نگاه صرفا علمی به قرآن؛ آسیب علوم قرآن و حدیث
گروه فعالیتهای قرآنی: هفته معلم بهانهای شد که مدیر گروه قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد، از دغدغههایش بگوید و از نگاه صرفا علمی به قرآن، که این روزها آسیب این رشته شدهاست.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، هفته معلم، بهانهای فراهم آورد تا به سراغ عباس اسماعیلیزاده، دانشیار و مدیر گروه قرآن و حدیث در دانشکده الهیات فردوسی مشهد برویم؛ از همین رو در یکی از روزهای بهاری، میهمان او شدیم. زمانی که وارد سالن شدیم، استاد را با لبخندی که بر لبانش نشسته بود، دیدیم.
به خاطر دارم، همیشه دفتر استاد مملو است از دانشجویانی است که برای حل مشکلات، مشاوره تحصیلی و حتی مسائل غیردرسی به او رجوع میکنند و او با سعه صدر و آرامش همیشگی که در کلامش موج میزند، پاسخگوی آنهاست. امروز هم مثل همیشه، دانشجویانی که از مقابل درب نیمهباز اتاق استاد اسماعیلیزاده میگذشتند، سلامی که باگرمایی از جنس عاطفه، از عمق وجودشان همراه بود، نثار استاد میکردند و استاد نیز با مهربانی، پاسخگوی آنها بود.
در نگاه استاد اسماعیلیزاده، دلسوزی و دغدغه برای دانشجویان موج میزد؛ مثل پدری مهربان که نگران فرزندانش است از دغدغه هایش با ما گفت. او که اینک دانشیار و مدیر گروه قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد است و در موسسه آموزش عالی نجف نیز به تدریس میپردازد، معتقد است باید درس را برای درس خواند و از نگاه صرفا علمی به کتاب مقدس قرآن پرهیز کرد.
وی در همین خصوص اظهار میکند: باید درس را برای درس خواند نه برای کار، طرح این بحث در تمامی رشتهها لازم است و در رشته علوم قرآن و حدیث توجه خاصی را میطلبد.
اسماعیلیزاده با بیان اینکه نیازسنجی برای پذیرش افراد در دانشگاهها، امری صحیح و برحق است، میافزاید: این نگاه وجود دارد و مسئولان مربوطه نیز به فکر هستند اما به این معنی نیست که محقق شده باشد و نیازسنجی جامعه برای پذیرش افراد در دانشگاهها، منافاتی با بحث خواندن درس برای درس، ندارد.
دانشیار گروه قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد، با عنوان این مطلب که در وضعیت کنونی درس را برای درس خواندن یک امر کلی است، بیان میکند: حال اگر کسی درس را بخواند و برای آن تحصیل و مهارتی که کسب کرده، شغلی هم در جامعه وجود داشته باشد، در آن فضا هم، باید درس رابرای درس خواند.
نگاه به علم متعالی باشد/باید درس را برای درس خواند
وی که تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی رشته قرآن و حدیث دانشگاه علوم اسلامی رضوی مشهد آغاز کرده و همزمان به تحصیل دروس حوزوی تا اتمام لمعتین، در همان دانشگاه پرداخته است، میافزاید: باید برای علم ارزش قائل شد، نه اینکه آنرا را وسیلهای برای کسب و کار قرار دهیم؛ این نگاه نگاه متعالی به علم نیست.
استاد دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به اینکه نگاه متعالی این است که باید علم را برای علم خواند، تاکید میکند: رشته علوم قرآن دقت خاصی میطلبد که واقعا نباید به قرآن نگاهی صرفا علمی داشت و باید این رشته از این حیث، با بقیه رشتهها متمایز باشد.
وی با بیان اینکه ممکن است دیگر رشتهها، متونی که دارند و معلوماتی که کسب میکنند، همه در این جهت باشد که به اندوختههای علمیشان اضافه کنند و بروز و ظهور علمی داشته باشند، مطرح میکند: در رشته علوم قرآن و حدیث نباید به این حد بسنده شود و ماندن در این حد هم در رشته علوم قرآن آفت و ضرر است.
نگاه صرفا علمی به قرآن آفت است/ قرآن کتاب زندگی است
اسماعیلیزاده میافزاید: اینکه به قرآن فقط به عنوان کتاب علم نگاه کنیم و با فراگیری قرآن به اندوختههایمان اضافه شود، ماندن در این مقدار از نگاه به قرآن ضرر است چون قرآن کتاب علم نیست، قرآن اساسا کتاب عمل و زندگی است و آمده ما را هدایت کند تا در زندگیهای روزمرهمان هم به سمت تعالی و رشد ببرد.
وی که با احراز رتبه دو کنکور کارشناسی ارشد، در دانشگاه تربیت مدرس تهران به ادامه تحصیل پرداخته و در سطح دو، پایههای و هشت حوزه علمیه قم نیز مشغول به تحصیل بوده است، تاکید میکند: باید به قرآن به عنوان کتاب زندگی نگاه کرد که آمدهاست تا راهکارهای زندگی درست و متعالی زیستن را به ما بیاموزد و چون غایت قرآن، کتاب انسانسازی است؛ وقتی نگاه اینگونه نباشد در این رشته دچار خسران میشویم.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد میافزاید: تفاوت اساسی ما با مسلمانان صدر اسلام در این است که آنان به قرآن به عنوان کتاب زندگی نگاه میکردند نه کتاب علم، قرآن را میخواندند تا به آن عمل کنند ولی امروزه نگاه ما غالبا علمی شدهاست؛ حتی برای ما که متخصصان این رشته محسوب میشویم، بزرگترین آفتی که وجود دارد این است که نهایت بهره ما از قرآن انجام کار علمی و تدریس است و این اشکال دارد.
اسماعیلیزاده عنوان میکند: اینگونه نگاه کردن به قرآن، آفت رشته ما میشود و ضرورت دارد به سمتی حرکت کنیم که این مسئله اصلاح شود، تا در سطح جامعه تسری پیدا کند؛ در جامعه هم نوع فعالیتهای قرآنی که انجام میشود نگاه به عمل هم هست ولی نگاه غالب، نگاه علمی است که این نگرش بیشتر در دانشگاهها به چشم میخورد.
دانشیار گروه قرآن و حدیث فردوسی مشهد که در سال 1386، پس از تحصیل با عنوان دانشجوی ممتاز در دانشگاه تربیت مدرس تهران، مدرک دکتری خود را اخذ کرده است، در خصوص لذت علمی از قرآن کریم، بیان میکند: ما هم مانند شخصی که در یک رشته تخصصی مینویسد، میخواند و کتاب چاپ میکند، رفتار میکنیم اما باید به سمت فراتر از این حرکت کرد و این یک چالش جدی نسبت به رشته ما است؛ البته با رفتن به سمت ترویج راههای عمل به قرآن، آینده روشنی خواهیم داشت؛ باید از این کتاب آسمانی، به عنوان کتاب زندگی نگاه کنیم و از آن درسهای زندگی بیاموزیم.
مدیر گروه قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد، در خصوص ارائه راهکار برای عمل به قرآن، ابراز میکند: شاید نفسِ فاصله گرفتن از نگاه علمیِ محض به قرآن، شروع کار باشد. یعنی در تعامل با دانشجویان این رشته و در زندگی علمی خود، فیتیله نگاه علمی را پایین بکشیم؛ در حالی که مسائل روزمره ما داشتن بحثهای تفسیر و تدریس و نوشتن مقاله و... است، تجدید نظر در این کار و صرفا به دنبال آن نبودن، میتواند ما را به سمت نگاه به عمل به قرآن ببرد.
«سبک زندگی دینی»؛ مصداق نگاه عملی به قرآن
وی با عنوان این مطلب که باید این رفتار زمینهای برای رفتن به سمت عمل به قرآن شود، بیان میکند: فکر میکنم با همین فضاهایی که در آن هستیم، میتوانیم به سمت راهکارهای دقیق آن برویم؛ مثلا در تحصیلات تکمیلی افراد، پایاننامه و رسالهها را به سمت کاربردی کردن این رشته سوق دهیم، یا دانشجو را در جهت کاربردی ساختن مطالبی که در این رشته میآموزد و ارائه راه حل برای مسائل روز جامعه قرار دهیم.
اسماعیلیزاده با اشاره به طرح مسئله «سبک زندگی دینی» توسط رهبر معظم انقلاب، میافزاید: این نفسِ طرح است که باعث شد جمع زیادی از جامعه علمی و قرآنی ما به سمتی روند که روشها و الگوهایی برای چگونگی زندگی دینی از قرآن به دست آورند و این خودش گام مثبتی بود؛ یعنی کار علمی با محوریت اخذ سبک زندگی دینی از قرآن انجام دهیم، رهنمودهای قرآن را راجع به زندگی روزمرهمان دربخشهای مختلف به دست آوریم و کاربردی کنیم.
این دانشجوی ممتاز دانشگاه در مقطع لیسانس و دانش آموخته ممتاز دوره فوق لیسانس با بیان اینکه داشتن یک نگاه عملی به قرآن و کسب راهکارها و راهبردهای زندگی دینی از این کتاب آسمانی، میتواند از گامهای مهم در عملی ساختن قرآن باشد، اذعان میکند: البته وقتی میگوییم نگاه عملی به قرآن، باید در نظر داشت که شاید از جهاتی در کنار قرآن، باید روایات هم باشد و به صرف قرآن نمیتوان بسنده کرد.
ترویج سبک زندگی ائمه، برای داشتن نگاه عملی به قرآن
استاد دانشگاه فردوسی مشهد، با عنوان این مطلب که روایات و اهلبیت(ع) هم در جایگاه دیگری قرار دارند، ابراز میکند: آیات قرآن و روایات اهلبیت(ع)، تکمیل کننده یکدیگرند و نگاه عملی به قرآن به منزله نادیده گرفتن روایات و ائمه اطهار(ع) نیست.
وی میافزاید: هر چه بتوانیم در زندگی اهلبیت(ع) غور کنیم، از این حیث که ایشان نمونه عملی و قرآن مجسماند و همچنین با انس بیشتر با زندگی و سیره اهل بیت(ع)، باعث شود همین نگاه عملی به قرآن تقویت شده و ترویج شیوه و سبک زندگی ائمه(ع)، ما را بیشتر به سمت عمل به قرآن سوق میدهد و میتواند از راهکارهای مهم برای نگاه عملی به قرآن باشد.
در نگاه متعالی به علم، تحصیل نباید لزوما منجر به شغل شود
منتخب پنجمین المپیاد دانشجویی همدان، عنوان میکند: اگر به سمتی رویم که فعالیتهای علمیمان در این رشته، ناظر به نیازهای جامعه شده و مشخص باشد که محصلان هر مقطع از این رشته، قرار است چه نیازی را در جامعه برطرف کنند، دانشجو از زمینههای شغلیاش آگاه است و دیگر این سوال برای دانشجو مطرح نیست که با تحصیل در این رشته چه آینده شغلی خواهد داشت.
اسماعیلیزاده بیان میکند: اما نکته اساسی و ریشهای مطرح است، اینکه آیا در نگاه متعالی، باید این رشته منجر به شغل بشود؟ هرچند در نگاه جامعه رشتهای که منجر به شغل شود، موفق تلقی میشود و به رشتهای که چنین نباشد، نگاه مثبتی وجود دارد، اما در گذشته که وضعیت شغلی به این صورت نبوده و شرایط به گونهای بود که نوع افرادی که تحصیلات دانشگاهی داشتند به راحتی جذب بازار کار میشدند، این سوال طبعا خودش را بهتر نشان میداد؛ چون بعضی رشتهها هستند که افراد با تحصیل در آنها به شغل میرسند و در مواجه با برخی رشتهها مثل علوم قرآن که زمینه شغلی ندارند، این سوال مطرح بود.
وی می افزاید: در آن شرایط، میشد این سوال را از دانشجو پرسید که پس از تحصیل چه کاره میشوی؟ البته اگر این نوع سوال را رسمیت بخشی که من این سوال را به رسمیت نمیشناسم، زیرا معتقدم بنا نیست در نگاه متعالی به این رشته، تحصیل در آن لزوما منجر به شغل شود؛ اما امروزه این سوال نسبت به بسیاری از رشتهها مطرح است و فارغالتحصیلان رشتههای زیادی حتی مهندسی، زمینه شغلی ندارند و بازار کار نیست.
وی که سابقه تدرس در مدرسه عالی نواب، دانشگاه علوم اسلامی رضوی و دوره های عالی دفتر تبلیغات خراسان رضوی را دارد، در ادامه سخنانش چنین بیان میکند: اگر این سوال که پس از تحصیل چه کاره میشوی را به رسمیت بشناسیم، به دانشجویان مهندسی هم باید گفت که تو برای چه درس خواندی؟ اما اگر آن نگاه بلند و عالی را داشته باشیم که درس خواندن فی نفسه ارزش است و من درس را برای درس میخوانم، دیگر این سوال به پاسخ نیاز ندارد.
در مسیر علم و دانشجو بودن، شغل است
مدیر گروه قرآن و حدیث دانشگاه فردسی مشهد تاکید میکند: به دانشجویان توصیه میکنم نگاه دقیقتری داشته باشند، یعنی نگاهشان به درس، به عنوان شغل باشد و خود دانشجو بودن برایشان شغل محسوب شود و این مسئله جا بیفتد که در مسیر علم بودن شغل است، البته نه در تعریف اقتصادی، بلکه در بُعد فردی، درس خواندن شغل است و این امر قابل تحقق است که من در مسیر علم باشم و زندگی روزمرهام هم تامین باشد.
به سمت کاربردی کردن رشته برویم
عباس اسماعیلیزاده، نگاه غالب به تحصیل که «لزوما تحصیل باید منجر به شغل شود» را مذموم دانست و در پاسخ به این سوال که برخی از دانشجویان، خود تامینکننده نیازهای مادی خانواده هستند، چه باید بکنند؟ ادامه میدهد: من قائل نیستم که این نوع نگاه را از همه بخواهیم؛ برای این دغدغه هم باید بازنگری در رشته صورت بگیرد و به سمت کاربردی کردن رشته برویم.
وی با اشاره به تاسیس شرکتهای دانش بنیان، بیان میکند: جلسهای در خصوص کارآفرینی در رشته علوم قرآن و حدیث برگزار شد، در حالی که در نگاه اول به ذهن ما نمیرسید که بتوان در رشته علوم قرآن هم شرکتی تاسیس کرد و با مشغول شدن دانشجویان و اساتید، مابهازایی برای تامین معاش دریافت کنند اما دیدیم این امکان وجود دارد که در رشتهای چون علوم قرآن و حدیث هم دانشجویان را به سمت تاسیس شرکتهای دانش بنیان ببریم.
مدیرگروه قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد، میافزاید: فارغالتحصیل رشته علوم قرآن و حدیث، آموختههای این رشته را در قالب یک شرکت ارائه کند و ایدهای را تبدیل به پدیده کرده و این پدیده را به جامعه عرضه کرده و تامین شغلی و درآمدزایی برای دانشجو باشد.
وی که دارنده بیش از 20 مقاله داخلی و خارجی و بیش از 11 عنوان کتاب است، در ادامه صحبتهایش مطرح میکند: بخشی از بودجه موسسات، سازمانها و ارگانهای دولتی ما، مربوط به فعالیتهای قرآنی است، حال ما میتوانیم دانشجویانی داشته باشیم که با تاسیس موسساتی، نیاز این سازمانها را تحت پوشش قرار دهند؛ در این صورت هم نیاز ارگانها حل میشود و هم عدهای به سمت عملیاتی کردن قرآن و تامین معاش میروند.
وی میافزاید: در رشته ما بیشتر میتواند تولید محتوا اتفاق بیفتد و در بسیاری از مسائل بین رشتهای کار کنیم؛ محتواهایی که در قرآن و احادیث وجود دارد در قالبهای سی دی و فلیم و انیمیشن و نمایشنامه از طریق دانشجویان این رشته تولید شود و اگر به این سمت رویم، افقهای روشنی برای بحث اشتغال این رشته نیز خواهیم داشت.
مدیر گروه قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه رشته ما از جهات مختلف، به بازنگری نیاز دارد، عنوان میکند: در تحصیلات تکمیلی، مباحث و سرفصلهایی که نشان دهد، دانشجو چطور میتواند به سمت کاربردی کردن رشته رود، کم است و حتی میتوان گفت این مسئله وجود ندارد و مباحث به صورت نظری چیده شده است.
وی میافزاید: اینکه بخواهند بحثهایی برای کابردی ساختن رشته داشته باشند، شاید به تنهایی از دانشگاه ساخته نباشد، باید یک نیاز سنجی صورت بگیرد تا بدانیم چه نیازهایی در سطح جامعه هست و از متخصصان رشته مطالبه شود که چطور میتوانند اینها را در همین دانشگاه تامین کنید.
انتخاب عالمانه و ثباتقدم در هر کار، منجر به نتیجه میشود
مدیر گروه قرآن و حدیث فردوسی مشهد، با عنوان این مطلب که در هر رشتهای، تحقق انتظارات افراد، به خودشان بستگی دارد، ابراز میکند: به اعتقاد من، کسی که مسیری را انتخاب میکند، اگر انتخابش عالمانه بوده و در آن ثابت قدم بماند، قطعا منجر به نتیجه میشود.
وی میافزاید: در بسیاری از موارد، افراد به خواسته هایشان نمیرسند و ممکن است برای دور کردن تقصیر از خود آن را به گردن دیگران و جامعه بیندازند، اما علت اصلی آن این است که یا انتخابی عالمانه نداشتهاند و پس از ورود به رشته، ادامه تحصیل یا انصراف از آن را ارزیابی نمیکنند.
اسماعیلیزاده مطرح میکند: بسیاری از افراد در هر زمینهای، در وسط راه منصرف میشوند؛ یعنی در ابتدا به کسب مهارتی علاقهمند شده و با اشتیاق آن را آغاز میکنند ولی در نیمه راه بیمیل میشوند و این امر به خاطر آن است که یا انتخاب عالمانه نبوده و صرف تحریک عواطف بوده و یا هر علت دیگری و بعد هم ثبات قدم نداشتهاند.
استاد دانشگاه فردوسی مشهد بیان میکند: گاهی اوقات نیز انتخاب عالمانه است و فرد ثابت قدم، اما در نیمه مسیر راه را گم میکند؛ مثلا در وسط راه پیشنهاد شغلی به وی میشود که با شغل و هدفش مرتبط نیست و درس را بیآنکه بیندیشد به دنبال چه بوده، رها میکند، یعنی مانعی که میتواند مثبت هم باشد، فرد را از مسیر خارج کند؛ مثل فوق لیسانس علوم قرآنی که در ادارهای مشغول به کار است ولی بین شغل و تحصیلاتش هیچ ارتباطی وجود ندارد و این نشان دهنده آن است که یا انتخابی عالمانه و ثبات قدم نداشته است یا صرفا شعار میداده.
باید برای رسیدن به مقصود، هزینه داد
وی میافزاید: با این دو عنصر انتخاب عالمانه و ثبات قدم در بعد فردی، در هر رشته و هر شرایطی باشد فرد به خواستهاش میرسد، به شرط آنکه هزینهاش را پرداخت کند و هزینه آن، دشواری و سختیهای مسیر علم است یا این مسئله که فردی بیان میکند من در مسیر علم بودم و شما گفتی درس را برای درس بخوان اما چرا شغل و ... محقق نشد؟ نفسِ این تردید و سوالها نشان میدهد که از اول حواسمان نبوده و انتخاب ما شعاری بوده است؛ این بحث ظرایفی دارد که باید دقت شود.
اسماعیلیزاده در پایان توصیه میکند: دانشجویان به جای اینکه به بیرون از خود، به جامعه و اطرافیان و ... نگاه کنند، به خودشان بنگرند و به جای آنکه توقع داشته باشند که دانشگاه برایشان شغل را به ارمغان آورد که مطلب ناحقی هم نیست و یا اینکه جامعه به من لطف کند؛ دنبال این باشد که خودم باشم؛ باید توجهمان به خودمان باشد که در این مسیر توکل و توجه هم لازمه هر کاری است.
ادامه این گفتوگو برای روزهای آینده در خروجی خبرگزاری ایکنا قرار میگیرد.
در نگاه استاد اسماعیلیزاده، دلسوزی و دغدغه برای دانشجویان موج میزد؛ مثل پدری مهربان که نگران فرزندانش است از دغدغه هایش با ما گفت. او که اینک دانشیار و مدیر گروه قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد است و در موسسه آموزش عالی نجف نیز به تدریس میپردازد، معتقد است باید درس را برای درس خواند و از نگاه صرفا علمی به کتاب مقدس قرآن پرهیز کرد.
وی در همین خصوص اظهار میکند: باید درس را برای درس خواند نه برای کار، طرح این بحث در تمامی رشتهها لازم است و در رشته علوم قرآن و حدیث توجه خاصی را میطلبد.
اسماعیلیزاده با بیان اینکه نیازسنجی برای پذیرش افراد در دانشگاهها، امری صحیح و برحق است، میافزاید: این نگاه وجود دارد و مسئولان مربوطه نیز به فکر هستند اما به این معنی نیست که محقق شده باشد و نیازسنجی جامعه برای پذیرش افراد در دانشگاهها، منافاتی با بحث خواندن درس برای درس، ندارد.
دانشیار گروه قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد، با عنوان این مطلب که در وضعیت کنونی درس را برای درس خواندن یک امر کلی است، بیان میکند: حال اگر کسی درس را بخواند و برای آن تحصیل و مهارتی که کسب کرده، شغلی هم در جامعه وجود داشته باشد، در آن فضا هم، باید درس رابرای درس خواند.
نگاه به علم متعالی باشد/باید درس را برای درس خواند
وی که تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی رشته قرآن و حدیث دانشگاه علوم اسلامی رضوی مشهد آغاز کرده و همزمان به تحصیل دروس حوزوی تا اتمام لمعتین، در همان دانشگاه پرداخته است، میافزاید: باید برای علم ارزش قائل شد، نه اینکه آنرا را وسیلهای برای کسب و کار قرار دهیم؛ این نگاه نگاه متعالی به علم نیست.
استاد دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به اینکه نگاه متعالی این است که باید علم را برای علم خواند، تاکید میکند: رشته علوم قرآن دقت خاصی میطلبد که واقعا نباید به قرآن نگاهی صرفا علمی داشت و باید این رشته از این حیث، با بقیه رشتهها متمایز باشد.
وی با بیان اینکه ممکن است دیگر رشتهها، متونی که دارند و معلوماتی که کسب میکنند، همه در این جهت باشد که به اندوختههای علمیشان اضافه کنند و بروز و ظهور علمی داشته باشند، مطرح میکند: در رشته علوم قرآن و حدیث نباید به این حد بسنده شود و ماندن در این حد هم در رشته علوم قرآن آفت و ضرر است.
اسماعیلیزاده میافزاید: اینکه به قرآن فقط به عنوان کتاب علم نگاه کنیم و با فراگیری قرآن به اندوختههایمان اضافه شود، ماندن در این مقدار از نگاه به قرآن ضرر است چون قرآن کتاب علم نیست، قرآن اساسا کتاب عمل و زندگی است و آمده ما را هدایت کند تا در زندگیهای روزمرهمان هم به سمت تعالی و رشد ببرد.
وی که با احراز رتبه دو کنکور کارشناسی ارشد، در دانشگاه تربیت مدرس تهران به ادامه تحصیل پرداخته و در سطح دو، پایههای و هشت حوزه علمیه قم نیز مشغول به تحصیل بوده است، تاکید میکند: باید به قرآن به عنوان کتاب زندگی نگاه کرد که آمدهاست تا راهکارهای زندگی درست و متعالی زیستن را به ما بیاموزد و چون غایت قرآن، کتاب انسانسازی است؛ وقتی نگاه اینگونه نباشد در این رشته دچار خسران میشویم.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد میافزاید: تفاوت اساسی ما با مسلمانان صدر اسلام در این است که آنان به قرآن به عنوان کتاب زندگی نگاه میکردند نه کتاب علم، قرآن را میخواندند تا به آن عمل کنند ولی امروزه نگاه ما غالبا علمی شدهاست؛ حتی برای ما که متخصصان این رشته محسوب میشویم، بزرگترین آفتی که وجود دارد این است که نهایت بهره ما از قرآن انجام کار علمی و تدریس است و این اشکال دارد.
اسماعیلیزاده عنوان میکند: اینگونه نگاه کردن به قرآن، آفت رشته ما میشود و ضرورت دارد به سمتی حرکت کنیم که این مسئله اصلاح شود، تا در سطح جامعه تسری پیدا کند؛ در جامعه هم نوع فعالیتهای قرآنی که انجام میشود نگاه به عمل هم هست ولی نگاه غالب، نگاه علمی است که این نگرش بیشتر در دانشگاهها به چشم میخورد.
دانشیار گروه قرآن و حدیث فردوسی مشهد که در سال 1386، پس از تحصیل با عنوان دانشجوی ممتاز در دانشگاه تربیت مدرس تهران، مدرک دکتری خود را اخذ کرده است، در خصوص لذت علمی از قرآن کریم، بیان میکند: ما هم مانند شخصی که در یک رشته تخصصی مینویسد، میخواند و کتاب چاپ میکند، رفتار میکنیم اما باید به سمت فراتر از این حرکت کرد و این یک چالش جدی نسبت به رشته ما است؛ البته با رفتن به سمت ترویج راههای عمل به قرآن، آینده روشنی خواهیم داشت؛ باید از این کتاب آسمانی، به عنوان کتاب زندگی نگاه کنیم و از آن درسهای زندگی بیاموزیم.
مدیر گروه قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد، در خصوص ارائه راهکار برای عمل به قرآن، ابراز میکند: شاید نفسِ فاصله گرفتن از نگاه علمیِ محض به قرآن، شروع کار باشد. یعنی در تعامل با دانشجویان این رشته و در زندگی علمی خود، فیتیله نگاه علمی را پایین بکشیم؛ در حالی که مسائل روزمره ما داشتن بحثهای تفسیر و تدریس و نوشتن مقاله و... است، تجدید نظر در این کار و صرفا به دنبال آن نبودن، میتواند ما را به سمت نگاه به عمل به قرآن ببرد.
وی با عنوان این مطلب که باید این رفتار زمینهای برای رفتن به سمت عمل به قرآن شود، بیان میکند: فکر میکنم با همین فضاهایی که در آن هستیم، میتوانیم به سمت راهکارهای دقیق آن برویم؛ مثلا در تحصیلات تکمیلی افراد، پایاننامه و رسالهها را به سمت کاربردی کردن این رشته سوق دهیم، یا دانشجو را در جهت کاربردی ساختن مطالبی که در این رشته میآموزد و ارائه راه حل برای مسائل روز جامعه قرار دهیم.
اسماعیلیزاده با اشاره به طرح مسئله «سبک زندگی دینی» توسط رهبر معظم انقلاب، میافزاید: این نفسِ طرح است که باعث شد جمع زیادی از جامعه علمی و قرآنی ما به سمتی روند که روشها و الگوهایی برای چگونگی زندگی دینی از قرآن به دست آورند و این خودش گام مثبتی بود؛ یعنی کار علمی با محوریت اخذ سبک زندگی دینی از قرآن انجام دهیم، رهنمودهای قرآن را راجع به زندگی روزمرهمان دربخشهای مختلف به دست آوریم و کاربردی کنیم.
این دانشجوی ممتاز دانشگاه در مقطع لیسانس و دانش آموخته ممتاز دوره فوق لیسانس با بیان اینکه داشتن یک نگاه عملی به قرآن و کسب راهکارها و راهبردهای زندگی دینی از این کتاب آسمانی، میتواند از گامهای مهم در عملی ساختن قرآن باشد، اذعان میکند: البته وقتی میگوییم نگاه عملی به قرآن، باید در نظر داشت که شاید از جهاتی در کنار قرآن، باید روایات هم باشد و به صرف قرآن نمیتوان بسنده کرد.
ترویج سبک زندگی ائمه، برای داشتن نگاه عملی به قرآن
استاد دانشگاه فردوسی مشهد، با عنوان این مطلب که روایات و اهلبیت(ع) هم در جایگاه دیگری قرار دارند، ابراز میکند: آیات قرآن و روایات اهلبیت(ع)، تکمیل کننده یکدیگرند و نگاه عملی به قرآن به منزله نادیده گرفتن روایات و ائمه اطهار(ع) نیست.
وی میافزاید: هر چه بتوانیم در زندگی اهلبیت(ع) غور کنیم، از این حیث که ایشان نمونه عملی و قرآن مجسماند و همچنین با انس بیشتر با زندگی و سیره اهل بیت(ع)، باعث شود همین نگاه عملی به قرآن تقویت شده و ترویج شیوه و سبک زندگی ائمه(ع)، ما را بیشتر به سمت عمل به قرآن سوق میدهد و میتواند از راهکارهای مهم برای نگاه عملی به قرآن باشد.
در نگاه متعالی به علم، تحصیل نباید لزوما منجر به شغل شود
منتخب پنجمین المپیاد دانشجویی همدان، عنوان میکند: اگر به سمتی رویم که فعالیتهای علمیمان در این رشته، ناظر به نیازهای جامعه شده و مشخص باشد که محصلان هر مقطع از این رشته، قرار است چه نیازی را در جامعه برطرف کنند، دانشجو از زمینههای شغلیاش آگاه است و دیگر این سوال برای دانشجو مطرح نیست که با تحصیل در این رشته چه آینده شغلی خواهد داشت.
وی می افزاید: در آن شرایط، میشد این سوال را از دانشجو پرسید که پس از تحصیل چه کاره میشوی؟ البته اگر این نوع سوال را رسمیت بخشی که من این سوال را به رسمیت نمیشناسم، زیرا معتقدم بنا نیست در نگاه متعالی به این رشته، تحصیل در آن لزوما منجر به شغل شود؛ اما امروزه این سوال نسبت به بسیاری از رشتهها مطرح است و فارغالتحصیلان رشتههای زیادی حتی مهندسی، زمینه شغلی ندارند و بازار کار نیست.
وی که سابقه تدرس در مدرسه عالی نواب، دانشگاه علوم اسلامی رضوی و دوره های عالی دفتر تبلیغات خراسان رضوی را دارد، در ادامه سخنانش چنین بیان میکند: اگر این سوال که پس از تحصیل چه کاره میشوی را به رسمیت بشناسیم، به دانشجویان مهندسی هم باید گفت که تو برای چه درس خواندی؟ اما اگر آن نگاه بلند و عالی را داشته باشیم که درس خواندن فی نفسه ارزش است و من درس را برای درس میخوانم، دیگر این سوال به پاسخ نیاز ندارد.
در مسیر علم و دانشجو بودن، شغل است
مدیر گروه قرآن و حدیث دانشگاه فردسی مشهد تاکید میکند: به دانشجویان توصیه میکنم نگاه دقیقتری داشته باشند، یعنی نگاهشان به درس، به عنوان شغل باشد و خود دانشجو بودن برایشان شغل محسوب شود و این مسئله جا بیفتد که در مسیر علم بودن شغل است، البته نه در تعریف اقتصادی، بلکه در بُعد فردی، درس خواندن شغل است و این امر قابل تحقق است که من در مسیر علم باشم و زندگی روزمرهام هم تامین باشد.
به سمت کاربردی کردن رشته برویم
عباس اسماعیلیزاده، نگاه غالب به تحصیل که «لزوما تحصیل باید منجر به شغل شود» را مذموم دانست و در پاسخ به این سوال که برخی از دانشجویان، خود تامینکننده نیازهای مادی خانواده هستند، چه باید بکنند؟ ادامه میدهد: من قائل نیستم که این نوع نگاه را از همه بخواهیم؛ برای این دغدغه هم باید بازنگری در رشته صورت بگیرد و به سمت کاربردی کردن رشته برویم.
وی با اشاره به تاسیس شرکتهای دانش بنیان، بیان میکند: جلسهای در خصوص کارآفرینی در رشته علوم قرآن و حدیث برگزار شد، در حالی که در نگاه اول به ذهن ما نمیرسید که بتوان در رشته علوم قرآن هم شرکتی تاسیس کرد و با مشغول شدن دانشجویان و اساتید، مابهازایی برای تامین معاش دریافت کنند اما دیدیم این امکان وجود دارد که در رشتهای چون علوم قرآن و حدیث هم دانشجویان را به سمت تاسیس شرکتهای دانش بنیان ببریم.
وی که دارنده بیش از 20 مقاله داخلی و خارجی و بیش از 11 عنوان کتاب است، در ادامه صحبتهایش مطرح میکند: بخشی از بودجه موسسات، سازمانها و ارگانهای دولتی ما، مربوط به فعالیتهای قرآنی است، حال ما میتوانیم دانشجویانی داشته باشیم که با تاسیس موسساتی، نیاز این سازمانها را تحت پوشش قرار دهند؛ در این صورت هم نیاز ارگانها حل میشود و هم عدهای به سمت عملیاتی کردن قرآن و تامین معاش میروند.
وی میافزاید: در رشته ما بیشتر میتواند تولید محتوا اتفاق بیفتد و در بسیاری از مسائل بین رشتهای کار کنیم؛ محتواهایی که در قرآن و احادیث وجود دارد در قالبهای سی دی و فلیم و انیمیشن و نمایشنامه از طریق دانشجویان این رشته تولید شود و اگر به این سمت رویم، افقهای روشنی برای بحث اشتغال این رشته نیز خواهیم داشت.
مدیر گروه قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه رشته ما از جهات مختلف، به بازنگری نیاز دارد، عنوان میکند: در تحصیلات تکمیلی، مباحث و سرفصلهایی که نشان دهد، دانشجو چطور میتواند به سمت کاربردی کردن رشته رود، کم است و حتی میتوان گفت این مسئله وجود ندارد و مباحث به صورت نظری چیده شده است.
وی میافزاید: اینکه بخواهند بحثهایی برای کابردی ساختن رشته داشته باشند، شاید به تنهایی از دانشگاه ساخته نباشد، باید یک نیاز سنجی صورت بگیرد تا بدانیم چه نیازهایی در سطح جامعه هست و از متخصصان رشته مطالبه شود که چطور میتوانند اینها را در همین دانشگاه تامین کنید.
انتخاب عالمانه و ثباتقدم در هر کار، منجر به نتیجه میشود
مدیر گروه قرآن و حدیث فردوسی مشهد، با عنوان این مطلب که در هر رشتهای، تحقق انتظارات افراد، به خودشان بستگی دارد، ابراز میکند: به اعتقاد من، کسی که مسیری را انتخاب میکند، اگر انتخابش عالمانه بوده و در آن ثابت قدم بماند، قطعا منجر به نتیجه میشود.
وی میافزاید: در بسیاری از موارد، افراد به خواسته هایشان نمیرسند و ممکن است برای دور کردن تقصیر از خود آن را به گردن دیگران و جامعه بیندازند، اما علت اصلی آن این است که یا انتخابی عالمانه نداشتهاند و پس از ورود به رشته، ادامه تحصیل یا انصراف از آن را ارزیابی نمیکنند.
اسماعیلیزاده مطرح میکند: بسیاری از افراد در هر زمینهای، در وسط راه منصرف میشوند؛ یعنی در ابتدا به کسب مهارتی علاقهمند شده و با اشتیاق آن را آغاز میکنند ولی در نیمه راه بیمیل میشوند و این امر به خاطر آن است که یا انتخاب عالمانه نبوده و صرف تحریک عواطف بوده و یا هر علت دیگری و بعد هم ثبات قدم نداشتهاند.
استاد دانشگاه فردوسی مشهد بیان میکند: گاهی اوقات نیز انتخاب عالمانه است و فرد ثابت قدم، اما در نیمه مسیر راه را گم میکند؛ مثلا در وسط راه پیشنهاد شغلی به وی میشود که با شغل و هدفش مرتبط نیست و درس را بیآنکه بیندیشد به دنبال چه بوده، رها میکند، یعنی مانعی که میتواند مثبت هم باشد، فرد را از مسیر خارج کند؛ مثل فوق لیسانس علوم قرآنی که در ادارهای مشغول به کار است ولی بین شغل و تحصیلاتش هیچ ارتباطی وجود ندارد و این نشان دهنده آن است که یا انتخابی عالمانه و ثبات قدم نداشته است یا صرفا شعار میداده.
باید برای رسیدن به مقصود، هزینه داد
وی میافزاید: با این دو عنصر انتخاب عالمانه و ثبات قدم در بعد فردی، در هر رشته و هر شرایطی باشد فرد به خواستهاش میرسد، به شرط آنکه هزینهاش را پرداخت کند و هزینه آن، دشواری و سختیهای مسیر علم است یا این مسئله که فردی بیان میکند من در مسیر علم بودم و شما گفتی درس را برای درس بخوان اما چرا شغل و ... محقق نشد؟ نفسِ این تردید و سوالها نشان میدهد که از اول حواسمان نبوده و انتخاب ما شعاری بوده است؛ این بحث ظرایفی دارد که باید دقت شود.
اسماعیلیزاده در پایان توصیه میکند: دانشجویان به جای اینکه به بیرون از خود، به جامعه و اطرافیان و ... نگاه کنند، به خودشان بنگرند و به جای آنکه توقع داشته باشند که دانشگاه برایشان شغل را به ارمغان آورد که مطلب ناحقی هم نیست و یا اینکه جامعه به من لطف کند؛ دنبال این باشد که خودم باشم؛ باید توجهمان به خودمان باشد که در این مسیر توکل و توجه هم لازمه هر کاری است.
ادامه این گفتوگو برای روزهای آینده در خروجی خبرگزاری ایکنا قرار میگیرد.
مطالب مرتبط
