اشتهای مدرنیته و بدل گرایی دو تهدید برای تمدن اسلامی
گروه معارف: یک استاد دانشگاه عنوان کرد: بدل گرایی و اشتهای مدرنیته دو تهدید برای استحکام تمدن اسلامی است که ما را به سوی استحاله جامعه از نمادهای دینی میکشاند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، علی انتظاری، استاد دانشگاه علامه طباطبایی، در نشست ظرفیتها و چالشهای شهر مشهد در ایجاد تمدن اسلامی که صبح امروز، 29 مهرماه در محل فرهنگسرای انتظار مشهد برگزار میشد، با اشاره به اشتهای مدرنیته و بدل گرایی به عنوان دو تهدید برای استقرار تمدن اسلامی، افزود: شهوت از بین بردن سنتها به بهانه بدیهی بودن مدرنیته که ناشی از سکولاریزم است عاملی برای دور شدن ما از تمدن اسلامی است.
سکولار، درصدد القای اسلام مدرن برای القای تفکر غربی
وی با بیان اینکه مدرنیته الگو گرفته از تفکر سکولار با ارزشهای دینی و اسلامی در تضاد است، ادامه داد: معرفی اسلام مدرن و محدود کردن پیشرفت به مدرن شدن جامعه، از آن دسته از اشتباهاتی است که ما را به این وادار میکند که الگوهای اسلامی خود در مباحث اجتماعی، فرهنگی و سیاسی را کنار گذاشته و ایدههای غربی را دنبال کنیم که از نتیجه آن بی خبر هستیم.
انتظاری با اشاره به اینکه هدف سکولاریزم، استحاله جامعه از دین و جدایی مسائل و علوم دینی از غیر دینی است، اضافه کرد: در اسلام، دین و علوم دینی است که برای سایر بخشها حکم میدهد و مسیر را مشخص میکند پس این جدایی دین از سایر مباحث، یک کار غلط بوده و همین اشتباه باعث شده تا در بسیاری از اعمال و رفتارهای زندگی خود ناآگاهانه از اندیشههای سکولاری استفاده کرده و از تمدن اسلامی فاصله بگیریم.
وی افزود: سکولاریزم با نفوذ اندیشههای غربی که به بهانه مدرن کردن جامعه وارد میشود، نهادهای دینی و جامعه ما را تحت سیطره خود قرار داده و یک تغییر در سبک زندگی نامتعارف را برای ما طبیعی جلوه میدهد در صورتی که واقعیت، اینگونه نیست و ما با این پیروی، اهداف دشمن را پیگیری کردهایم و متأسفانه این مسئله در شهری مثل مشهد هم دیده میشود که چگونه فضای حرم رضوی و غیر آن را برای ما جدا میکنند و در عمل ما را به بازی جدایی دین از اجتماع وارد میکنند.
انتظاری با بیان اینکه بسیاری از کشورها درگیر این نفوذ فکری و تغییر ساختار ظاهری جامعه خود شدهاند، ادامه داد: کشوری مثل ژاپن که شاید بسیاری از رفتارها و باورهای خود را حفظ کرده ولی در هر خیابانی از شهر سئول که قدم میزنید المانها و اشکالی را میبینید که با فرهنگ و منش آن کشور متفاوت است و این یک نمونه از تغییر در ساختار جامعه است تا غرب این نتیجه را از کار خود داشته باشد که جهانی شدن و تحت سیطره یک قدرت بودن واقعیت جهان کنونی است.
محوریت بعد معنوی مشهد در ایجاد تمدن اسلامی
این استاد دانشگاه با اشاره به محوریت بعد معنوی و مذهبی مشهد در بین ظرفیتهای تمدن اسلامی این شهر اضافه کرد: در مشهد میتوان از وجود امام رئوف در جهت جذب و هویت بخش شیعه استفاده کرد و در مقابل اسلام خشنی که داعش به جهان ارائه میکند مدل و نمادی را معرفی کرد که این جذب افزایش یافته و البته این ظرفیت با کمک حوزه علمیه و آستان قدس رضوی قابل تقویت است و یک موقعیت ویژه اجتماعی را برای شیعه ارائه و یک تمدن اسلامی معرفی میشود.
وی با بیان اینکه شرایط حاکم بر جهان با مقابله تمدنهای مقاوم و اصیل قابل تغییر است، ادامه داد: اینکه ما جهان را دارای یک قطب دانسته و خود را در راستای این تک قطبی بدانیم، یک اشتباه بزرگ است چرا که ما به عنوان تمدنی غنی و مقاوم توانستهایم این تک قطبی بودن را از بین ببریم و بنا به اعتراف دشمن، یک تمدن قابل ارائه و گسترش را در این میان به جهانیان معرفی کنیم که این خود نشان دهنده ظرفیت بالای ما در زمینه ایجاد تمدن اسلامی را میرساند.
انتظاری در ادامه گفت: علاوه بر ظرفیت مذهبی مشهد این شهر از ظرفیتهای اجتماعی به دلیل مسافرت و مهاجرت زائران حرم حضرت رضا(ع) و از ظرفیت اقتصادی و فرهنگی ویژهای برخوردار است که میتوان به کمک آن و با توجه به تمدن ایرانی، اسلامی خود که در بسیاری مواقع از آن غافل شدهایم، اشتباهات و نقایص حاصل از توجه به مدرنیته را به وژه در شهر مشهد حل کنیم.
نمادسازی اقدامی مهم در ساخت تمدن اسلامی
وی با تأکید بر نمادسازی به عنوان یک کار مهم در ایجاد و القای تمدنها افزود: احساس واقعیت از اصل و نفس واقعیت مهمتر است به این خاطر که در بسیاری از موارد افراد بنا به ظاهر قضاوت کرده و آن را ملاک قرار میدهند پس در ساخت تمدن اسلامی که نقطه شروع آن شهر است باید به این نکته توجه کرد و این تغییر فضا را که اقتضای باور افراد است، در ساخت ظواهر شهری خود رعایت کنیم.
انتظاری ضمن اشاره به لزوم پرهیز از اشرافیگرایی و تجمل در فضای شهری افزود: جدایی دین از مباحث اجتماعی باعث این پدیده شده و بیگانگی افراد در سطح جامعه را ایجاد میکند، پس نباید از این موضوع نیز غفلت کنیم، تبدیل کردن شهر به دو قسمت بالا شهر و پایین شهر اشتباه است ولی متأسفانه باز هم نمونهای از این اشرافگریها و تجملات را حتی در ساختار حرم رضوی شاهد هستیم که با تمدن اسلامی و حتی اهداف امام رضا(ع) در تناقض است.
وی با اشاره به اینکه باید در ساخت فضاها به خصوص اطراف حرم، به ایجاد یک فضای گفتمانی فکر کرد، گفت: باید به تقویت کنشگری و ارتباط به ویژه در شهر مشهد و ارتباط با زائران و مجاوران امام رضا(ع) توجه کرد چرا که این لایههای مختلف جامعه و نظر گرفتن از آنها است که تصمیمسازیها را در جامعه مردم سالار شکل میدهد و اینکه گاهی عدم توجه به مسائل دینی را در جوانان شاهد هستیم به خاطر همین توجه نکردن به کنشگری و مطالبهگری جوانان است.
انتظاری با اشاره به اهمیت توجه به مباحث فرهنگی، هنری در ساخت ظواهر شهری ادامه داد: این توسعهها سبب میشود تا ارزشها در بستر ظاهری به مخاطب انتقال داده شود، چیزی که بر عکس آن را در سطح شهر مشهد شاهد هستیم و این نمادهای تجاری بعد معنوی شهر و حرم رضوی را تحت تأثیر قرار داده و ارزشهای معنوی را به حاشیه برده و مصرف گرایی را به جامعه القا میکند.
سکولار، درصدد القای اسلام مدرن برای القای تفکر غربی
وی با بیان اینکه مدرنیته الگو گرفته از تفکر سکولار با ارزشهای دینی و اسلامی در تضاد است، ادامه داد: معرفی اسلام مدرن و محدود کردن پیشرفت به مدرن شدن جامعه، از آن دسته از اشتباهاتی است که ما را به این وادار میکند که الگوهای اسلامی خود در مباحث اجتماعی، فرهنگی و سیاسی را کنار گذاشته و ایدههای غربی را دنبال کنیم که از نتیجه آن بی خبر هستیم.
انتظاری با اشاره به اینکه هدف سکولاریزم، استحاله جامعه از دین و جدایی مسائل و علوم دینی از غیر دینی است، اضافه کرد: در اسلام، دین و علوم دینی است که برای سایر بخشها حکم میدهد و مسیر را مشخص میکند پس این جدایی دین از سایر مباحث، یک کار غلط بوده و همین اشتباه باعث شده تا در بسیاری از اعمال و رفتارهای زندگی خود ناآگاهانه از اندیشههای سکولاری استفاده کرده و از تمدن اسلامی فاصله بگیریم.
وی افزود: سکولاریزم با نفوذ اندیشههای غربی که به بهانه مدرن کردن جامعه وارد میشود، نهادهای دینی و جامعه ما را تحت سیطره خود قرار داده و یک تغییر در سبک زندگی نامتعارف را برای ما طبیعی جلوه میدهد در صورتی که واقعیت، اینگونه نیست و ما با این پیروی، اهداف دشمن را پیگیری کردهایم و متأسفانه این مسئله در شهری مثل مشهد هم دیده میشود که چگونه فضای حرم رضوی و غیر آن را برای ما جدا میکنند و در عمل ما را به بازی جدایی دین از اجتماع وارد میکنند.
انتظاری با بیان اینکه بسیاری از کشورها درگیر این نفوذ فکری و تغییر ساختار ظاهری جامعه خود شدهاند، ادامه داد: کشوری مثل ژاپن که شاید بسیاری از رفتارها و باورهای خود را حفظ کرده ولی در هر خیابانی از شهر سئول که قدم میزنید المانها و اشکالی را میبینید که با فرهنگ و منش آن کشور متفاوت است و این یک نمونه از تغییر در ساختار جامعه است تا غرب این نتیجه را از کار خود داشته باشد که جهانی شدن و تحت سیطره یک قدرت بودن واقعیت جهان کنونی است.
محوریت بعد معنوی مشهد در ایجاد تمدن اسلامی
این استاد دانشگاه با اشاره به محوریت بعد معنوی و مذهبی مشهد در بین ظرفیتهای تمدن اسلامی این شهر اضافه کرد: در مشهد میتوان از وجود امام رئوف در جهت جذب و هویت بخش شیعه استفاده کرد و در مقابل اسلام خشنی که داعش به جهان ارائه میکند مدل و نمادی را معرفی کرد که این جذب افزایش یافته و البته این ظرفیت با کمک حوزه علمیه و آستان قدس رضوی قابل تقویت است و یک موقعیت ویژه اجتماعی را برای شیعه ارائه و یک تمدن اسلامی معرفی میشود.
وی با بیان اینکه شرایط حاکم بر جهان با مقابله تمدنهای مقاوم و اصیل قابل تغییر است، ادامه داد: اینکه ما جهان را دارای یک قطب دانسته و خود را در راستای این تک قطبی بدانیم، یک اشتباه بزرگ است چرا که ما به عنوان تمدنی غنی و مقاوم توانستهایم این تک قطبی بودن را از بین ببریم و بنا به اعتراف دشمن، یک تمدن قابل ارائه و گسترش را در این میان به جهانیان معرفی کنیم که این خود نشان دهنده ظرفیت بالای ما در زمینه ایجاد تمدن اسلامی را میرساند.
انتظاری در ادامه گفت: علاوه بر ظرفیت مذهبی مشهد این شهر از ظرفیتهای اجتماعی به دلیل مسافرت و مهاجرت زائران حرم حضرت رضا(ع) و از ظرفیت اقتصادی و فرهنگی ویژهای برخوردار است که میتوان به کمک آن و با توجه به تمدن ایرانی، اسلامی خود که در بسیاری مواقع از آن غافل شدهایم، اشتباهات و نقایص حاصل از توجه به مدرنیته را به وژه در شهر مشهد حل کنیم.
نمادسازی اقدامی مهم در ساخت تمدن اسلامی
وی با تأکید بر نمادسازی به عنوان یک کار مهم در ایجاد و القای تمدنها افزود: احساس واقعیت از اصل و نفس واقعیت مهمتر است به این خاطر که در بسیاری از موارد افراد بنا به ظاهر قضاوت کرده و آن را ملاک قرار میدهند پس در ساخت تمدن اسلامی که نقطه شروع آن شهر است باید به این نکته توجه کرد و این تغییر فضا را که اقتضای باور افراد است، در ساخت ظواهر شهری خود رعایت کنیم.
انتظاری ضمن اشاره به لزوم پرهیز از اشرافیگرایی و تجمل در فضای شهری افزود: جدایی دین از مباحث اجتماعی باعث این پدیده شده و بیگانگی افراد در سطح جامعه را ایجاد میکند، پس نباید از این موضوع نیز غفلت کنیم، تبدیل کردن شهر به دو قسمت بالا شهر و پایین شهر اشتباه است ولی متأسفانه باز هم نمونهای از این اشرافگریها و تجملات را حتی در ساختار حرم رضوی شاهد هستیم که با تمدن اسلامی و حتی اهداف امام رضا(ع) در تناقض است.
وی با اشاره به اینکه باید در ساخت فضاها به خصوص اطراف حرم، به ایجاد یک فضای گفتمانی فکر کرد، گفت: باید به تقویت کنشگری و ارتباط به ویژه در شهر مشهد و ارتباط با زائران و مجاوران امام رضا(ع) توجه کرد چرا که این لایههای مختلف جامعه و نظر گرفتن از آنها است که تصمیمسازیها را در جامعه مردم سالار شکل میدهد و اینکه گاهی عدم توجه به مسائل دینی را در جوانان شاهد هستیم به خاطر همین توجه نکردن به کنشگری و مطالبهگری جوانان است.
انتظاری با اشاره به اهمیت توجه به مباحث فرهنگی، هنری در ساخت ظواهر شهری ادامه داد: این توسعهها سبب میشود تا ارزشها در بستر ظاهری به مخاطب انتقال داده شود، چیزی که بر عکس آن را در سطح شهر مشهد شاهد هستیم و این نمادهای تجاری بعد معنوی شهر و حرم رضوی را تحت تأثیر قرار داده و ارزشهای معنوی را به حاشیه برده و مصرف گرایی را به جامعه القا میکند.
