معانی شعری عطار؛ مجموعهای از لطیفترین افکار عارفانه در قالب تمثیلهای جذاب
گروه فرهنگی: یک عطارشناس با اشاره به اینکه معانی شعری عطار؛ مجموعهای از لطیفترین افکار عارفانه در قالب تمثیلهای جذاب است، گفت: در تمام اشعار و آثار عطار اندیشه عرفانی همراه با زهد و تقوا، اخلاقیات و اشارات لغوی و داستانی قرآنی دیده میشود.
محمدرضا راشد محصل، عطارشناس در گفتو گو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، اظهار کرد: عطار از شاعران و عارفان قرن ششم و هفتم و از نکتهسنجان و ژرفنگران تاریخ ادب فارسی و عرفان اسلام است.
معانی شعری عطار؛ مجموعهای از لطیفترین افکار عارفانه در قالب تمثیلهای جذاب
وی با اشاره به اینکه معانی شعر عطار مجموعهای از لطیفترین و بلندترین افکار عارفانه در قالب تمثیلهای جذاب و تصویرسازیهای هنری است، عنوان کرد: برخی منظومههای عطار به خصوص چهار منظومهای که در انتصاب آن به عطار هیچ شکی نیست، مثل مصیبتنامه، الهینامه، اسرارنامه و منطقالطیر که بیشتر شرح کمال نفس از طریق مراقبه و خلوت نشینی روحانی است.
راشد محصل با بیان اینکه الهینامه عطار آموزههای منتهی به تقوا در پایه زهد پذیرفته شده احکام اسلامی و اخلاق انسانی است، تصریح کرد: این آموزهها قالبا با زبان اشاره و نشانههای راهنما همراه است؛ بر همین اساس منطقالطیر دستورالعمل سلوک نفسانی تا رسیدن به درجه کمال و وصول به قرب پروردگار است.
استاد دانشگاه ادبیات فردوسی مشهد ادامه داد: البته این منظومه استثنا یک مجموعه فکری و هنری است که زاده اندیشه و حاصل کوشش عطار به تنهایی نیست بلکه پیش از او احمد غزالی، محمد غزالی وابن سینا به گونههای مختلف از این اندیشهها و هنرمندیها یاد کردند و چه بسا که عطار از همه آنها یا لااقل از آنچه که محمد غزالی گفته است، استفاده کرده است.
راشد محصل بیان کرد: مجموعه هنری ساخته و افکار مختلف عطار در قالب تمثیلها از آن خود او است و بسیار از بزرگان از کار او بهره بردهاند.
زبان مرغان در شعر عطار با عالم وحی پیوند دارد
وی با اشاره به اینکه زبان مرغان در شعر عطار و مولانا به عالم وحی پیوند دارد، عنوان کرد: منطقالطیر عطار در حقیقت الهام خدایی و وحی خدایی است.
راشد محصول با بیان اشاره به بیت «منطقالطیر خاقانی صداست، منطقالطیر سلیمانی کجاست»، اظهار کرد: هم عطار و هم مولوی به منطقالطیر جنبه سلیمانی دادهاند یعنی جنبههای وحی دادهاند.
این عطار شناس بیان کرد: در منطقالطیر که بیشترین نشانهها در پیامرسانی عطار است باید گفت که نسیم، گل سرخ، کبوتر و نرگس، هر کدام پیامرسان خاصی هستند.
مرغشاهان در منطقالطیر عطار مظهر خداوندی است
وی با بیان اینکه گل سرخ در منطقالطیر عطار نشانه معشوق و نفس عاشق است، تصریح کرد: آنچه که در توصیفها میگوییم، منظور از نرگس چشمها یعنی مراقبت از یاران، کبوتر، گریز از خیانت، مرغ شاه، مظهر خداوندی است، بلبل، دوستان نظرباز مورد نظر عطار است، بوتیمار، غم خوراک زاهدانی است که افراطی به خود سخت میگیرند و نمودار حزن و اندوه هستند.
راشد محصل ادامه داد: شاعران اندیشهوری مثل عطار از برجستهترین معانی شعری بهره دارند و آن معانی را در آثار خود معمولا با نشانهها و با کلمات کلیدی بیان میکنند، چراکه علاوه بر بیان مسائل، جنبه تبلیغی مسائل هم مورد نظر آنها است.
وی با بیان اینکه مهمترین دغدغه عطار و شاعران هم رده او رساندن پیام معنوی به خوانندگان در آثارشان است، افزود: بنابراین ما در میان کلماتی که نشانههای این افراد در آثارشان است، مسائل اعتقادی، داستانی، واژگانی و ... را به صورت مختلف میبینیم.
این استاد برجسته ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به شعر «چون دمی در گل دمد آدم کند» از منطقالطیر عطار، عنوان کرد: این شعر به آیه «نفخته و فیه من روحی» اشاره دارد. بیت چون دمی در گل دمد آدم کند نیز انسانیت را نشان میدهد.
وی با بیان اشارات داستانی در اشعار عطار، بیان کرد: در اشعار عطار اشارات هفت سر، داستانی همچون «خه خه ای طاوس باغ هشت در، سوختی از زخم مار هفت سر» ، عبرت انسان از بهشت و طاووس را نشان میدهد اینکه مار باعث شد دشمن انسان وارد بهشت شود.
این عطارشناس با اشاره به اشارات لغوی در اشعار عطار، افزود: اشارات لغوی مثل رنجیدن یعنی با ناز و تبسم راه رفتن و همچون سرو جویباری به رنجیدن چون کلک کوهساری که همان لنگیدن است و صورت معرب آن به کار برده شده که این اشارات نماینده اعتقادات و اخلاقیات عطار است.
