میهمانی قرآن در خانه شرقی‌ترین خورشید

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، نخستین تجربه برپایی نمایشگاه قرآن و عترت آستان قدس رضوی را هر زائر، مجاور و فرهنگ‌دوستی می‌تواند از 14 لغایت 24 تیرماه در صحن جامع رضوی حدفاصل ایوان ولی عصر(عج) و ورودی باب‌الجواد(ع) حرم رضوی از ساعت 19 تا 23 هر شب، از نزدیک مشاهده کند.
پس برای پوشش این حرکت نو، فرهنگی ـ قرآنی، زودتر از ساعت اعلامی گشایش نمایشگاه، در محل آن حاضر شده و در صحن مفروش جامع رضوی نشستم؛ فکر می‌کردم جمعی که اطرافم نشسته‌اند، زائران حرم هستند، تا اینکه بعد از بازشدن درها در کمال تعجب متوجه شدم، همه بازدیدکننده نمایشگاه‌ بودند.

بالاخره دقایقی قبل از ساعت 19 درها باز شد، در حالی که موسیقی آرامی به گوش می‌رسید، با یک نگاه می‎فهمیدی، اکثر غرفه‌ها به مجموعه فعالیت‌های آستان قدس رضوی تعلق دارد اما شماری از آن‌ها هم به سایر مؤسسات فرهنگی شهر اختصاص داشت؛ به نشر، مؤسسه چاپ و انتشارات، بنیاد پژوهش‌ها، مؤسسه آفرینش‌ها، مرکز کتابخانه‌ها، موزه‎ها و اسناد و ... همگی زیر پرچم نورانی آستان قدس رضوی جمع شده بودند و چشم‌نوازی می‌کردند.
وارد اولین غرفه یعنی به نشر شدم، مسئول غرفه شدیداً درگیر جابه‌جایی کتاب‌های تازه از گرد راه رسیده و جانمایی آن‌ها بود؛ از آنجایی که محصولات مؤسسه به نشر از همان جنسی بود که در نمایشگاه یازدهم قرآن و عترت مشهد بود، مزاحم کار مسئول غرفه نشدم، زیرا با یک نگاه می‌توانستی آورده فرهنگی‌شان را رصد کنی.
معنی عفاف و حجاب در یک کتاب
کتاب‌های کودک با محوریت قرآن و اهل بیت(ع) در رنگ‌ها و شکل و شمایل جذاب برای کودکان، کتاب منتخب و کامل ادعیه، مصحف شریف در قطع‎‌ها، رنگ‌ها و ترجمه‌های متنوع از میان عناوین گوناگون کتاب به چشم می‌خورد؛ البته این انتشارات برای نخستین نمایشگاه خود به مناسبت روز 21 تیرماه، روز پاسداشت ارزش‌های اسلامی «عفاف و حجاب»، اقدام به رونمایی از کتاب «حجاب» نوشته قربان‌علی محمدی کرد.
بر سردر غرفه بعدی عنوان پردیس خواهران رضوان دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع) حک شده بود، بر روی دیوار پوستر روغنی بسیار بزرگی که منشور 14 گانه رهبر معظم انقلاب با عنوان «زن، دانشگاه اسلامی و هویت حقیقی بازیافته» نصب شده بود.
زهرا جلالی، مسئول خوش برخورد غرفه بود، خودم را که معرفی کردم، با اشتیاق از فعالیت‌های متنوع دانشگاه‌شان برایم سخن گفت، گویی من را یکی از متقاضیان آینده دانشگاه می‌دید، وی گفت: در سه بخش، گزیده‌ای از پایان‌نامه‌های دانشگاه با محوریت قرآن و اهل بیت(ع)، کتبی در زمینه قرآن، بانوان و رسالت و نیز بخش مقالات و نشریات با عناوین قرآن، عدالت و مستضعفان به این نمایشگاه آمدیم.
مزیت دانشگاه بانوان
وی که دبیر کانون قران و عترت دانشگاه امام رضا(ع) نیز هست، تأکید کرد: آن چیزی که دانشگاه ما را در این استان از دیگر مؤسسات آموزش عالی برای بانوان مجزا می‌کند، تفکیک جنسیتی خواهران از برادران است.
همچنین در این غرفه، تصاویری از آموزش قرآن دانشجویان به کودکان روستایی در اردوهای جهادی دانشگاه تحت پوشش قرارگاه امام هادی(ع) مشهد و نیز برگه‌های مسابقه قرآنی دیده می‌شد، از جلالی درباره کم و کیف مسابقه پرسیدم و گفت: هر شب برگه‌ای حاوی دو سؤال با موضوع قرآن و عترت در اختیار بازدیدکنندگان قرار می‌گیرد و به دو نفر نیز هدایایی فرهنگی تقدیم می‌شود.

به غرفه همسایه که به پردیس برادران اسرار دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع) تعلق داشت، وارد شدم، چند جوان سرگرم راهنمایی و معرفی فعالیت‌های دانشگاه به بازدیدکنندگان نمایشگاه بودند، جلو رفتم و نام مسئول غرفه را جویا شدم.
نعمت‌الله نوروزی، مدیر گروه معارف دانشگاه، با حفظ سمت مسئول غرفه هم بود، وی حضور در فضایی دانشگاهی و علمی را نقطه تمایز این غرفه دانست و گفت: غرفه ما دانشجومحور است و نسل‌سازی از اهم امور این دانشگاه است؛ در دانشگاه امام رضا(ع) به تقویت بخش‎های محتوایی از جمله تولید کتاب‌ها و گنجاندن دوره‌های آموزشی دینی اهمیت داده می‌شود.
اینجا قرآن را به روز بخوانید
بخش «قرآن و علوم روز» در این غرفه، مبیّن عینی سخنان این استاد دانشگاه مشهد بود، در این قفسه کتاب‌هایی با عناوینی از جمله بیولوژی در قرآن، سیمای حقوق در قرآن، ریاضی، نجوم، پزشکی، جنین‌شناسی و جغرافی از منظر قرآن قابل مشاهده است.
تعریف دو واحد آموزشی عمومی برای مقطع لیسانس با محوریت امام رضا(ع) برای نخستین بار در کشور نقطه عطف فعالیت‌های دینی ـ آموزشی این دانشگاه محسوب می‌شود؛ برگزاری طرح ضیافت اندیشه، محافل انس با قرآن، جلسات اخلاق‎محور، حلقه‎های معرفت و کلاس‌های آموزشی مجموعه‌ای از برنامه‌های دینی دانشگاه به شمار می‌رود.
امضای تفاهم‌نامه‌هایی با دانشگاه‌های خارج از کشور به منظور ارتباط موثر علمی با دانشگاه‌های مطرح جهان اسلام و کشورهای آسیای میانه و نیز پرورش اشتراکات فرهنگی، تمدنی و مذهبی از دیگر اقدامات دانشگاه امام رضا(ع) است.
مجتبی برادران، مسئول غرفه معروف به «هابیلیان» نمایشگاه قرآن و عترت آستان قدس رضوی است، وی از امور زیرمجموعه این بنیاد این‌گونه می‌گوید: این بنیاد، در واقع یک NGO زیرمجموعه وزارت کشور است که در خصوص مبارزه با ترور و تروریسم به انجام فعالیت‌های فرهنگ‌ساز در کشور مشغول است.
تولید نرم‌افزارهایی با محوریت سخنرانی شخصیت‌های انقلابی و نخبگان دانشگاهی و حوزوی، حضور در نمایشگاه‌ها و همایش‌ها، تولید و انتشار نشریه تخصصی بین‌المللی «راه‌نما» برای ترویج اندیشه‌های انقلاب اسلامی از جمله تحرکات فرهنگی بنیاد هابیلیان به شمار می‌رود.
حکایت حلاج‌های زمان ...
در همین راستا، در این غرفه با نمایش 50 تابلو انتزاعی با موضوعیت تروریسم تکفیری، وهابیت و تحریف قرآن، وهابیت و صحابه پیامبر اکرم(ص)، عربستان در آستانه ظهور، سلفیه در یک نگاه، صهیونیسم، استعمار انگلستان یا خدای وهابی‌ها کیست، به میدان عمل آمده‌اند تا نشان دهند در پشت خاکریز جدال با جنگ نرم، چند مردِ حلاج هستند.

در مجاورت آن‌ها، بنیادی دیگر اما این بار از جنس آستان قدس رضوی جا خوش کرده و با عرضه کتب دینی و اعتقادی به زائران و علاقه‌مندان فرهنگ خدمت‌رسانی می‌کند «بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی»؛ همانطور که از نامش برمی‎آید، حاصل تحقیق و تتبع خود را در منظر فکر و نگاه صاحبان اندیشه قرار داده است.
چند دقیقه‌ای پای صحبت‎های کتاب‌شناسانه غرفه‌دار بنیاد، مهران فریدون‎فر می‌نشینم، وی معتقد است: در نخستین حضور خود با تازه‌های نشر بنیاد به این نمایشگاه آمدیم؛ زندگانی و ابعاد شخصیت امام رضا(ع)، تاریخ و سیره معصومین(ع)، سرگذشت‌نامه‎ها، حدیث، اسلام، اخلاق و علوم تربیتی، علوم قرآنی، شش قفسه در نظر گرفته شده برای طبقه‌بندی آثار به نمایش درآمده‌‌اند.
خرید کتاب به نیت تبرک
فریدونفر، با بیان اینکه این اولین تجربه نمایشگاهی در فضای حرم مطهر است، اضافه کرد: اما با این حال از استقبال مردم شگفت‌زده شدیم، با گذشت تنها چند روز از گشایش نمایشگاه، دفعه سومی است که موجودی کتاب غرفه را تمدید می‌کنیم و معتقدم یکی از دلائل آن، تبرک وجود قدسی علی بن موسی الرضا(ع) است زیرا گاه زائران تنها به نیت تبرک اثری را از ما خریداری می‌کنند.
مسئول غرفه بنیاد پژوهش‌ها ضمن اشاره به تخفیف 35 درصدی محصولات فرهنگی عرضه شده، با ذوق و شوق بسیاری که حاکی از رضایت از اوضاع فروش کتاب‌ها بود، ادامه داد: با انواع کتاب‌ها و موضوعات، پذیرای عموم مردم هستیم، از کتب تخصصی دنباله‎داری همچون «المعجم» گرفته تا کتاب‎های ویژه کودک و نوجوان در خدمت مخاطب عام هستیم.
فریدونفر با داشتن تجربه چند ساله حضور در نماشگاه‌های کتاب، خاصه پشت سرگذاشتن تجربه نزدیک نمایشگاه بین‌المللی قرآن و عترت مشهد در ماه رمضان، پیشنهاداتی را ارائه داد و گفت: با وجود این استقبال از نمایشگاه، بهتر است برپایی آن در سال‌های آتی هم تکرار شود، حداقل برگزاری آن برای سه ماهه تابستان می‌تواند ایده خوبی باشد؛ به نظر من حتی این مکان پتانسیل قرارگیری به عنوان فروشگاهی ثابت برای عرضه کتاب علوم دینی را دارد.
سرخ و سفید و سیاه در یک غرفه
اگر بخواهیم با آثار علوم قرآنی و مذهبی دیگر ملل مسلمان در یک غرفه آشنا شویم، باید حتماً سری به غرفه جامعة‌المصطفی(ص) العالمیة مشهد بزنیم، جایی که معنای حقیقی وحدت کلمه را با وجود تفاوت‌های ظاهری زیر لوای اسلام به دست فراموشی می‌سپاریم؛ اینجا سرخ و سفید و سیاه در باور و عقیده با هم مشترکند.
این دانشگاه، بار بخش بین‌الملل نمایشگاه را به دوش می‌کشد، جامعة‌المصطفی(ص) العالمیة مشهد با دو غرفه منتظر بازدیدکنندگان خود نشسته است، در غرفه‌ای آثار تولیدی دانشگاه دیده می‌شد و در غرفه مجاور، دانش‌طلبانی از کشورهای افغانستان، پاکستان و هند تا مالزی و چین و حتی آفریقا متصدی فروش کتب نویسندگان کشورشان هستند.
در میان اشیای موجود در این بخش، به جز رنگارنگی پرچم‌های نصب شده بر فراز هر قفسه، پوستری در بخش هندوستان چشمم را گرفت، «گاندی و قرآن کریم»؛ به خودم بالیدم که حتی یک غیرموحد هم به عظمت دین و آئین ما معترف بوده، طوری که گاه از پیشوایی و مظلومیت حسین بن علی(ع) دفاع کرده و گاه از معجزه آسمانی‌مان قرآن مجید سخن رانده است.
هادی هاشمی، به عنوان مسئول این بخش می‌گوید: شعبه مشهد دانشگاه را آیت‌الله سیداحمدعلم‌الهدی، نماینده ولی فقیه در استان خراسان رضوی پایه‌گذاری کردند و از آغاز تاکنون با 12 هزار عنوان کتاب چاپ شده به 20 زبان فعالیت می‌کنیم.

دانشگاهی با 60 رنگ
مسئول پژوهش جامعة‌المصطفی(ص) العالمیة مشهد با ذکر این نکته که در این دانشگاه از 60 ملیت مختلف دانشجو داریم و در داخل کشور دارای 12 نمایندگی هستیم، بیان کرد: در این غرفه، نشریات علمی، کتب، مقالات و پایان‌نامه‌هایی با محور قرآن و عترت به چند زبان آلبانیایی، اندونزیایی، انگلیسی، روسی و فرانسوی و برخی از محصولات با برخورداری از تخفیف نمایشگاهی 50 درصد به معرض دید و فروش عموم گذاشته شده است.
در سوی دیگری از نمایشگاه، مرکز کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس بیشتر با وجهه‌ نمایشگاهی ظاهر شده است؛ حسین مخبر، کارشناس روابط عمومی این سازمان و مسئول غرفه ضمن اشاره به اینکه تابلوهایی از قرآن‌های نفیس، ماکتی از قرآن‌های منسوب به اهل بیت(ع) و نیز ماکتی بازسازی شده از یک نسخه خطی گنجینه در این بخش جانمایی شده است، اضافه کرد: با حدود 50 جلد کتاب تخصصی قرآن و عترت و نیز قرآن‌های ارزشمندی از قرن اول تا عصر حاضر به نمایشگاه آمدیم.
غرفه چاپ و انتشارات آستان قدس هم که تنها با رویکردی نمایشی حضور پیدا کرده بود، پوسترهای بزرگی از آثار شاخص چاپی خود را با عناوین قرآن بایسنقر، قرآن تک برگی، قرآن ابراهیم سلطان را در جای‌جای عرصه نمایشگاهی چیدمان کرده بود؛ اثر موزه‌ای بازنشر شده «قرآن ابراهیم سلطان» را نیز به عنوان نمونه جلوی غرفه به نمایش گذاشته‌ بودند تا نشان دهند مشت نمونه خروار است.

ناگهان صدای بلندگوهای نمایشگاه من را به خود آورد و باعث شد سر از غرفه‌ها بیرون آورم تا منشأ صوت را جستجو کنم، مجری جوانی پشت تریبون رفته بود و با مخاطبان سوار بر امواجش گفت‌وگو می‌کرد؛ جلو رفتم در مرکز نمایشگاه، روی پوستر جلوی سکوی مجری نوشته بود «رادیو قرآن».
ساعت هشت شده و در این نقطه جغرافیایی از جهان، زمان به مکان مربوط می‌شود، چیزی که حتی در نظریات پیچیده نسبیت اینشتین هم نمی‌یابی؛ اینجا زمان هم مقدس می‌شود زیرا وقت ابراز عاشقی است، آنات و لحظاتِ زبان دلدادگی گشودن به محضر سلطان عشق، علی بن موسی الرضا(ع).
تابلویی با قاب نگاه عاشقان
گویی زمان، ارزش طلایی‌اش را در رقابت با گنبد طلایی حضرتش از دست داده بود، از بلندگوها ذکر نورانی صلوات خاصه حضرت پخش می‌شد و همزمان همه حاضران رو به یک سو آن را زمزمه کردند؛ رو که برگرداندم دیدم، دقیقاً بقعه نورانی آقا در میانه درب‌های نمایشگاه می‌درخشد؛ منظری زیبا که در هیچ قابی جز دیدگان مه گرفته عاشقانش نمی‌گنجد.  

دیدگان تر پیرزن روستایی، زائران نیت بسته به قلاب‌های پنجره فولاد، سیل زائران پیاده، پرواز کبوتران مجاور حرم و ... همه و همه تصاویر سیاه سفید و رنگی از مجموعه عکس‌های به نمایش درآمده در غرفه مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس بودند که در پشت دیواری شیشه‌ای، مخاطبان گذری را شکار می‌کردند؛ در غرفه پهلویی هم دیگر آثار هنری این مؤسسه به رنگ غالب فیروزه‌ای نگاه‌ها را خیره می‌کرد.  
در میانه نمایشگاه، محلی را به بازی و نقاشی کودکان اختصاص داده بودند، حضور کودکان طروات خاصی را به حال و هوای نمایشگاه بخشیده بود؛ مربیان در حال راهنمایی و مشغول نگه داشتن بچه‌ها بودند تا شاید والدین‌شان با فراغ بال بیشتری از غرفه‌ها دیدن کنند.
دانشگاه علوم اسلامی رضوی با نمایش چندین جلد از کتاب و پایان‌نامه قرآنی، بنیاد فرهنگی رضوی نیز با معرفی مناطق 17 گانه آموزشی خود و به صورت ویژه دبیرستان علوم و معارف اسلامی امام رضا(ع) و موسسه خدمات مشاوره‌ای، جوانان و پژوهش‌های آستان قدس بیشتر با وجهی نمایشی در نخستین نمایشگاه قرآن و عترت آستان قدس رضوی حاضر شده‌اند.  

در میان غرفه‌های غیرآستانی، غرفه هیئت افغانستانی‌های مقیم مشهد با تمرکز بر خانواده شهدای مدافع حرم از همه پررنگ‌تر به چشم می‌آمد، علی رضایی، مسئول افغانی‌الاصل این غرفه در حال مکالمه با چند خانواده بازدیدکننده بود.
نمایش عکس و پوستر از فعالیت‌های هیئت، معرفی فعالان قرآنی و فرهنگی مهاجر، برقراری ارتباطات میان فرهنگی، معرفی شهدا و خانواده‌هایشان به مردم ایران، برگزاری مسابقه با موضوع تیپ فاطمیون و رزمندگان فرامرزی، شناساندن چند تن از این شهدا با جزئیات بیشتر، شمایی از امور فرهنگی صورت گرفته در بخش مزبورهستند.
کم‌کم نوای جان‌فزای قرآن کریم از فضای صحن‌ها به گوش می‌رسید، با فرارسیدن هنگام نماز، صوت دلنشین «الله‌اکبر» مؤذن نوجوان حواس‌ها را به خود جلب کرد، پس از قرائت اذان، نمایشگاه را برای دقایقی تعطیل کردند ولی بعد از اقامه نماز جماعت، نمایشگاه تا ساعت 23 برای بازدید عموم دایر بود.
سارا صالحی