فنی را به خاطر تقویت روحیه اقتدار ملی و قدرت کار در بعد فنی می‌توانست به اثر «نبرد خلیج فارس 2» تعلق بگیرد، اما به راحتی سهم ما نادیده گرفته شد.
نمی‌دانیم پشت پرده جریانات جشنواره چه گذشت
او به دلیل این عملکرد در جشنواره 34 اشاره کرد و گفت: نمی‌خواستند دو اثر از یک شهر جایزه بگیرد و دو ستاره‌ای شود؛ از سویی دیگر انتخاب هیئت داوران دارای رزومه کاری و آثار روشن برای برگزاری جشنواره تخصصی انیمیشن لازم است، ما داوری مغرضانه و بی‌اطلاع را قبول نداریم، ما به داوری مصلحانه نیازمندیم.
وی با توجه به وضع حاکم بر فضای هنر انیمیشن، ابراز کرد: به نظر من آثار ارزشی نباید در جشنواره شرکت کنند به دلیل آنکه با حضور مجدد این گونه آثار باز هم این اتفاق خواهد افتاد، چون واقعاً نمی‌دانیم پشت پرده جریانات جشنواره چه گذشته ولی به خاطر رویکرد دولتی به جشنواره‌ها، با آمدن یک دولت، یکسری سیاست‌ها و با روی کار آمدن دولتی دیگر، ماجرایی دیگر پیش می‌آید.  
عظیما با ابراز تعجب از نحوه مدیریت جشنواره فجر گفت: وقتی هفت، هشت اثر ارزشی با هم به جشنواره راه می‌یابد، مسئولان دست و پایشان را گم می‌کنند، در حالی که هر ساله رقمی بالغ بر 50، 60 فیلم وارد جشنواره فیلم فجر می‌شود و اتفاقی نمی‌افتد.
این کار دلالی و کاسبی نیست
وی، ساخت و موفقیت انیمیشن را در ایران از طریق رابطه دانست و تأکید کرد: کسانی هستند که بدون پارتی یک انیمیشن بی‌کیفیت را دقیقه‌ای 70 هزار تومان می‌فروشند و انیماتور دیگر با داشتن پارتی همان اثر با کیفیت پایین را دقیقه‌ای 10 برابر آن در بازار آب می‌کند؛ این روش خوبی برای بازار انیمیشن نیست زیرا این کار دلالی و کاسبی نیست.
وی با بیان اینکه ما از تعریف کردن از کار خودمان می‌ترسیم و نمی‌توانیم درباره موفقیت‌های خارجی کارمان حرفی بزنیم، اضافه کرد: تا دیروز می‌گفتند ایرانیان نمی‌توانند یک کارخانه سیمان را هم سر پا کنند، نمی‌توانند ماهواره هوا کنند، نمی‌توانند ... آن وقت یک خارجی آن طرف دنیا یک میخ می‌ساخت، مدام او را استاد خطاب می‌کردند، از این طرف یک ایرانی هواپیمایی آزمایشی می‌ساخت، همه شروع به انتقاد می‌کردند.
عظیما بیان کرد: تا از کارمان تعریف می‌کنیم، برخی شروع به زدن کار و سازندگانش می‌کنند در حالی که از اهالی آکادمی اسکار ایتالیا از پویانمایی خلیج فارس تقدیر کردند؛ این رفتار کسانی است که اتفاقاً صاحب کارهای پرعیب‌ و نقص‌تری هستند.
خلاصه شدن جامعه انیمیشن به تهران
وی، برگزاری جشنواره تخصصی انیمیشن را مطلوب دانست و افزود: این کار درمان مشکل موجود در این هنر نیست مگر اینکه با نگاه و افراد جدید صورت بگیرد، زیرا بعضاً سیستم مدیریتی ما بیمار است و باید آن را درمان کرد، مانند دندانی که از ریشه خراب است و دو راه بیشتر برای درمان ندارد یا باید آن را بکشید یا ترمیم کنید؛ ترکیب نگاه و چیدمان هیئت داوران انیمیشن باید کلاً عوض شود.
کارگردان انیمیشن‌های «خلیج فارس 1 و 2» با افرودن اینکه جامعه انیمیشن ما در شهر تهران خلاصه شده و میان فعالان مشهدی اتحاد خاصی پیش نیامده است، با تشریح مشکلات بر سر راه حضور انیماتورهای شهرستانی گفت: حتی در زمان برگزاری جشنواره جای خواب هم به ما ندادند و ما را شب اجرای مراسم اختتامیه در حسینیه جا دادند ولی می‌دیدیم در جشنی در یکی از هتل‌های تهران چه ریخت و پاش‌های عجیبی اتفاق افتاد.
وی با بیان اینکه اثری ارزشی و ملی ساختیم تا مورد اقبال داخلی واقع شود، اظهار کرد: اما در مقابل از سوی غربی‌ها مورد تعریف و تمجید قرار گرفتیم این در حالی بود فکر می‌کردیم امید را تا حدی در دل ایرانیان زنده می‌کنیم ولی این‌گونه رفتارها با ما و کارمان باعث زده شدن از ادامه کار در مسیر پیش رو می‌شود.
عظیما با انتقاد از نحوه اکران آثار پویانمایی خودش در کشور ادامه داد: هر اثری که تاکنون ساختم در هاله‌ای از بایکوت رسانه‌ای و سازمانی قرار گرفته است و گاهی برخی از آثاری هم که پخش می‌شوند، بعد چهار سال ماندن در آرشیو، در ساعت پخش نامناسب، دوبار در شبکه‌های تلوزیونی دست چندم پخش می‌شود که دیده نمی‌شود یا بعضی از آثار چقدر در آمریکا، کانادا، نیوزیلند و ... خواهان دارد ولی در شهر مشهد نیز کارمان را جدی نمی‌گیرند.
وی عنوان کرد: ما امیدواریم در مشهد که شهر خودمان است، اکران بهتری را شاهد باشیم تا خستگی کار اندکی از تن‌مان در بیاید وگرنه اکران غلط را نمی‌خواهیم، با این اوصاف ما به عنوان خط‌شکنان این رشته هنری با بی‌مهری و سختی‌های فراوان این راه کنار آمدیم تا بعدها آیندگان از آثار و تجربیاتی که از این دوره به یادگار باقی می‌ماند، استفاده کنند.
خط‌شکنان و یادگاری یک دوران ...
پویانمایی نه هنر بلکه صنعتی است که امروز نبض حیات اقتصاد جهانی را با استودیوهای عظیم و در اختیار داشتن آخرین فن‎آوری‌های مدرن به دست گرفته و به پیش می‌راند، ابزاری پر قدرت که به میزان ابعاد ذهن خلاق بشر و منافع مالکانش بی‌نهایت است، منافعی که از رهگذر اقتصاد هنر به منزل فرهنگ نیز دست می‌یابد.
از آنجایی که انیمیشن بهترین شکل انتقال پیام به کودکان است، به طور خاص برای کودکان ساخته می‌شود و البته به دلیل حضور کودکان به همراه خانواده در سینما می‌‌تواند پیام‌هایی نیز برای خانواده‌‌ها به همراه بیاورد؛ طراحی و تولید آثار جذابی از جمله باربی، شرک، کارخانه هیولاها، باب اسفنجی ... و صدها محصول سرگرمی دیگر در پوستین زیبای هنر، در حقیقت سلاح‌هایی ایدئولوژیک حامل نمادها و نشانه‌هایی هستند که افکار و عقاید سازندگانشان را به افکار عمومی تزریق می‌کنند. 
با این اوصاف خراسان رضوی، استانی که با برخورداری از انیماتورهای سخت‌کوش خود پا به عرصه‌ای نو‌ظهور و حساس نهاده است و قصد دارد با توان هنرمندان بومی خود و الهام از آموزه‌های اسلامی و ارزش‌های ملی به تولید و انتشار جهانی آثاری همچون راشل کوری 1 و 2، خلیج فارس 1 و 2، در مسیر باران، دانه‌های مروارید، قلب خورشید و ... در قد و اندازه‌های مرام و مسلک مردمان این سرزمین ظاهر شود.
سربازان جبهه انیمیشن خراسان، به قول یکی از همین هنرمندان مشهدی‌، با وجود همه بی‌مهری‌ها و کم و کاستی‌های یک شهرستان، ناامید نمی‌شوند و به راه‌شان ادامه می‌دهند چرا که به عنوان خط‌شکنان این رشته، مسیر پر دست‌اندازی را هموار می‌کنند تا آیندگان از آثار و تجربیات به یادگار مانده از این دوران بهره‌مند شوند.