رویداد مشهد 2017؛
چگونه مشهد را به گردشگران جهانی معرفی کنیم؟
گروه اجتماعی:سال 2017، مشهد در فهرست پایتخت فرهنگ اسلامی سازمان آيسسكو قرار گرفته است، استفاده از اين فرصت بينالمللی كه هر ده سال يك بار نصيب هر كشور عضو سازمان همكاریهای اسلامی میشود و راهکاری که بتوان ایران و مشهد را به کاربران و گردشگران معرفی کرد مستلزم نگاهی همه جانبه به ظرفيتهای موجود شهر مشهد و معرفی آن با تمام ابزارهای موجود از جمله رسانهها و گردشگری است. در همين راستا پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی پژوهشی با عنوان "ب ررسی تطبیقی بازنمایی مقاصد گردشگری مذهبی- زیارتی" را انجام داده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، ایسنا نوشت: ندا رضویزاده، عضو هيئت علمی پژوهشكده گردشگری جهاددانشگاهی اظهار کرد: در پژوهشی با عنوان "بررسی تطبیقی بازنمایی مقاصد گردشگری مذهبی- زیارتی" كه در تابستان 94 در پژوهشكده گردشگری جهاددانشگاهی انجام داديم، يك مطالعه تطبيقی بر روي پرمخاطبترين و معتبرترين وبسايتهای راهنماي بينالمللی گردشگری با استناد به اطلاعات پايگاه Alexa انجام شد.
رضویزاده افزود: در اين پژوهش وضعيت مشهد را با چهار شهر مشهور مذهبی جهان شامل مدینه عربستان، سانتیاگو دِ كامپوستلای اسپانيا، لهاسای تبت چين و اورشلیم در فلسطين اشغالی مقايسه كرديم و اطلاعات فراوان و متنوع ارائه شده برای اين پنج شهر را بر روی وبسايتهای مذكور گردآوری، طبقهبندی و تحليل كرديم.
وی خاطرنشان کرد: نتايج اين پژوهش با جزئيات دقيق و مشخص نشان داد ظرفيتهای خالیمانده متعددی در ابعاد مختلف در اين وبسايتها وجود دارد كه مشهد هنوز برای معرفی خود به قدر كافی از آن بهره نگرفته است. بخش عمومي اعم از دولتی و غيردولتی و بخش خصوصي خدمات گردشگری و ميزبانی نظير هتلها، رستورانها، مراكز خريد و ... میتواند با اتكا به نتايج تفصيلی چنين مطالعاتی، ظرفيتهای موجود را به دقت بشناسد، و بر مبنای ويژگیها و ظرفيتهای اين رسانههای بينالمللي شناختهشده و صاحب شهرت و اعتبار جهانی، قابليتهای مشهد و ايران را به مخاطب جهانی معرفی كند.
عضو هيئت علمی پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی یادآور شد: نكته جالب توجه اين است كه يافتههای پژوهش ما نشان داد در موارد متعددی اطلاعرسانی از طريق اين راهنماهای آنلاين جهانی و محبوب كاربران از سراسر دنيا، برخلاف بعضی گزينههای ديگر مثل تبليغات در شبكههای تلويزيونی و رسانههای پرآوازه بينالمللی، چندان هزينهای هم دربرندارد. بررسیهای ما مشخص كرد تنها با شناخت دقيق و كافی امكانات و ظرفيتهای موجود اين وبسايتها، و با بهرهگيری هوشمندانه و به جا از قابليتهای متعدد و متنوع آنها، بدون صرف هزينه زياد میتوان ايران و مشهد را در مقياسی وسيع به كاربران و گردشگران جهان معرفی كرد و تصوير منفي و مخدوشی كه سالها تلاش شده از ايران در رسانههای جهان ارائه شود، اصلاح كرد. ضمن اين كه با جذب زائران و گردشگران، مردم را از منافع اقتصادی رونق گردشگری بهرهمند كرد.
وی سابقه رويداد "پايتخت فرهنگ" را چندان طولانی ندانست و افزود: اولين بار در سال 1983 به ابتكار ملينا مركوری، وزير فرهنگ يونان برنامه پايتخت اروپايی فرهنگ تحت عنوان "شهر اروپايي فرهنگ" پيشنهاد شد. ايده اصلی اين ابتكار، بر پايه تاكيد بر غنا و تنوع فرهنگهای اروپايی و ارتقای آگاهی شهروندان اروپايی از تاريخ و ارزشهای مشتركشان بود.
رضویزاده گفت: در اين سوی زمين، در سومين اجلاس وزرای فرهنگ سازمان كنفرانس اسلامي در دوحه در سال 2001 پيشنويس برنامه پايتخت فرهنگ اسلامی تقديم آيسسكو، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی کشورهای اسلامی وابسته به سازمان كنفرانس اسلامی شد. برطبق آن سند، مكه مكرمه به عنوان اولين پايتخت فرهنگ اسلامي معرفی شد. همچنين مصوب شد كه برای هر سال سه يا چهار پايتخت اسلامی عربي، آسيايی و افريقايی به اين عنوان نامزد شود و هر كشور تنها هر 10 سال يك بار شهری در اين فهرست خواهد داشت.
وی افزود: در نهمين كنفرانس وزراي فرهنگ سازمان همكاریهای اسلامی، مشهد نيز در كنار سه شهر ديگر شامل امان پايتخت اردن، كامپالا پايتخت اوگاندا و سنار سودان به عنوان پايتخت فرهنگ اسلامی برای سال 2017 برگزيده شد. از ايران پيشتر در سال 2006 شهر اصفهان انتخاب شده بود.
عضو هيئت علمی گروه جامعه شناسی پژوهشکده گردشگری با بیان اینکه مهمترين هدف اين برنامه معرفی ملتها به يكديگر و برانگيختن احترام ملل عضو نسبت به دستاوردهای متنوع تمدنی و ميراث فرهنگی و تاريخی كشورهای اسلامی است افزود: هر يك از كشورهای عضو صاحب مجموعهای از ميراث ملموس و ناملموس فرهنگی است كه طيف گستردهای از آثار از جمله آثار معماری، صنايعدستی، هنرها و ادبيات، فولكلور، آیینها، مراسم، رويدادها، دانش بومی و... را شامل میشود.
اين جامعه شناس ادامه داد: واقعيت اين است كه بينالمللی بودن و شدنِ يك رويداد فراتر از برگزاری جشنواره و مسابقه و سمينارهايی با دعوت از چهرههای معين خارجی، استقرار وبسايتهايی به زبانهای بينالمللی، نقاشیهای ديواری در سطح شهر با پرچم كشورهای خارجی يا پخش برنامه در شبكههای داخلی و حتی شبكههای بين المللی صدا و سيما است. اگرچه هر يك از اين اقدامات در نوع خود میتواند اثرات محدودی داشته باشد، با اين حال، هدف پروژه پايتخت فرهنگ، برقرار كردن ارتباط گسترده با مخاطب بينالمللی است. اين موضوع خصوصاً در مورد ايران كه به دلايل مختلف از جمله سوگيری منفی و ناعادلانه رسانههای بزرگ جهانی، سالها تصوير روشن و مثبتی از آن منعكس نشده است، حائز اهميت دوچندان است.
رضویزاده اظهار کرد: هرچند در بدو امر ممكن است به نظر برسد در جهان رسانهایشده و شبكهای شده امروز با چند كليك يا لمس چند آيكون میتوان به دورترين مخاطبان و كاربران دنيای مجازي در سراسر جهان دست يافت و هر چيزی را در معرض ديد هر كسی در سراسر دنيا قرار داد، اما ماجرا به اين سادگی هم نيست.
وی خاطرنشان کرد: فراوانی و تنوع رسانههای ديجيتال، شبكههای تلويزيونی، شبكههای اجتماعی آنلاين، اپليكيشن ها و وبسايتها، انتخابهای متعددی را پيش روی كاربران قرار میدهد. اين موضوع بدان معنا است كه كاربران گزينههای متعددی برای انتخاب پيش رو دارند، و همه رسانهها، محصولات فرهنگی و تبليغاتی و اخبار توليدشده به يك اندازه مورد توجه و استقبال كاربران قرار نمیگيرند.
عضو پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی با اشاره به اینکه تبليغات رسانهای مشهد 2017 نيز با اشراف به همين واقعيت مهم بايد سازماندهی شود اضافه کرد: به نظر میرسد هنوز چنين آگاهی و اشرافی در ميان برنامهريزان فرهنگی و تبليغاتی مشهد 2017 ايجاد نشده است. مروری بر خبرهای تاكنون منتشرشده به فارسی و انگليسی در مورد مشهد 2017 نشان میدهد هنوز ماهيت بينالمللی اين رويداد عميقاً درك نشده است.
وی یادآور شد: برخلاف تصور بعضی، ايجاد پرتال و پایگاه اطلاعرسانی جامع، ايدهای درخشان و اثربخش يا تنها ايده برای معرفی مشهد در سطح بينالمللی و جذب زائران و گردشگران نيست، زيرا جذب بازديدكننده به چنين پايگاههايی به سادگی طراحی و استقرار اين وبسايتها نيست! حتي به عنوان ابتدايیترين نكته میتوان ديد كه بعضی وبسايتهای معتبر داخلي كه نسخه انگليسی دارند، اخبار مربوط به مشهد 2017 را با سهلانگاری به صورت غلط درج كردهاند و از كليدواژههای مصطلح و منتشرشده در اسناد رسمی آيسسكو برای اين رويداد استفاده نكردهاند.
رضویزاده گفت: در انعكاس بينالمللی اخبار اين رويداد كاملا بايد به چنين نكاتی دقت داشت زيرا اخبار بر اساس همين كليدواژهها مشاهده میشود و در نتايج جستوجو يا رباتهای گردآور اخبار يا در اپليكيشنهای مختلف بازيابی و نمايش داده میشود. برای مثال در دو سايت رسمی و خبری عنوان مصوب آيسسكو يعني "پايتخت فرهنگ اسلامی" (Capital of Islamic Culture) را به صورت cultural capital of the Islamic world منعكس كردهاند. در حالی كه cultural capital برخلاف تصور احتمالي مترجم، به معنای پايتخت فرهنگی نيست بلكه به كلی معنای متفاوتی دارد یعنی سرمايه فرهنگی. چنين خطاهای فاحش خبری و تبليغاتی يا ايجاد وبسايتهای پرزرق و برق اما بدون بيننده، تنها اتلاف هزينه و فرصت است.
وی خاطرنشان کرد: از سوی ديگر، يكي از اميدهای مشهد و كشور برای رويداد پايتخت فرهنگ اسلامی 2017، جلب توجه و جذب زائران و گردشگران جهان اسلام برای بازديد حضوری از مشهد و ايران است كه طبيعتاً تاثير آن گسترده تر و عميق تر از تبليغات دورادور رسانهای است. با اين حال جذب گردشگر نيز در زمانه فعلی با بهرهگيری درست از ابزارهای رسانهای موجود ميسر است. همچنان كه گفته شد بدون شك اتكا به رسانههايی كه مخاطب بينالمللی چندانی ندارد يا نمیتواند جذب كند، شيوهای موفق و اثربخش نخواهد بود.
عضو هیات علمی پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی به نظر میرسد سرمايهگذاریهای تبليغاتی برای رويداد مشهد 2017 را بايد به سمت رسانههای موثرتر و محبوبتر جهانی و متناسب با ذائقه روز جهانی هدايت كرد. در پژوهشي تطبيقی كه ما انجام داديم جزئيات زيادی از فرصتها و ظرفيتهای موجود در اين زمينه شناسايی شده كه میتواند برای بخش عمومی و خصوصی بسيار راهگشا باشد.
رضویزاده افزود: در اين پژوهش وضعيت مشهد را با چهار شهر مشهور مذهبی جهان شامل مدینه عربستان، سانتیاگو دِ كامپوستلای اسپانيا، لهاسای تبت چين و اورشلیم در فلسطين اشغالی مقايسه كرديم و اطلاعات فراوان و متنوع ارائه شده برای اين پنج شهر را بر روی وبسايتهای مذكور گردآوری، طبقهبندی و تحليل كرديم.
وی خاطرنشان کرد: نتايج اين پژوهش با جزئيات دقيق و مشخص نشان داد ظرفيتهای خالیمانده متعددی در ابعاد مختلف در اين وبسايتها وجود دارد كه مشهد هنوز برای معرفی خود به قدر كافی از آن بهره نگرفته است. بخش عمومي اعم از دولتی و غيردولتی و بخش خصوصي خدمات گردشگری و ميزبانی نظير هتلها، رستورانها، مراكز خريد و ... میتواند با اتكا به نتايج تفصيلی چنين مطالعاتی، ظرفيتهای موجود را به دقت بشناسد، و بر مبنای ويژگیها و ظرفيتهای اين رسانههای بينالمللي شناختهشده و صاحب شهرت و اعتبار جهانی، قابليتهای مشهد و ايران را به مخاطب جهانی معرفی كند.
عضو هيئت علمی پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی یادآور شد: نكته جالب توجه اين است كه يافتههای پژوهش ما نشان داد در موارد متعددی اطلاعرسانی از طريق اين راهنماهای آنلاين جهانی و محبوب كاربران از سراسر دنيا، برخلاف بعضی گزينههای ديگر مثل تبليغات در شبكههای تلويزيونی و رسانههای پرآوازه بينالمللی، چندان هزينهای هم دربرندارد. بررسیهای ما مشخص كرد تنها با شناخت دقيق و كافی امكانات و ظرفيتهای موجود اين وبسايتها، و با بهرهگيری هوشمندانه و به جا از قابليتهای متعدد و متنوع آنها، بدون صرف هزينه زياد میتوان ايران و مشهد را در مقياسی وسيع به كاربران و گردشگران جهان معرفی كرد و تصوير منفي و مخدوشی كه سالها تلاش شده از ايران در رسانههای جهان ارائه شود، اصلاح كرد. ضمن اين كه با جذب زائران و گردشگران، مردم را از منافع اقتصادی رونق گردشگری بهرهمند كرد.
وی سابقه رويداد "پايتخت فرهنگ" را چندان طولانی ندانست و افزود: اولين بار در سال 1983 به ابتكار ملينا مركوری، وزير فرهنگ يونان برنامه پايتخت اروپايی فرهنگ تحت عنوان "شهر اروپايي فرهنگ" پيشنهاد شد. ايده اصلی اين ابتكار، بر پايه تاكيد بر غنا و تنوع فرهنگهای اروپايی و ارتقای آگاهی شهروندان اروپايی از تاريخ و ارزشهای مشتركشان بود.
رضویزاده گفت: در اين سوی زمين، در سومين اجلاس وزرای فرهنگ سازمان كنفرانس اسلامي در دوحه در سال 2001 پيشنويس برنامه پايتخت فرهنگ اسلامی تقديم آيسسكو، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی کشورهای اسلامی وابسته به سازمان كنفرانس اسلامی شد. برطبق آن سند، مكه مكرمه به عنوان اولين پايتخت فرهنگ اسلامي معرفی شد. همچنين مصوب شد كه برای هر سال سه يا چهار پايتخت اسلامی عربي، آسيايی و افريقايی به اين عنوان نامزد شود و هر كشور تنها هر 10 سال يك بار شهری در اين فهرست خواهد داشت.
وی افزود: در نهمين كنفرانس وزراي فرهنگ سازمان همكاریهای اسلامی، مشهد نيز در كنار سه شهر ديگر شامل امان پايتخت اردن، كامپالا پايتخت اوگاندا و سنار سودان به عنوان پايتخت فرهنگ اسلامی برای سال 2017 برگزيده شد. از ايران پيشتر در سال 2006 شهر اصفهان انتخاب شده بود.
عضو هيئت علمی گروه جامعه شناسی پژوهشکده گردشگری با بیان اینکه مهمترين هدف اين برنامه معرفی ملتها به يكديگر و برانگيختن احترام ملل عضو نسبت به دستاوردهای متنوع تمدنی و ميراث فرهنگی و تاريخی كشورهای اسلامی است افزود: هر يك از كشورهای عضو صاحب مجموعهای از ميراث ملموس و ناملموس فرهنگی است كه طيف گستردهای از آثار از جمله آثار معماری، صنايعدستی، هنرها و ادبيات، فولكلور، آیینها، مراسم، رويدادها، دانش بومی و... را شامل میشود.
اين جامعه شناس ادامه داد: واقعيت اين است كه بينالمللی بودن و شدنِ يك رويداد فراتر از برگزاری جشنواره و مسابقه و سمينارهايی با دعوت از چهرههای معين خارجی، استقرار وبسايتهايی به زبانهای بينالمللی، نقاشیهای ديواری در سطح شهر با پرچم كشورهای خارجی يا پخش برنامه در شبكههای داخلی و حتی شبكههای بين المللی صدا و سيما است. اگرچه هر يك از اين اقدامات در نوع خود میتواند اثرات محدودی داشته باشد، با اين حال، هدف پروژه پايتخت فرهنگ، برقرار كردن ارتباط گسترده با مخاطب بينالمللی است. اين موضوع خصوصاً در مورد ايران كه به دلايل مختلف از جمله سوگيری منفی و ناعادلانه رسانههای بزرگ جهانی، سالها تصوير روشن و مثبتی از آن منعكس نشده است، حائز اهميت دوچندان است.
رضویزاده اظهار کرد: هرچند در بدو امر ممكن است به نظر برسد در جهان رسانهایشده و شبكهای شده امروز با چند كليك يا لمس چند آيكون میتوان به دورترين مخاطبان و كاربران دنيای مجازي در سراسر جهان دست يافت و هر چيزی را در معرض ديد هر كسی در سراسر دنيا قرار داد، اما ماجرا به اين سادگی هم نيست.
وی خاطرنشان کرد: فراوانی و تنوع رسانههای ديجيتال، شبكههای تلويزيونی، شبكههای اجتماعی آنلاين، اپليكيشن ها و وبسايتها، انتخابهای متعددی را پيش روی كاربران قرار میدهد. اين موضوع بدان معنا است كه كاربران گزينههای متعددی برای انتخاب پيش رو دارند، و همه رسانهها، محصولات فرهنگی و تبليغاتی و اخبار توليدشده به يك اندازه مورد توجه و استقبال كاربران قرار نمیگيرند.
عضو پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی با اشاره به اینکه تبليغات رسانهای مشهد 2017 نيز با اشراف به همين واقعيت مهم بايد سازماندهی شود اضافه کرد: به نظر میرسد هنوز چنين آگاهی و اشرافی در ميان برنامهريزان فرهنگی و تبليغاتی مشهد 2017 ايجاد نشده است. مروری بر خبرهای تاكنون منتشرشده به فارسی و انگليسی در مورد مشهد 2017 نشان میدهد هنوز ماهيت بينالمللی اين رويداد عميقاً درك نشده است.
وی یادآور شد: برخلاف تصور بعضی، ايجاد پرتال و پایگاه اطلاعرسانی جامع، ايدهای درخشان و اثربخش يا تنها ايده برای معرفی مشهد در سطح بينالمللی و جذب زائران و گردشگران نيست، زيرا جذب بازديدكننده به چنين پايگاههايی به سادگی طراحی و استقرار اين وبسايتها نيست! حتي به عنوان ابتدايیترين نكته میتوان ديد كه بعضی وبسايتهای معتبر داخلي كه نسخه انگليسی دارند، اخبار مربوط به مشهد 2017 را با سهلانگاری به صورت غلط درج كردهاند و از كليدواژههای مصطلح و منتشرشده در اسناد رسمی آيسسكو برای اين رويداد استفاده نكردهاند.
رضویزاده گفت: در انعكاس بينالمللی اخبار اين رويداد كاملا بايد به چنين نكاتی دقت داشت زيرا اخبار بر اساس همين كليدواژهها مشاهده میشود و در نتايج جستوجو يا رباتهای گردآور اخبار يا در اپليكيشنهای مختلف بازيابی و نمايش داده میشود. برای مثال در دو سايت رسمی و خبری عنوان مصوب آيسسكو يعني "پايتخت فرهنگ اسلامی" (Capital of Islamic Culture) را به صورت cultural capital of the Islamic world منعكس كردهاند. در حالی كه cultural capital برخلاف تصور احتمالي مترجم، به معنای پايتخت فرهنگی نيست بلكه به كلی معنای متفاوتی دارد یعنی سرمايه فرهنگی. چنين خطاهای فاحش خبری و تبليغاتی يا ايجاد وبسايتهای پرزرق و برق اما بدون بيننده، تنها اتلاف هزينه و فرصت است.
وی خاطرنشان کرد: از سوی ديگر، يكي از اميدهای مشهد و كشور برای رويداد پايتخت فرهنگ اسلامی 2017، جلب توجه و جذب زائران و گردشگران جهان اسلام برای بازديد حضوری از مشهد و ايران است كه طبيعتاً تاثير آن گسترده تر و عميق تر از تبليغات دورادور رسانهای است. با اين حال جذب گردشگر نيز در زمانه فعلی با بهرهگيری درست از ابزارهای رسانهای موجود ميسر است. همچنان كه گفته شد بدون شك اتكا به رسانههايی كه مخاطب بينالمللی چندانی ندارد يا نمیتواند جذب كند، شيوهای موفق و اثربخش نخواهد بود.
عضو هیات علمی پژوهشکده گردشگری جهاد دانشگاهی به نظر میرسد سرمايهگذاریهای تبليغاتی برای رويداد مشهد 2017 را بايد به سمت رسانههای موثرتر و محبوبتر جهانی و متناسب با ذائقه روز جهانی هدايت كرد. در پژوهشي تطبيقی كه ما انجام داديم جزئيات زيادی از فرصتها و ظرفيتهای موجود در اين زمينه شناسايی شده كه میتواند برای بخش عمومی و خصوصی بسيار راهگشا باشد.
