حاکمیت گروههای مرجع ناکارآمد در پی گمنامی الگوهای معنوی و اخلاقی
گروه جامعه: اگر دستگاههای فرهنگی به راستی عزم این داشته باشند که در مقابل برخی جوسازیها و حاکمیتهای غلط گروههایی که مرجع شدهاند ایستادگی کنند، ابتدا باید با ارزیابی شرایط موجود و خلأهای تربیتی در جامعه به برجسته کردن افراد متخلص به صفات معنوی، اخلاقی، انسانی و علمی بپردازند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا)، مقام معظم رهبری در اجرای بند یک اصل ۱۱۰ قانون اساسی، سیاستهای کلی «خانواده» را پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام تصویب و به رؤسای قوای سهگانه و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام ابلاغ کردند.
در راستای سند ابلاغی مقام معظم رهبری در حوزه خانواده و تأکید معظم له بر تقویت سبک زندگی ایرانی اسلامی، اصلاح رفتار گروههای مرجع و برجسته سازی رفتارهای شایسته آنها به عنوان یک راهکار معرفی شده است. در این راستا درصدد برآمدیم تا به بررسی شرایط فعلی گروههای مرجع و آنچه ایدهآل یک نظام اجتماعی و تربیتی مطلوب است بپردازیم.
با نگاهی به سطح جامعه میتوان هنرمندان، ورزشکاران و بازیگران را در صدر جدول محبوبیت در میان آحاد جامعه یافت. در شرایطی که نحوه عملکرد و زندگی این قشر از افراد جامعه مورد توجه جدی و تقلید عموم افراد جامعه به ویژه جوانان قرار گرفته است باید به بررسی جامعتری پرداخت تا دریافت که این گروهها تا چه میزان از شرایط مرجعیت برخوردار هستند.
بدین سبب به سراغ کارشناسان مطرح در زمینه فرهنگ رفتیم تا نظرات آنان را پیرامون میزان مقبولیت گروههای مرجع فعلی و نقشی که آنان میتوانند در تربیت سالم جوانان این مرز و بوم داشته باشند کسب کنیم و همچنین خلأهای موجود در این زمینه را دریابیم.
حجتالاسلام والمسلمین حسن ناصریپور، رئیس انجمن مطالعات خانواده ابلاغیه مقام معظم رهبری در حوزه خانواده را چارچوب اجرایی اصل ۱۰ قانون اساسی با در نظر گرفتن تمام جوانب پیشرفت و متغیرهای زمان، فرهنگ و اقتصاد دانست و گفت: ارائه الگوی سبک زندگی ایرانی اسلامی از سوی گروههای مرجع نیاز به مهندسی دارد به نحوی یک سازمان باید چنین تشکیلاتی را سازماندهی کند و ابعاد مختلف خانواده از حوزههای عاطفی گرفته تا اقتصادی را مورد توجه قرار دهد.
وی همچنین بر ضرورت انتخاب بهترین روشها و ابزار برای گفتمان سازی و باورمند کردن جوانان تأکید و تصریح کرد: اگر دستگاههای فرهنگی امروزه به ابزار روز که مهمترین آنها شبکههای اجتماعی است مجهز نباشند نمیتواننند مخاطبی داشته باشند. آگاه و توانمند بودن مسئولان این امر در اثرگذاری فعالیتها از اهمیت به سزایی برخوردار است.
حجتالاسلام ناصری پور ساختارسازی، گفتمانسازی، باورمند کردن جوانان و استفاده از روشها و ابزارهای روز را چهار محور اصلی در انجام فعالیتهای مؤثر در حوزه خانواده خواند و گفت: ارائه الگوهای موفق در زمینه سبک زندگی ایرانی اسلامی متعدد است اما باید به این چهار نکته در برنامه ریزیها توجه داشت تا بتوان به مقصود رسید.
وی با بیان اینکه امروز جریان رسانهای زرد برای جذب مخاطب از گروههای خاصی بیشترین استفاده را میکنند، اظهار کرد: اجرای برنامههای فرهنگی مختلف همچون «هم عهدی با شهدا» نشان داده است که در صورتی که چنین برنامه ریزیهای منسجمی وجود داشته باشد استقبال مردم نیز بی نظیر خواهد بود اما کمبود چنین برنامه و فعالیتهای اثرگذار فرهنگی عرصه را برای جریان سازیهای زرد آماده میکند.
روایت ضعیف از گروههای مرجع حقیقی
معاون فرهنگی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران با بیان اینکه روایت ما از گروههای مرجع متعددی که داریم ضعیف بوده است، اظهار کرد: مردم آمادگی پذیرش را دارند ولی این عدم آشنایی به کمبود فعالیت در عرصه فرهنگی الگوسازی و استفاده از روشهای بهینه باز میگردد.
به سراغ حجتالاسلام والمسلمین محمدرضا حشمتی، معاون قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز رفتیم، وی معتقد بود در گذشته مرجعیت گروهها به سبب شایستگی رفتار به افراد خاصی تعلق داشت اما امروزه با تغییراتی که در سلیقه جوانان رخ داده است تا حدی مرجعیت از گروههایی که میتوانند تأثیرگذاری اخلاقی و منشی بیشتری داشته باشند گرفته شده است.
وی با بیان اینکه امروز افرادی به گروههای مرجع برای جوانان تبدیل شدهاند که خود در برخی مواقع نیاز به پالایش فکری و رفتاری دارند تصریح کرد: یک ورزشکار، بازیگر، خواننده و هنرمند اگر چه در بخشهای هنری دارای شایستگیهای ارزندهای است اما باید در زمینههای اخلاقی، رفتاری و بینشی نیز به سطحی از کمال دست یابد تا بتواند به عنوان الگوی جوانان محسوب شود.
عدم آشنایی با مبانی دینی و اخلاقی
معاون قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینکه برخی بیاخلاقیهایی که از سوی افرادی که امروزه به عنوان گروههای مرجع از سوی جوانان مورد مقبولیت واقع شدهاند ناشی از عدم آشنایی با مبانی دینی و اخلاقی است گفت: تبیین این مبانی با ایجاد کارگروههای ویژه برای این قشر از جامعه که مورد توجه جدی جوانان هستند باید در دستور کار قرار گیرد.
حجتالاسلام حشمتی با تأکید بر اینکه آموزش به گروههای مرجع باید از ظرافتهای خاصی برخوردار باشد تا شخصیت و غرور آنان لطمه نبیند تصریح کرد: باید گروههای مرجع را آگاه کرد که رفتار آنان تا چه حد بر عموم مردم جامعه تأثیرگذار است تا صیانت بیشتری از خود داشته باشند.
وی با بیان اینکه همواره متدینین و افرادی که اهل فکر و اندیشه هستند در جوامع در اقلیت به سر میبرند، اظهار کرد: بدین ترتیب این گروه بخش کوچکتری از گروههای مرجع را به خود اختصاص میدهند. بخشی از مهجوریت نخبگان دینی و قرآنی و تبدیل نشدن آنان به گروههای مرجع نیز به سبب گمنامی آنان است، در این راستا سبک زندگی این افراد و ویژگیهای اخلاقی و رفتاری آنان باید در قالب فیلم، سریال، کتاب، نمایشنامه و فعالیتهای هنری به عموم جامعه معرفی شود.
نقش رسانههای جمعی در تقویت جایگاه افراد به عنوان الگوهای اجتماعی
از دیگر کارشناسانی که در این زمینه با ما همراه شدند سعید پورعلی، معاون فرهنگی جهاد دانشگاهی بود. وی نقش رسانههای جمعی را در تقویت جایگاه افراد به عنوان الگوهای اجتماعی بسیار حائز اهمیت خواند و گفت: رسانهها باید با عالمان، روحانیون، مراجع اجتماعی، سیاسی و مذهبی ارتباط صمیمیتری داشته باشند و این افراد را که در اغلب موارد ناشناخته هستند به جامعه معرفی کنند.
معاون فرهنگی جهاد دانشگاهی از نخبگان عرصههای مختلف نیز خواست تا ارتباط خود را با بدنه عمومی جامعه نزدیک تر و صمیمی تر کنند و گفت: ذات هنر سبب جذب افراد میشود بنابراین هنرمندان و ورزشکاران همواره در عرصه عمومی جامعه حضور دارند و این حضور سبب شهرت میشود. اصلاح گروههای مرجع برای خانوادهها تعامل دو طرفه نخبگان عرصههای مختلف با رسانهها و بالعکس را میطلبد و تا زمانی که این ارتباط دوسویه نباشد نمیتوانیم شاهد اصلاح در معرفی گروههای مرجع باشیم.
پورعلی وجود جامعه باسواد و زندگی علمی و فرهنگی را عاملی برای کاهش رابطه احساسی در الگوپذیری دانست و گفت: در چنین شرایطی عالمان و اندیشمندان به صورت طبیعی به گروههای مرجع تبدیل میشوند.
به سراغ حجتالاسلام والمسلمین سید حسین شاهمرادی، دبیر شورای فرهنگ عمومی کشور نیز رفتیم، وی با بیان اینکه مقبول بودن نخبگان دینی، علمی، فرهنگی و هنری نزد مردم و تعیین آنان به عنوان گروههای مرجع به راحتی از سوی نهادهای فرهنگی صورت میگیرد تصریح کرد: وقتی در زمینی بکر بذر نکاریم سایرین به کاشت اقدام میکنند و ممکن است برداشت آنان متناسب با نیاز ما نباشد.
حجتالاسلام شاهمرادی عدم معرفی افراد شایسته و نمونه به عنوان گروههای مرجع از سوی نهادهای فرهنگی را سبب بروز و ظهور گروههایی دانست که صرفا در میان مردم به سبب نوع فعالیتشان شهرت دارند اما در برخی موارد از شایستگیهای لازم برخوردار نیستند.
حجتالاسلام شاهمرادی اصلاح معرفی گروههای مرجع را از وظایف شورای فرهنگ عمومی خواند و گفت: متاسفانه هیچ نهادی به این الگوسازی و اهمیت آن نزد خانوادهها و جوانان توجه نداشته است.
حجتالاسلام شاهمرادی از ورود شورای فرهنگ عمومی به موضوع اصلاح معرفی گروههای مرجع خبر داد و گفت: دستگاههای فرهنگی در این زمینه میتوانند بیشترین تأثیر را داشته باشند بدین ترتیب شورای فرهنگ عمومی این مهم را در دستور کار خود قرار میدهد.
وقتی صدا و سیما ضد ارزشها عمل میکند
برای واکاوی در زمینه چگونگی اصلاح گروههای مرجع به سراغ قدیری ابیانه، جامعه شناس نیز رفتیم. وی به نقش فیلمهای سینمایی و تلویزیونی به منظور الگوسازی مناسب اشاره و عنوان کرد: در بسیاری موارد از این منبع نه تنها رفتارهای شایستهای بروز داده نمیشود، بلکه رفتارهای مخرب خانوادگی نیز به نمایش گذاشته میشود.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه برخی مسئولان و مدیران راه زندگی اشرافیگری را انتخاب کردهاند و آن را به رخ جامعه نیز میکشند اظهار کرد: این الگوهای عینی در برابر چشم جوانان سبب میشود توقعات آنان از زندگی بیشتر شود و به امید تأمین مالی بیشتر ازدواج خود را به تأخیر میاندازند و یا در زمینه فرزندآوری به تعداد یک یا دو عدد فرزند اکتفا کنند چرا که ترس از عدم تأمین مالی خود و فرزندانشان دارند و این امر از عدم مشاهده ساده زیستی در الگوهایشان نشئت میگیرد.
وی بر ضروت بهرهمندی از آیات و روایات به منظور ارائه سبک زندگی خانوادگی و نمود آن در رفتار مسئولان تأکید و تصریح کرد: همه ابعاد یک زندگی سالم و اسلامی در زمینههای خانوادگی، کار و تلاش، یاری رساندن به درماندگان و مشارکت در امور جامعه و کمک به حل مشکلات باید تبیین و مورد توجه همه آحاد جامعه قرار گیرد.
این استاد دانشگاه ادامه داد: وقتی ورزشکاران به الگوی مردم تبدیل میشوند باید مراقبت بیشتری از رفتار خود داشته باشند. باخت در یک مسابقه بسیار بهتر از بروز رفتارهای غیر اخلاقی از سوی ورزشکارانی است که مستقیما تحت نظر، توجه و الگوبرداری عموم مردم هستند.
مادران از مهمترین گروههای مرجع برای فرزندان
قدیری ابیانه مادران را نیز از الگوهای مؤثر در رفتار فرزندان خود خواند که به نوعی برای آنان از مرجعیت برخوردار هستند و گفت: در این راستا ایجاد خودباوری در زنان سبب میشود به الگوهای رفتاری شایستهتری برای فرزندانشان تبدیل شوند.
بنابر این گزارش، از مجموع سخنان کارشناسان میتوان چنین نتیجه گرفت که در حال حاضر نوعی محدودیت در گروههای مرجع به وجود آمده است و این گروه نیز از مقبولیت کافی برای اثرگذاری مطلوب برخوردار نیستند. در شرایطی که فضای مجازی مملو از نحوه زندگی و عملکرد هنرمندان و ورزشکاران شده است و نوعی تناقض بین رفتارهای آنان در زندگی حقیقی با آنچه از صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران به چشم میخورد باید راهکارهای مدیریتی جامع تری برای ساماندهی گروههای مرجع بکار گرفت.
نوع حجاب و پوشش متفاوت برخی هنرمندان در فضای مجازی با دریچه تلویزیون نوعی دوگانگی نسبت به ارزشها در جوانان ایجاد میکند و آنان را بین این دوراهی برای انتخاب بهترینها قرار میدهد.
در این میان اگر دستگاههای فرهنگی به راستی عزم این داشته باشند که در مقابل برخی جوسازیها و حاکمیتهای غلط گروههایی که به تصادف و به دلیل شهرت به گروههای مرجع تبدیل شدهاند ایستادگی کنند ابتدا باید با ارزیابی شرایط موجود و خلأهای تربیتی در جامعه به برجسته کردن افراد متخلص به صفات معنوی، اخلاقی، انسانی و علمی بپردازند و در جنبههای مختلف زندگی اجتماعی برای جوانان الگوسازی کنند چرا که تا زمانی که الگوهای حقیقی در عزلت روزگار سپری کنند گروههایی که تخصص و کارآیی لازم را ندارند به عنوان مرجع قدعلم میکنند.
