حضرت علی(ع)؛ الگویی برای قهرمانسازی در اشعار/ مضامین علوی؛ وجه ممتاز اشعار انقلابی
گروه شهرستانها: دو ساحت عرفانی و حماسی در شعر انقلاب نمایان است و شاعران انقلابی ما برای پرداختن به این دو وجه شعر انقلاب، شخصیت حضرت علی(ع) را که الگویی کامل در هر دو زمینه است، مد نظر داشتهاند و از ویژگیهای شخصیت آن بزرگوار برای ساختن قهرمان مدنظر خود بهره بردهاند.
سعید تاجمحمدی، دبیر انجمن شعر تاک کاشمر در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی با بیان اینکه یک همبستگی قوی میان آرمانهای انقلابی و آرمانهای علوی وجود دارد، عنوان کرد: شاخصههای شعر انقلاب بسیار وابسته به منش، شخصیت و سیره زندگی حضرت علی(ع) است.
وی با بیان اینکه این همبستگی در عرصه شعر به خوبی نشان داده شده است، ابراز کرد: مفاهیم مشترک شعر انقلابی و آیینی و به ویژه شعر علوی به خوبی آشکار است.
وی با بیان اینکه این همبستگی در عرصه شعر به خوبی نشان داده شده است، ابراز کرد: مفاهیم مشترک شعر انقلابی و آیینی و به ویژه شعر علوی به خوبی آشکار است.
تاجمحمدی بیان کرد: شعری که رویکرد آن آرمانهای انقلاب باشد، محدود به همین چهار دهه پس از پیروزی انقلاب نمیشود؛ در واقع هویت این شعر از مدتها قبل وجود داشته است و پیروزی انقلاب سبب شده تا شعر انقلابی قوت بیشتری بگیرد.
بهروز رسانی ویژگیهای شعر علوی و انطباق با حوادث انقلاب
وی در تشریح انطباق شعر انقلابی با شعر علوی، عنوان کرد: شاعران انقلابی به خوبی ویژگیها و نکات مبارزاتی شخصیت حضرت علی(ع) را با توجه به وضعیت جامعه و حوادث پیرامون انقلاب بهروزرسانی کردهاند که این امر، اتفاق خوبی در زمینه اشعار انقلابی بود؛ بههمین جهت میتوان شاخصترین و بارزترین آثار و اشعار شاعران انقلابی را با مضامین علوی مشاهده کرد.
تاجمحمدی، پرداختن به شخصیت و سیره حضرت علی(ع) را تیزبینی شاعران انقلابی عنوان کرد و گفت: شعر «در سایهسار نخل ولایت» از استاد گرمارودی، مجموعه «مولا ویلا نداشت» از علیرضا قزوه و آثار سیدحسن حسینی و قیصر امینپور از جمله اشعار شاخصی است که میتوان در بیان ویژگیهای شخصیت و زندگی حضرت علی(ع) و همچنین همراهی آنها با مضامین انقلابی یادآور شد.
دقت در مضامین و معارف علوی و خلق اشعاری شاخص
دبیر انجمن شعر تاک کاشمر با بیان اینکه شیعه انقلابی بیشک نمیتواند از دقت در مضامین علوی بینیاز باشد و این توجه در زمینه شعر موجب به وجود آمدن آثار برجستهای شده است، اظهار کرد: اشعار علوی در انقلاب اسلامی بسیار جایگاه ویژهای دارد بهگونهای که نسبت بالایی از اشعار آیینی و انقلابی ما به شخصیت مولای متقیان مربوط میشود.
وی اضافه کرد: نقش اساسی اشعار علوی در شعرهای انقلابی را میتوان آنجا مشاهده کرد که بسیاری از تعاریف و بیان ویژگیهای انقلابی در کلام و قلم شاعران انقلابی از ویژگیهای شخصیتی امام علی(ع) گرفته شده است.
تاجمحمدی، شعر انقلاب را از جمله هنرهای انقلابی تأثیرگذار و تأثیرپذیر معرفی کرد و در ادامه گفت: شعر انقلاب در واقع یک نقش اصلاحکننده داشته و دارد و حضور بارز شعر در لحظه لحظه شکلگیری و ادامه مسیر انقلاب اسلامی جلوهای از گره خوردن حوادث جامعه و هنر را به نمایش میگذارد.
جریانسازی شعر انقلاب در مسیر هنرهای انقلابی
وی بیان کرد: شعر انقلاب بیش از آنکه تأثیرپذیر باشد، تأثیرگذار و جریانساز بوده و این جریانسازی علاوه بر سطح جامعه در سایر هنرها نیز به وجود آمده است که نمود این موضوع را میتوان در شعارهای انقلابی مردم دید.
وی با بیان اینکه به وجود آمدن سرودها، مداحیها، نمایشنامه و داستانهای انقلابی گواه از این تأثیرگذاری دارد، رتبه اشعار انقلابی در میان سایر هنرهای انقلاب را شاخص دانست و اضافه کرد: برای پاسخ به این سؤال که شعر انقلاب در میان سایر هنرهای انقلابی چه جایگاهی دارد، میتوان به پاسخ رهبر معظم انقلاب در این رابطه اشاره کرد که ایشان فرمودند: «شعر ستون هنر انقلاب است»؛ این سخن جایگاه ویژه شعر در عرصههای مختلف هنر انقلابی را بیان میکند.
وی با بیان اینکه به وجود آمدن سرودها، مداحیها، نمایشنامه و داستانهای انقلابی گواه از این تأثیرگذاری دارد، رتبه اشعار انقلابی در میان سایر هنرهای انقلاب را شاخص دانست و اضافه کرد: برای پاسخ به این سؤال که شعر انقلاب در میان سایر هنرهای انقلابی چه جایگاهی دارد، میتوان به پاسخ رهبر معظم انقلاب در این رابطه اشاره کرد که ایشان فرمودند: «شعر ستون هنر انقلاب است»؛ این سخن جایگاه ویژه شعر در عرصههای مختلف هنر انقلابی را بیان میکند.
وی در ادامه با اشاره به جایگاه ویژه شعر انقلاب عنوان کرد: نه تنها شخصیت مستقل شعر انقلابی، دارای ویژگی و جایگاه خاصی است بلکه این هنر در جایگاه خط دهنده و جریانساز برای سایر هنرهای اتقلابی واقع شده و البته در این زمینه جای کار بیشتر با حضور شاعران و محققان وجود دارد.
هدفگیری مطلوب مخاطب عام و خاص در شعر انقلاب
تاجمحمدی با تعریف دو چهره از شعر انقلاب ادامه داد: وجه اول اشعار انقلاب، آن دسته از آثاری است که در محافل عمومی، سرودها و مداحیها بیان شده و امروزه شاهد بازخوانی آنها هستیم و تأثیر دیگری که از اشعار انقلابی شاهد هستیم آن است که مخاطب خود را خواص جامعه در نظر میگیرد؛ این نگاه شعر انقلاب برای متوجه ساختن مخاطب خاص جامعه است.
وی روحیه حماسی و منتقدانه شعر انقلاب را بارزترین ویژگی این نوع شعر دانست و گفت: فریادهای شعری که در دوران مختلف زده شده نشان از آزاده بودن شاعر انقلابی دارد؛ این ویژگی به نسبت دیگر هنرهای انقلابی بسیار بارزتر است و شاعر در این عرصه با صدایی باز، صریح و با بصیرتی بالا نکات مربوط به جامعه خود را بیان میکند.
علی(ع)؛ الگویی برای قهرمانسازی در اشعار
دبیر انجمن شعر تاک کاشمر با تبیین دو ساحت شعر انقلابی، افزود: دو ساحت عرفانی و حماسی در شعر انقلاب نمایان است و شاعران انقلابی ما برای پرداختن به این دو وجه شعر انقلاب، شخصیت حضرت علی(ع) را که الگویی کامل در هر دو زمینه است، مد نظر داشتهاند و از ویژگیهای شخصیت آن بزرگوار برای ساختن قهرمان مدنظر خود بهره بردهاند.
تاجمحمدی ادامه داد: البته پرداختن به تمام ابعاد شخصیتی حضرت علی(ع) توسط شاعران ما محقق نشده اما آنچه در بیان اشعار انقلابی با این محوریت مدنظر بوده است، آن دسته از ارزشهایی است که احساس نیازی در جامعه به آن ارزش وجود داشته است؛ برای مثال میتوان به ارزش عدالت، حفظ بیتالمال و حقوق مستضعفان اشاره کرد که شاعران در این زمینهها به خوبی ورود پیدا کردهاند.
وی شاعران را پرچمداران ورود به مباحث انقلابی معرفی کرد و گفت: شعر نیازی به تدارکات خاصی ندارد و تراوش ذهن شاعران انقلابی است که موجب نقشآفرینی مطلوب آنها در عرصه هنر انقلابی میشود.
توجه رسانهها به اشعار انقلابی
تاجمحمدی با انتقاد از رسانهها در موضوع توجه به اشعار انقلابی ادامه داد: تأکیدات رهبری و توجه ایشان به موضوع شعر انقلاب اهمیت این بحث را میرساند. اگر سایر نهادهای فرهنگی و رسانهها به این موضوع توجه لازم را داشته باشند، شاهد رونق بیشتری در عرصه شعر انقلاب خواهیم بود.
وی افزود: مشکل اصلی آن جایی است که رسانهها به این موضوع توجه ندارند، گاهی نیز ضد تبلیغها و برچسبزدن به شاعران انقلابی با عناوینی مثل شاعر حکومتی یا شاعر اعتراض باعث دلسرد شدن و سستی در مسیر حرکت شاعران و شعر انقلابی میشود.
در انتهای این گفتوگو شما را به قرائت شعری در وصف امیرمؤمنان(ع) از سعید تاجمحمدی دعوت میکنیم:
چه در هيبت، چه در غيرت، چه در عشق اولين هستی
که بر انگشتر فضل و شرافت چون نگین هستی
جهان عمريست درمانده است در ترديد و شك، اما،
تو خود علم اليقين، عین اليقين، حق اليقين هستی
من از فتح در خيبر به دستان تو فهميدم
كه تو دست توانمند خدا در آستين هستی
سر در چاه را باور كنم يا ذوالفقارت را؟
كه گاهی آنچنان هستي و گاهي اينچنين هستی
بگو از استخوان در گلو، از خار در چشمت
كه داغ از خطبههاي ناتمام آتشين هستی
بگو چشم نبی روشن؛ بگو چشم حسودان كور،
برای فاطمه تنها تو در عالم قرين هستی
هلا ای عشق! ای معشوق! ای عاشق! هلا ای جان!
تو رؤيايیترين مضمون شاعر در زمين هستی
از آن روزی كه چشمم باز شد در گوش من خواندند:
كه «تو» تا لحظه آخر «اميرالمؤمنين» هستی
