روستاییان فدافن کاشمر خون‌خواهان حسین(ع)

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، دو روز از شهادت امام حسین(ع) در دشت کربلا می‌گذشت اجساد مطهر شهدای كربلا همچنان بر روی زمین مانده بود که در پايان روز دوازدهم (شب سيزدهم) محرم، زنان این گروه بعد از شهادت ائمه(ع) گذرشان به میدان جنگ افتاد و اجساد امام و یارانش را در زیر آفتاب تابان مشاهده کردند و سخت تحت تأثیر قرار گرفتند و به سرزمین غاضریه شتافتند و مردان خود را جهت دفن اجساد شهدا خبر کردند اما مردان قبیله از ترس ابن زیاد حاضر نشدند در به خاک‌سپاری اجساد شرکت کنند، لذا زنان بنی‌اسد خود بیل و کلنگ برداشتند و به سمت کربلا حرکت نمودند، پس از مدت کوتاهی، وجدان مردان قبیله بیدار گشت، به خود آمده دنبال زنان حرکت کردند.

 وقتی آنها برای دفن اجساد آمدند چون بدن‌ها پاره پاره بود آن‌ها را نمی‌شناختند و در حالت تحيّر و ترديد باقی ماندند كه بنا به بعضی شواهد موجود در اين هنگام امام سجاد(ع) به‌صورت ناشناس به جمع آنان حاضر و يكی يكی بدن‌ها را به بنی‌اسد معرفی كرده و آن‌ها بدن‌ها را دفن می‌كردند. اين دسته با اين كار، افتخار اين خدمت بزرگ را برای خود حفظ كرده‌اند.

این نخستین جنبش مخالف علیه ابن زیاد و بنی‌امیه پس از واقعه طف به حساب می‌آید و امروز نیز بعد از گذشت قرن‌ها در سومین روز از شهادت امام حسین(ع) و یاران باوفایش، زنان و مردان روستای فدافن کاشمر به یاد آن روزها دسته عزاداری زنان بنی‌اسد را در این شهر به راه می‌اندازند.

شايد در بسياری از شهرها و روستاهای كشور مراسم خون‌خواهی و نخل‌گردانی در عزاداری امام حسين(ع) انجام شود اما در استان خراسان، در چند شهر و روستا بيشتر نيست كه روستای فدافن كاشمر از جمله روستاهایی است كه هر ساله طبق سنتی ديرينه، عصر روز دوازدهم محرم اين مراسم را توسط مردم روستا به طرز باشكوهی برگزار می‌كند.
بعدازظهر اين روز تمامی هيئت‌های عزاداری روستای فدافن با عنوان «دسته بنی‌اسد» به سمت شهر كاشمر حركت می‌كنند و با حركت در سطح شهر به سمت امامزاده سید حمزه(ع) به راه می‌افتند.
در همین رابطه یکی از پژوهشگران آیین مذهبی منطقه کاشمر در گفت‌و گو با ایکنا با بیان اینکه تاريخچه اين مراسم در روستا به 200 سال قبل باز می‌گردد، گفت: روستای فدافن از قدمت ديرينه‌ای برخوردار است و به جز روستای فدافن، در روستای ديگری چنين نخل و مراسمی برپا نمی‌شود.

علی‌اکبر خلیلی، پژوهشگر بومی منطقه کاشمر، با اشاره به اینکه دسته بنی‌اسد پس از اين‌كه بر سر جنازه شهدا می‌رسد، بلند می‌گويند؛ «بنی‌اسد غوغا كنيد، نعش حسين پيدا كنيد» تا اين‌كه به محل جايگاه می‌رسند و شروع به جمع‌آوری اجساد شهدا می‌كنند، افزود: دسته بنی‌اسد با پوشيدن لباس‌های خاص با به همراه داشتن كوزه آب و دستمالی كه در داخل آن نان است و هم‌چنين كلنگ كوچكی كه با آن زمين را شكافته و اجساد را دفن می‌كنند، شروع به دفن اجساد می‌کنند و در حين اين كار نوحه‌خوانی نيز می‌كنند

وی در ادامه با بیان اینکه نخل‌گردانی یکی از آیین‌های اصلی است که در این مراسم اجرا می‌شود، اظهار کرد: معمرین می‌گویند آبادی‌های بزرگ کاشمر در 200 سال گذشته دارای نخل بوده‌اند و شاید یزدی‌های مهاجر این آئین را به کاشمر آورده باشند، شاید هم از ویژگی‌های حاشیه‌نشینان کویر باشد، اما در خراسان رضوی ظاهراً فقط در کاشمر و فردوس و شاید گناباد شاهد این آئین باشیم.

خلیلی با اشاره به اینکه اهالی فدافن‌ بر اعتقاد‌ هستند که نخل‌ نمادی‌ است از تابوت‌ امام حسین‌بن‌علی(ع)، تابوتی‌ که از حجم‌ یک تابوت‌ بیشتر‌ گشته و به خود شکوه‌ و جلالی‌ خاص گرفته و نخل‌ بر دوش‌ مردم در نوسان‌ است، گفت: در اين مراسم به جز «نخل‌گردانی» و «دسته بنی‌اسد»، آيين‌های ديگری هم از جمله «كاروان اسرا» ، «شير» و «طفلان مسلم» مشاهده می‌شود كه همراه اين كاروان و مراسم هستند و پس از پايان مراسم اهالی نخل را به روستا برگردانده و تا سال بعد آن را در روستا نگهداری می‌كنند.

وی با بیان اینکه براساس گفته بزرگان 80 تا 90 سال قبل فقط يك نخل در روستا بود كه در روز 11 محرم، بزرگان روستا نخل را به پشت حسينيه روستا می‌بردند و دور آن شبيه‌خوانی و عزاداری می‌كردند، بیان کرد: نخل قديمی از چوب به هم متصل شده بود كه فرمی شبيه خانه‌ای متحرك با سقف شيروانی داشت و به دليل وزن زياد در حدود سه تا چهار تن-فرسوده و كنار گذاشته شد و يك نخل جديد با وزن كمتری در حدود دو تن در 30 سال قبل ساخته شد كه هم‌اكنون استفاده می‌شود.

پژوهشگر بومی منطقه کاشمر با اشاره به اینکه اين مراسم در گذشته فقط در خود روستا اجرا می‌شد ولی پس از مدتی به تقاضای يكی از بزرگان شهر به نام « فخر نبوی » به شهر آمدند و در شهر هم اين مراسم را اجرا کردند، تصریح کرد: چون نخل توسط هيئت حيدری روستای فدافن آماده می‌شد مسئول هيئت از چند روز قبل بزرگان روستا را خبر می‌كرد تا بيايند و نخل را برای مراسمی كه قرار بود در روز سوم شهادت امام حسين(ع) برگزار شود آماده كنند.

وی با بیان اینکه روی نخل با پارچه‌های رنگارنگی كه اغلب نذری بود تزئين می‌شد، اظهار کرد:  اين پارچه‌ها را هركس نمی‌توانست ببندد بلکه مسئول هيئت از چند نفر تقاضا می‌کند تا نخل را آذين کرده و حاشيه نخل هم با پارچه‌هایی كه مزين به نام ائمه(ع) است تزئين می‌شود.

خلیلی با اعلام اینکه اين نخل اگرچه توسط 28 نفر حمل می‌شود اما هر كس نمی‌تواند زير نخل بايستد و آن را حمل كند بلکه تنها كسانی می‌توانند زير نخل بروند كه پدران‌شان زير نخل بوده‌ و اين سنّت به آن‌ها به ارث رسيده است، افزود: نخل، چهار مهاركش دارد كه كار كنترل آن را برعهده دارند، چون افرادی كه در زير نخل هستند مسير خود را نمی‌بينند مهاركش‌ها وظيفه دارند مسير نخل را مشخص كنند و در هنگامی كه قرار بود بايستند، به اصطلاح ميخ می‌شدند تا نخل كنترل خود را از دست ندهد .

وی با اشاره به اینکه در قديم دو نفر از بزرگان و پيرمردان روستا بر فراز نخل رفته و پس از اين‌كه در جلو و عقب نخل می‌نشستند شروع به چاوشی و نوحه‌خوانی می‌كردند ولی الان اين دو نفر نيستند، گفت: در مسير حركت ، نخل گاهی با هدايت و كنترل مهار به دستان، مكرر به دور خود می‌چرخد ، در گذشته فردی در ميان نخل زنگی را به دست داشت كه صدايش برای افراد پيرامون حركت كاروان است و كسی كه زنگ را به صدا در می‌آورد يكی از قديمی‌ها و پيرمردان روستاست.

پژوهشگر بومی منطقه کاشمر با بیان اینکه اهالی روستای فدافن بر اين باورند كه نخل نشانی از تابوت حسين‌ابن‌علی(ع) است، تابوتی كه از حجم يك تابوت بيشتر است و عظمت و شكوه و جلوه خاصی دارد، تصریح کرد: اهالی در واقع معتقدند تابوت آدم‌های بزرگی از جمله امام حسين(ع) هر قدر بزرگ‌تر باشد عظمت و جلالت شخص حسين‌ابن‌علی(ع) را بيان می‌كند.

وی با اعلام اینکه اين نخل كه با عكس امام و آينه و پارچه‌های رنگارنگ و كتيبه‌هایی دور تا دور كه با نام ائمه(ع) تزئين شده نشان از احترام مردم اين روستا به شخصيت اين امام بزرگ است، گفت: در قسمت جلوی اين نخل اسبی سفيد و خون‌آلود به همراه ركابدار قرار می‌گيرد اين اسب اشاره به ذوالجناح امام حسين(ع) دارد كه البته ركابدار هم اين سمت را از پدر خود به ارث برده است .

خلیلی در خصوص اسب سفيدی كه در جلوی نخل حركت می‌كند، گفت: در روستا اسب‌های سفيد زيادی هستند اما اسبی كه می‌خواهد به عنوان ذوالجناح باشد بايد قوی‌ترين اسب روستا باشد، در گذشته اين كار توسط «حاج محمدحسين اسماعيلی» انجام می‌شد وی خودش وظيفه داشت اين اسب را در روز 12 محرم آماده و تزئين كند.

وی با بیان اینکه وقتی نخل برداشته می‌شد افرادی در دور آن زنجيرزنان فرياد «حسين،حسين» سر می‌دهند و بر سر و سينه می‌زدند كه «حسين شهيد شد» اين نوحه‌ها را آن‌قدر می‌گویند تا دسته بنی‌اسد بيايد و اجساد شهدا را جمع‌آوری كند، عنوان کرد: در گذشته در جلوی نخل چند نفر بودند كه كارشان بيل زدن بود تا اگر آب، خار و يا سنگی در مسير بود برای سهولت حركت جمعيت آن را هموار كنند، اين افراد هنگام بيل زدن «علی علی» و «حيدر حيدر» می‌کردند تا نخل به مقصد برسد و وقتی نخل به مقصد رسيد نخل را می‌چرخانند چون معتقدند ، روح امام حسين(ع) می‎خواهد به آسمان برود . در اين هنگام پس از گذاشتن نخل بر روی زمين كسی كه رهبری اين گروه را برعهده داشت «ياعلی» و «حيدر» می‌گويد و ساير افراد هم آن را تكرار می‌كردند.

پژوهشگر بومی منطقه کاشمر ادامه داد: در گذشته در اين مراسم به جز«نخل‌گردانی» و«دسته بنی‌اسد»، آيين‌های ديگری هم از جمله «كاروان اسرا»، «شير» و «طفلان مسلم» مشاهده می‌شود كه همراه اين كاروان و مراسم هستند و پس از پايان مراسم اهالی نخل را به روستا برگردانده و تا سال بعد آن را در روستا نگهداری می‎كنند.

بی‌شك در فرهنگ شيعی به خاطر واقعه شهادت امام حسين(ع) در روز عاشورا، اين روز عظيم‌ترين روز سوگواری و ماتم به حساب می‌آيد كه بزرگ‌ترين فاجعه و ستم در مورد خاندان پيامبر(ص) انجام گرفته و دشمنان اسلام و اهل‌بيت(ع) اين روز را خجسته شمرده به شادی می‌پرداختند اما پيروان خاندان رسالت، به سوگ و عزا نشسته و بر كشتگان اين روز می‌گريند.

امامان شيعه، ياد اين روز را زنده نگه می‌داشتند، مجلس سوگواری برپا می‌كردند، بر حسين‌ابن‌علی(ع) می‌گريستند، آن حضرت را زيارت می‌كردند و به زيارت او تشويق و امر می‌نمودند.

اين گوشه‌ای از مراسمی است كه در روز دوازدهم محرم به ياد امام حسين(ع) و 72 تن از ياران و اهل‌بیتش(ع) در فدافن كاشمر هر ساله برگزار می‌شود.