کاشمر؛ نگین گردشگری مذهبی خراسان رضوی آماده میزبانی از مسافران نوروزی
گروه اجتماعی: کاشمر شهری که از آن به خاطر وجود برخي امامزادگان و سایر اماکن مذهبی و تاریخی بعد از مشهد مقدس به عنوان دومین شهر زیارتی خراسان رضوي یاد میشود و همه ساله پذیرایی بیش از چهار میلیون زائر است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، منطقه کاشمر در متون و منابع
کهن به عنوان ترثیث یا ترشیز یاد شده که به استناد کاوشهای باستانشناسی از گذشتههای
دور تا اواخر هزاره دوم و اوایل پیش از میلاد مسکونی بوده است؛ به استناد روایات
شاهنامه و تاریخ بیهقی 2500 سال پیش زرتشت پیامبر در این سرزمین با گشتاسب شاه
ملاقات کرده و آتشکدهای در این ناحیه برپا کرده و سروی را که تباری بهشتی داشته
در جلو آتشکده به دست خویش میکارد.
جغرافینویسان اسلامی این منطقه را به نام طرثیت و بعدها، سلطانآباد، ترشیش، ترشیس نگاشتهاند؛ در گذشته این شهر جزو ولایتی بوده به نام بوشت که این شهر توسط سلطان سنجر سلجوقی محاصره و غارت شد و پس از این تاریخ، یکی از مراکز مهم فرقه اسماعیلیه شد. پس از آنکه فرقه اسماعیلیه توسط هلاکوخان از بین رفت، این شهر دوباره رونق گرفت؛ لیکن در قرن هشتم هجری قمری، بار دیگر توسط امیر تیمور گورکانی ویران شد که آثار به جای مانده در این شهر متعلق به قرون هفتم و هشتم هجری قمری است.
از همین رو این شهر میتواند یکی از مقاصد گردشگران برای تفریح و زیارت در کنار هم باشد که در این مجال به برخی از اماکن معروف و تاریخی شهر می پردازیم. منطقه کاشمر در متون و منابع کهن به عنوان ترثیث یا ترشیز یاد شده که به استناد کاوشهای باستانشناسی از گذشتههای دور تا اواخر هزاره دوم و اوایل پیش از میلاد مسکونی بوده است؛ به استناد روایات شاهنامه و تاریخ بیهقی 2500 سال پیش زرتشت پیامبر در این سرزمین با گشتاسب شاه ملاقات کرده و آتشکدهای در این ناحیه برپا کرده و سروی را که تباری بهشتی داشته در جلو آتشکده به دست خویش میکارد.
جغرافینویسان اسلامی این منطقه را به نام طرثیت و بعدها، سلطانآباد، ترشیش، ترشیس نگاشتهاند؛ در گذشته این شهر جزو ولایتی بوده به نام بوشت که این شهر توسط سلطان سنجر سلجوقی محاصره و غارت شد و پس از این تاریخ، یکی از مراکز مهم فرقه اسماعیلیه شد. پس از آنکه فرقه اسماعیلیه توسط هلاکوخان از بین رفت، این شهر دوباره رونق گرفت؛ لیکن در قرن هشتم هجری قمری، بار دیگر توسط امیر تیمور گورکانی ویران شد که آثار به جای مانده در این شهر متعلق به قرون هفتم و هشتم هجری قمری است.
از همین رو این شهر می تواند یکی از مقاصد گردشگران برای تفریح و زیارت در کنار هم باشد که در این مجال به برخی از اماکن معروف و تاریخی شهر می پردازیم.
بهار کاشمر و اماکن مذهبی
در بهار کاشمر، میتوانید هم آثار زیبای تاریخی را ببینید هم جاذبههای بکر طبیعی و هم پتانسیلهای گردشگری و مذهبی آن را که مسجد جامع یکی از آنهاست. این بنا در حاشیه میدان مرکزی شهر کاشمر در ابتدای خیابان 17 شهریور فعلی واقع شده و حدود سال 1213 هـجری شمسی به روزگار حکمرانی عبدالعلیخان و مصطفی قلیخان میشمست در این شهر، همزمان با سلطنت فتحعلیشاه قاجار، بنا شد.
بنای مسجد، ساده و دارای صحن، ایوان، شبستان ستوندار و غرفههای اطراف صحن است، ایوان مسجد 10 متر عرض و 15 متر ارتفاع دارد و گلدستههایی روی ستونهایی به ارتفاع سه متر به صورت ضربی، پوشش یافتهاند؛ بخشی از ایوان و محراب را با کاشی معرّق آراستهاند. کتیبهها به خط استاد محمد اصفهانی و کاشیها به عمل استاد اسماعیل اذانی است.
تاریخ 1213 هـجری شمسی در بیشتر قسمتهای محراب و ایوان تکرار شده است، هر چند در راستای اجرای طرح توسعه مسجد شاهد ساخت و سازهایی در آن بودهایم اما از زیبایی این بنا کم نشده است.
شبستانها به کمک پايههاي آجري حجيمي به ارتفاع حدود سه متر طاق چشمههاي ضربي، پوشش يافته است و مصالح عمده بنا آجر است. در چند سال اخير طرح توسعه مسجد جامع کاشمر اجرا شده و ساختمان جديد از انتهاي شبستانها به ساختمان قديمي و تاريخي اين مسجد متصل شده که اين بنا به شماره ۵۱۵۲ در فهرست آثار ملي کشور به ثبت رسيده است.
امامزاده سید مرتضی(ع)، زیارتگاه مشتاقان اهل بیت(ع)
امامزاده سید مرتضی(ع)که برادر امام رضا(ع) است، در پنج كيلومتري شمال كاشمر به عنوان یکی از اماکن مذهبی با نوشتههای تاریخی كهن جلوهگری می کند. سید مرتضی(ع) در سده دوم هجري توسط امويان در همين مكان شهيد و به خاك سپرده شد.
در حال حاضر در مجموعه زیارتی و مسافرتی سید مرتضی(ع) علاوه بر آرامگاه، فضاهای مناسبی جهت اسکان و پذیرائی از زائر و مسافر در نظر گرفته شده است که شامل زائر سرا، آلاچیق، فضای سبز جهت برپائی چادرهای مسافرتی، فروشگاههای متعدد، بازار روز، سرویس بهداشتی و فضای سبز شهربازی و ... است.
چشمنوازی بقعه متبرکه سید حمزه(ع)
امامزاده سيد حمزه(ع)، يكي از زيارتگاههاي اول خراسان رضوي به حساب ميآيد که بسياري از مردم به اين امامزاده اعتقادی خاص دارند؛ مجموعه امامزاده سيدحمزه(ع)، در يکي از خيابانهاي شمال شهر کاشمر واقع است که از قديم به باغمزار معروف بوده و مورد توجه ويژه مردم قرار داشته است. اين مجموعه در قديم متشکل از چند قطعه باغ بوده که به تدريج به هم پيوسته شد و باغ واحدي را به وجود آورد.
تا همين چند سال پيش باغمزار آکنده از تاکهاي انگور و درختان انار و ديگر ميوهها بود که با توجه به اجراي طرح جامع، اينک به صورت باغ ايراني جلوه و جلايي ويژه يافته و در طول سال و بهويژه ايام نوروز و تابستان، پذيراي خيل عظيم زوار از نقاط مختلف کشور است.
وسعت اين باغ، حدود۵۰ هزار مترمربع است و بارگاه حضرت سيدحمزه(ع)، در وسط اين مجموعه سرسبز قرار دارد که مجموعه خانهها، مربعي را تشکيل ميدهد که از هر طرف ۳۵متر طول دارد. در مجموع کل زيربناي حرم و خانههاي آن به غير از صحن و غرفههاي اطراف هزار و 200 مترمربع را شامل ميشود.
ساختمان بقعه از آثار معماري سال ۱۳۹۹هجري قمري است و احتمال ميرود که قبل از اين تاريخ ساختمان بقعه مربوط به دوران صفوي بوده باشد که بر اثر حوادث ايام و دخالت عوامل طبيعي از بين رفته است. ساختمان و صحن و غرفههاي آن در فاصله بين سالهاي ۱۳۵۴تا ۱۳۵۶ با همت اداره اوقاف کاشمر و افراد خير بازسازي و احداث شده است.
در اصلي حرم به صحن جنوبي باز ميشود و ايواني آيينهکاري شده، اين در را از درهاي کوچکتر جانبي که اکنون عملا وروديهاي اصلي شمرده ميشود، جدا ميکند. از همين صحن جنوبي گنبد بزرگ مزار در وسط دو گلدسته رفيع با کاشيهايي به رنگ لاجوردي ديده ميشود.
در ضلع جنوبي شهر کاشمر، بزرگ مردي، آرام سر بر بالين خاک نهاده است که سالها، نستوه و استوار، خواب رضاخان را آشفته ساخت و الگويي بيبديل براي نسلهاي آينده شد. اين شخصيت گران قدر آيتالله شهيد سيد حسن مدرس(ره)، است.
اين شهيد بزرگوار در محلي به نام تپه آخوند دفن شده است، هم اکنون مقبره اين شهيد بزرگوار که به امر امام خميني(ره)، به آستان قدس رضوی واگذار شد به همت توليت آستان قدس رضوي در سالهای اخیر به سبک معماری اسلامی ساخته شده است و دارای امکاناتی از قبیل زائر سرا، کتابخانه و موزه و ... بوده و در محوطه آرامگاه آن شهداي عزيز جنگ تحميلي شهرستان کاشمر نیز آراميدهاند.
در حال حاضر، زيارتگاهي زيبا با دو صحن شمالي و جنوبي و در مجموع به مساحت هفت هزار مترمربع بر سر قبر شهيد مدرس ايجاد شده است و علاوه بر آن کتابخانهاي با ظرفيت حدود ۴۳ هزار جلد کتاب و مجهز به تالارهاي مطالعاتي مجزا همه روزه مرجع جمعي از شهروندان کاشمري و زوار و گردشگران مذهبي شهرهاي مختلف ايران است.
همچنين از سال ۱۳۸۳موزه آثار و اسناد شهيد مدرس(ره)، در اين مجموعه زيارتي افتتاح شده است که اين موزه به طور اختصاصي به معرفي شهيد مدرس ميپردازد و مجموعه اي شامل اسناد، دست نوشتهها و وسايل شخصي شهيد مدرس را در خود جاي داده است.
از جمله اين آثار ميتوان به قرآن، عصا، پيراهن، چراغ، قلم، سجاده و پارچ سفالي که متعلق به شهيد مدرس است، اشاره کرد. بخش ديگري از اين موزه به اشياي اهدايي و وسايلي اختصاص دارد که در آن دوران مورد استفاده قرار ميگرفت. اين وسايل اوضاع اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي آن ايام را نشان می دهد.
مدرسه علمیه حاج سلطان یکی دیگر از آثار دیدنی شهر کاشمر است، این مدرسه که در مرکز شهر واقع گردیده متعلق به عصر قاجار است. این اثر فرهنگی، مذهبی با بافت معماری ایرانی اسلامی خود، با وجود برخی نوگراییهایی که در دهههای اخیر به منظور بهره برداری بهینه از آن صورت گرفته و به مکانی نظیر آب، برق و تلفن مجهز شده، از معدود اماکنی است که کم و بیش تاکنون سالم و دست نخورده مانده است.
این مکان از جمله مدارس علمیه شهر کاشمر است که در ابتدای خیابان امام این شهر است و در سال 1330 هجری قمری ساخته شده است. بنای مدرسه دارای صحن مرکزی بوده و از چهار طرف توسط حجرههای دو طبقه و دو ایوان شمالی و جنوبی محصور شده است.
فضای معماری مدرسه در مجموع با ایجاد 40 اتاق مخصوص اقامت طلاب، مطبخ، ایوان شمالی و جنوبی، بادگیر، مدرس و ... به عنوان یکی از مدارس علمیه معروف و مطرح کاشمر شناخته میشود.
یادآور می شود، کاشمر از شمال به شهرستانهای نیشابور و سبزوار، از باختر به خلیلآباد، از خاور به تربتحیدریه و از جنوب به شهرستانهای گناباد، فردوس و طبس منتهی میشود.
جغرافینویسان اسلامی این منطقه را به نام طرثیت و بعدها، سلطانآباد، ترشیش، ترشیس نگاشتهاند؛ در گذشته این شهر جزو ولایتی بوده به نام بوشت که این شهر توسط سلطان سنجر سلجوقی محاصره و غارت شد و پس از این تاریخ، یکی از مراکز مهم فرقه اسماعیلیه شد. پس از آنکه فرقه اسماعیلیه توسط هلاکوخان از بین رفت، این شهر دوباره رونق گرفت؛ لیکن در قرن هشتم هجری قمری، بار دیگر توسط امیر تیمور گورکانی ویران شد که آثار به جای مانده در این شهر متعلق به قرون هفتم و هشتم هجری قمری است.
از همین رو این شهر میتواند یکی از مقاصد گردشگران برای تفریح و زیارت در کنار هم باشد که در این مجال به برخی از اماکن معروف و تاریخی شهر می پردازیم. منطقه کاشمر در متون و منابع کهن به عنوان ترثیث یا ترشیز یاد شده که به استناد کاوشهای باستانشناسی از گذشتههای دور تا اواخر هزاره دوم و اوایل پیش از میلاد مسکونی بوده است؛ به استناد روایات شاهنامه و تاریخ بیهقی 2500 سال پیش زرتشت پیامبر در این سرزمین با گشتاسب شاه ملاقات کرده و آتشکدهای در این ناحیه برپا کرده و سروی را که تباری بهشتی داشته در جلو آتشکده به دست خویش میکارد.
جغرافینویسان اسلامی این منطقه را به نام طرثیت و بعدها، سلطانآباد، ترشیش، ترشیس نگاشتهاند؛ در گذشته این شهر جزو ولایتی بوده به نام بوشت که این شهر توسط سلطان سنجر سلجوقی محاصره و غارت شد و پس از این تاریخ، یکی از مراکز مهم فرقه اسماعیلیه شد. پس از آنکه فرقه اسماعیلیه توسط هلاکوخان از بین رفت، این شهر دوباره رونق گرفت؛ لیکن در قرن هشتم هجری قمری، بار دیگر توسط امیر تیمور گورکانی ویران شد که آثار به جای مانده در این شهر متعلق به قرون هفتم و هشتم هجری قمری است.
از همین رو این شهر می تواند یکی از مقاصد گردشگران برای تفریح و زیارت در کنار هم باشد که در این مجال به برخی از اماکن معروف و تاریخی شهر می پردازیم.
بهار کاشمر و اماکن مذهبی
در بهار کاشمر، میتوانید هم آثار زیبای تاریخی را ببینید هم جاذبههای بکر طبیعی و هم پتانسیلهای گردشگری و مذهبی آن را که مسجد جامع یکی از آنهاست. این بنا در حاشیه میدان مرکزی شهر کاشمر در ابتدای خیابان 17 شهریور فعلی واقع شده و حدود سال 1213 هـجری شمسی به روزگار حکمرانی عبدالعلیخان و مصطفی قلیخان میشمست در این شهر، همزمان با سلطنت فتحعلیشاه قاجار، بنا شد.
بنای مسجد، ساده و دارای صحن، ایوان، شبستان ستوندار و غرفههای اطراف صحن است، ایوان مسجد 10 متر عرض و 15 متر ارتفاع دارد و گلدستههایی روی ستونهایی به ارتفاع سه متر به صورت ضربی، پوشش یافتهاند؛ بخشی از ایوان و محراب را با کاشی معرّق آراستهاند. کتیبهها به خط استاد محمد اصفهانی و کاشیها به عمل استاد اسماعیل اذانی است.
تاریخ 1213 هـجری شمسی در بیشتر قسمتهای محراب و ایوان تکرار شده است، هر چند در راستای اجرای طرح توسعه مسجد شاهد ساخت و سازهایی در آن بودهایم اما از زیبایی این بنا کم نشده است.
شبستانها به کمک پايههاي آجري حجيمي به ارتفاع حدود سه متر طاق چشمههاي ضربي، پوشش يافته است و مصالح عمده بنا آجر است. در چند سال اخير طرح توسعه مسجد جامع کاشمر اجرا شده و ساختمان جديد از انتهاي شبستانها به ساختمان قديمي و تاريخي اين مسجد متصل شده که اين بنا به شماره ۵۱۵۲ در فهرست آثار ملي کشور به ثبت رسيده است.
امامزاده سید مرتضی(ع)، زیارتگاه مشتاقان اهل بیت(ع)
امامزاده سید مرتضی(ع)که برادر امام رضا(ع) است، در پنج كيلومتري شمال كاشمر به عنوان یکی از اماکن مذهبی با نوشتههای تاریخی كهن جلوهگری می کند. سید مرتضی(ع) در سده دوم هجري توسط امويان در همين مكان شهيد و به خاك سپرده شد.
در حال حاضر در مجموعه زیارتی و مسافرتی سید مرتضی(ع) علاوه بر آرامگاه، فضاهای مناسبی جهت اسکان و پذیرائی از زائر و مسافر در نظر گرفته شده است که شامل زائر سرا، آلاچیق، فضای سبز جهت برپائی چادرهای مسافرتی، فروشگاههای متعدد، بازار روز، سرویس بهداشتی و فضای سبز شهربازی و ... است.
چشمنوازی بقعه متبرکه سید حمزه(ع)
امامزاده سيد حمزه(ع)، يكي از زيارتگاههاي اول خراسان رضوي به حساب ميآيد که بسياري از مردم به اين امامزاده اعتقادی خاص دارند؛ مجموعه امامزاده سيدحمزه(ع)، در يکي از خيابانهاي شمال شهر کاشمر واقع است که از قديم به باغمزار معروف بوده و مورد توجه ويژه مردم قرار داشته است. اين مجموعه در قديم متشکل از چند قطعه باغ بوده که به تدريج به هم پيوسته شد و باغ واحدي را به وجود آورد.
تا همين چند سال پيش باغمزار آکنده از تاکهاي انگور و درختان انار و ديگر ميوهها بود که با توجه به اجراي طرح جامع، اينک به صورت باغ ايراني جلوه و جلايي ويژه يافته و در طول سال و بهويژه ايام نوروز و تابستان، پذيراي خيل عظيم زوار از نقاط مختلف کشور است.
وسعت اين باغ، حدود۵۰ هزار مترمربع است و بارگاه حضرت سيدحمزه(ع)، در وسط اين مجموعه سرسبز قرار دارد که مجموعه خانهها، مربعي را تشکيل ميدهد که از هر طرف ۳۵متر طول دارد. در مجموع کل زيربناي حرم و خانههاي آن به غير از صحن و غرفههاي اطراف هزار و 200 مترمربع را شامل ميشود.
ساختمان بقعه از آثار معماري سال ۱۳۹۹هجري قمري است و احتمال ميرود که قبل از اين تاريخ ساختمان بقعه مربوط به دوران صفوي بوده باشد که بر اثر حوادث ايام و دخالت عوامل طبيعي از بين رفته است. ساختمان و صحن و غرفههاي آن در فاصله بين سالهاي ۱۳۵۴تا ۱۳۵۶ با همت اداره اوقاف کاشمر و افراد خير بازسازي و احداث شده است.
در اصلي حرم به صحن جنوبي باز ميشود و ايواني آيينهکاري شده، اين در را از درهاي کوچکتر جانبي که اکنون عملا وروديهاي اصلي شمرده ميشود، جدا ميکند. از همين صحن جنوبي گنبد بزرگ مزار در وسط دو گلدسته رفيع با کاشيهايي به رنگ لاجوردي ديده ميشود.
باغمزاری با سروهای 800 ساله
باغمزار کاشمر، در کنار تمام زيباييها و جذابيتهاي خود، از زيبايي چشمگير سروهاي باستاني نيز برخوردار است و گفته ميشود که اين سروها بيش از 800 سال عمر دارند. در گذشته به خاطر اینکه بقعه سید حمزه(ع)، در وسط يك باغ بزرگ قرار داشت به باغمزار معروف بود که حالا با تغییراتی در اطراف این امام زاده زیباییهای چشمگير آن محيط با صفایی در چند سال اخير در اطراف اين امام زاده به وجود آمده که مایه آرامش زائران را فراهم میکند.
در ضلع جنوبي شهر کاشمر، بزرگ مردي، آرام سر بر بالين خاک نهاده است که سالها، نستوه و استوار، خواب رضاخان را آشفته ساخت و الگويي بيبديل براي نسلهاي آينده شد. اين شخصيت گران قدر آيتالله شهيد سيد حسن مدرس(ره)، است.
اين شهيد بزرگوار در محلي به نام تپه آخوند دفن شده است، هم اکنون مقبره اين شهيد بزرگوار که به امر امام خميني(ره)، به آستان قدس رضوی واگذار شد به همت توليت آستان قدس رضوي در سالهای اخیر به سبک معماری اسلامی ساخته شده است و دارای امکاناتی از قبیل زائر سرا، کتابخانه و موزه و ... بوده و در محوطه آرامگاه آن شهداي عزيز جنگ تحميلي شهرستان کاشمر نیز آراميدهاند.
در حال حاضر، زيارتگاهي زيبا با دو صحن شمالي و جنوبي و در مجموع به مساحت هفت هزار مترمربع بر سر قبر شهيد مدرس ايجاد شده است و علاوه بر آن کتابخانهاي با ظرفيت حدود ۴۳ هزار جلد کتاب و مجهز به تالارهاي مطالعاتي مجزا همه روزه مرجع جمعي از شهروندان کاشمري و زوار و گردشگران مذهبي شهرهاي مختلف ايران است.
همچنين از سال ۱۳۸۳موزه آثار و اسناد شهيد مدرس(ره)، در اين مجموعه زيارتي افتتاح شده است که اين موزه به طور اختصاصي به معرفي شهيد مدرس ميپردازد و مجموعه اي شامل اسناد، دست نوشتهها و وسايل شخصي شهيد مدرس را در خود جاي داده است.
از جمله اين آثار ميتوان به قرآن، عصا، پيراهن، چراغ، قلم، سجاده و پارچ سفالي که متعلق به شهيد مدرس است، اشاره کرد. بخش ديگري از اين موزه به اشياي اهدايي و وسايلي اختصاص دارد که در آن دوران مورد استفاده قرار ميگرفت. اين وسايل اوضاع اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي آن ايام را نشان می دهد.
مدرسه علمیه حاج سلطان یکی دیگر از آثار دیدنی شهر کاشمر است، این مدرسه که در مرکز شهر واقع گردیده متعلق به عصر قاجار است. این اثر فرهنگی، مذهبی با بافت معماری ایرانی اسلامی خود، با وجود برخی نوگراییهایی که در دهههای اخیر به منظور بهره برداری بهینه از آن صورت گرفته و به مکانی نظیر آب، برق و تلفن مجهز شده، از معدود اماکنی است که کم و بیش تاکنون سالم و دست نخورده مانده است.
این مکان از جمله مدارس علمیه شهر کاشمر است که در ابتدای خیابان امام این شهر است و در سال 1330 هجری قمری ساخته شده است. بنای مدرسه دارای صحن مرکزی بوده و از چهار طرف توسط حجرههای دو طبقه و دو ایوان شمالی و جنوبی محصور شده است.
فضای معماری مدرسه در مجموع با ایجاد 40 اتاق مخصوص اقامت طلاب، مطبخ، ایوان شمالی و جنوبی، بادگیر، مدرس و ... به عنوان یکی از مدارس علمیه معروف و مطرح کاشمر شناخته میشود.
یادآور می شود، کاشمر از شمال به شهرستانهای نیشابور و سبزوار، از باختر به خلیلآباد، از خاور به تربتحیدریه و از جنوب به شهرستانهای گناباد، فردوس و طبس منتهی میشود.
