تذهیب شمسه؛ دریچهای بهسوی عالم قدسی
گروه فرهنگی: استاد برجسته نگارگری و تذهیب با اشاره به تذهیب شمسه در ابتدای قرآنها، به بیان پیام این نوع تذهیب پرداخت و گفت: در وسط این شمسه معمولاً دایره خالی قرار دارد که دریچهای است بهسوی عالم بالا و هنرمند را به آن سمت رهنمون میکند و یا ترصیعی که در ابتدای قرآن، بسیار مجلل کار شده و خط خوشی که در قرآنها به کار میرفته است، اکرام و گرامیداشت کلام الهی است.
رضا مهدوی، استاد برجسته نگارگری، تذهیب و عضو هیئت داوران پنجمین دوسالانه تذهیبهای قرآنی در گفتو گو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، در رابطه با جایگاه خاص هنر تذهیب و ویژگیهای آن، بیان کرد: هنر نگارگری و تذهیب با پیشینهای که در ایران دارد، با نگاهی که به سوی عالم بالا و عالم علوی دارد، همچنین با استفاده از عناصر نمادین که در آن کار گرفته میشود، جایگاه خاصی در بین هنرهای معنوی و قدسی دارد؛ هنرمند با نگارگری، تذهیب و گل و مرغ با حدود کمال و عالم بالا ارتباط برقرار میکند و به نظر اگر بین جوانها نیز رواج بیشتری پیدا کند جلوه خوبی دارد.
این استاد برجسته تذهیب در ادامه به تبیین پیشینه هنر تذهیب و نگارگری پرداخت و افزود: پیشنیه نقاشی و نگارگری در ایران به چندهزارسال پیش بازمیگردد؛ هفت هزار سال پیش روی دیوار غارها نیز نقاشی میکشیدند که تشابههایی بین آن کارها و کارهای امروز ما وجود دارد که از این جهت، میتوانیم پیشینیه این هنر را به چندین هزار سال پیش برگردانیم.
هنر نقاشی و نگارگری، پیش از اسلام نیز در ایران وجود داشته است
وی با بیان این مطلب که هنر نقاشی و نگارگری پیش از اسلام نیز در ایران وجود داشته است ادامه داد: اما با آمدن اسلام تمام هم و غم هنرمندان در خدمت دین و آیین جدید قرار گرفت، سعی کردند کتاب آسمانی را تزیین و به هنر تذهیب آرایش دهند؛ هنر نگارگری نیز با مدتی تأخیر همین روال را طی کرد که از جمله آثار تولیدشده در این حوزه میتوان به کتابهایی مانند «خاوران نامه»، با موضوع زندگانی حضرت علی(ع)، «معراج نامه»، با موضوع معراج حضرت رسول(ص)، قصصالانبیا و سایر موضوعات اشاره کرد که نشان میدهد این هنر همواره ارتباطش را با معارف الهی حفظ کرده است.
زبان هنر تذهیب و انتقال مفاهیم عرفانی
مهدوی در بخش دیگری از این گفتوگو به تشریح برخی مفاهیم دینی در هنر تذهیب و بیان زبان این هنر پرداخت و توضیح داد: هنر تذهیب با توالی که در عناصرش، مانند گلها و نقشها دارد، همچنین ریتمی که در آن وجود دارد و در کمتر جایی دیده میشود، در واقع ریتم کار الهی را یادآور میشود و به اصطلاح، توالی شب و روز و گردش زمان را برای مخاطب خاطرنشان میکند که به عنوان نمونه، رنگ لاجوردی نماد شب و رنگ طلایی، نماد روز است که این دو، رنگ اصلی در هنر تذهیب هستند.
وی با اشاره به تذهیب شمسه در ابتدای قرآنها، به بیان پیام این نوع تذهیب پرداخت و اضافه کرد: در وسط این شمسه معمولا دایره خالی قرار دارد که دریچهای است به سوی عالم بالا و هنرمند را به آن سمت رهنمون میکند و یا ترصیعی که در ابتدای قرآن، بسیار مجلل کار شده و خط خوشی که در قرآنها به کار میرفته است، اکرام و گرامیداشت کلام الهی است که در بین هنرمندان رواج داشته و همچنان نیز ادامه دارد.
تقدیر از فعالیتهای هنری آستان قدس رضوی
این استاد برجسته تذهیب در خصوص وضعیت هنرهای اسلامی و به ویژه هنر تدهیب و نگارگری، ابراز کرد: به طور کلی، هنر تا حدی مظلوم واقع شده اما فعالیتهایی مانند برگزاری دوسالانه تذهیب قرآنی که آستان قدس رضوی متولی آن شده، بسیار جای تقدیر دارد؛ ما کمتر میبینیم نهادی غیر از ارگانهای دولتی مانند وزارت ارشاد وارد این حیطه بشوند و دوسالانهای به این فاخری برگزار کنند.
وی در همین راستا ضمن تقدیر از توجه آستان قدس به هنر و هنرمندان، افزود: قابل تأمل است که آستان قدس رضوی از جایگاه خاصش استفاده کرده و این حمایت را برای هنرمندان مبذول داشته است؛ انتظار میرود که سازمانها و نهادهایی از این دست، بیشتر وارد این حوزه شوند و هنرمندان را حمایت کنند تا هنر دوباره مانند ادوار گذشته، شکوفا شود همچنان که امروز نشانههای خوبی در جامعه میبینیم.
ضرورت توجه به استعدادهای پنهان در عرصههای هنری
مهدوی در رابطه با خلاهای موجود در حوزه هنر تذهیب، اظهار کرد: ما تذهیبکارهای ماهری داریم که خیلی کارهای قویای انجام میدهند اما تعدادی از شهرها در این حوزه غایباند و در جمع ما نیستند؛ مسلما استعدادهایی در آن شهرها وجود دارد که میتوانند شکوفا شوند؛ وظیفه اصلی جبران این خلاها متوجه مسئولان و اساتید است.
پیشنهاد تدوین «اطلس تذهیب و طراحی سنتی»
این استاد برجسته تذهیب، تدوین «اطلس تذهیب و طراحی سنتی» را راه جبران خلاها در حوزه هنر تذهیب دانست و تاکید کرد: چرا ما روی بحث آموزش در شهرهای دیگر و مناطق مختلف کار نکردیم و یا در شهرهای بزرگ تا حدی چندگانگی در آموزش وجود دارد؟ به نظر من با تدوین اطلس تذهیب و طراحی سنتی میتوان خیلی از مشکلات را برطرف کرد.
این هنرمند برجسته همچنین از انعکاس رویدادهای هنری از جمله نمایشگاه دوسالانه تذهیبهای قرآنی توسط خبرگزاری ایکنا تشکر کرد.
هنر نقاشی و نگارگری، پیش از اسلام نیز در ایران وجود داشته است
وی با بیان این مطلب که هنر نقاشی و نگارگری پیش از اسلام نیز در ایران وجود داشته است ادامه داد: اما با آمدن اسلام تمام هم و غم هنرمندان در خدمت دین و آیین جدید قرار گرفت، سعی کردند کتاب آسمانی را تزیین و به هنر تذهیب آرایش دهند؛ هنر نگارگری نیز با مدتی تأخیر همین روال را طی کرد که از جمله آثار تولیدشده در این حوزه میتوان به کتابهایی مانند «خاوران نامه»، با موضوع زندگانی حضرت علی(ع)، «معراج نامه»، با موضوع معراج حضرت رسول(ص)، قصصالانبیا و سایر موضوعات اشاره کرد که نشان میدهد این هنر همواره ارتباطش را با معارف الهی حفظ کرده است.
زبان هنر تذهیب و انتقال مفاهیم عرفانی
مهدوی در بخش دیگری از این گفتوگو به تشریح برخی مفاهیم دینی در هنر تذهیب و بیان زبان این هنر پرداخت و توضیح داد: هنر تذهیب با توالی که در عناصرش، مانند گلها و نقشها دارد، همچنین ریتمی که در آن وجود دارد و در کمتر جایی دیده میشود، در واقع ریتم کار الهی را یادآور میشود و به اصطلاح، توالی شب و روز و گردش زمان را برای مخاطب خاطرنشان میکند که به عنوان نمونه، رنگ لاجوردی نماد شب و رنگ طلایی، نماد روز است که این دو، رنگ اصلی در هنر تذهیب هستند.
وی با اشاره به تذهیب شمسه در ابتدای قرآنها، به بیان پیام این نوع تذهیب پرداخت و اضافه کرد: در وسط این شمسه معمولا دایره خالی قرار دارد که دریچهای است به سوی عالم بالا و هنرمند را به آن سمت رهنمون میکند و یا ترصیعی که در ابتدای قرآن، بسیار مجلل کار شده و خط خوشی که در قرآنها به کار میرفته است، اکرام و گرامیداشت کلام الهی است که در بین هنرمندان رواج داشته و همچنان نیز ادامه دارد.
تقدیر از فعالیتهای هنری آستان قدس رضوی
این استاد برجسته تذهیب در خصوص وضعیت هنرهای اسلامی و به ویژه هنر تدهیب و نگارگری، ابراز کرد: به طور کلی، هنر تا حدی مظلوم واقع شده اما فعالیتهایی مانند برگزاری دوسالانه تذهیب قرآنی که آستان قدس رضوی متولی آن شده، بسیار جای تقدیر دارد؛ ما کمتر میبینیم نهادی غیر از ارگانهای دولتی مانند وزارت ارشاد وارد این حیطه بشوند و دوسالانهای به این فاخری برگزار کنند.
وی در همین راستا ضمن تقدیر از توجه آستان قدس به هنر و هنرمندان، افزود: قابل تأمل است که آستان قدس رضوی از جایگاه خاصش استفاده کرده و این حمایت را برای هنرمندان مبذول داشته است؛ انتظار میرود که سازمانها و نهادهایی از این دست، بیشتر وارد این حوزه شوند و هنرمندان را حمایت کنند تا هنر دوباره مانند ادوار گذشته، شکوفا شود همچنان که امروز نشانههای خوبی در جامعه میبینیم.
ضرورت توجه به استعدادهای پنهان در عرصههای هنری
مهدوی در رابطه با خلاهای موجود در حوزه هنر تذهیب، اظهار کرد: ما تذهیبکارهای ماهری داریم که خیلی کارهای قویای انجام میدهند اما تعدادی از شهرها در این حوزه غایباند و در جمع ما نیستند؛ مسلما استعدادهایی در آن شهرها وجود دارد که میتوانند شکوفا شوند؛ وظیفه اصلی جبران این خلاها متوجه مسئولان و اساتید است.
پیشنهاد تدوین «اطلس تذهیب و طراحی سنتی»
این استاد برجسته تذهیب، تدوین «اطلس تذهیب و طراحی سنتی» را راه جبران خلاها در حوزه هنر تذهیب دانست و تاکید کرد: چرا ما روی بحث آموزش در شهرهای دیگر و مناطق مختلف کار نکردیم و یا در شهرهای بزرگ تا حدی چندگانگی در آموزش وجود دارد؟ به نظر من با تدوین اطلس تذهیب و طراحی سنتی میتوان خیلی از مشکلات را برطرف کرد.
این هنرمند برجسته همچنین از انعکاس رویدادهای هنری از جمله نمایشگاه دوسالانه تذهیبهای قرآنی توسط خبرگزاری ایکنا تشکر کرد.
