حجتالاسلام عبدخدایی:
گستره عدالت در اسلام، شامل دشمنان هم میشود/ مبانی اسلام، بهترین زیربنای حقوق بینالملل است
گروه معارف: حجتالاسلام محمدهادی عبدخدایی با بیان اینکه گستره عدالت در اسلام، شامل دشمنان هم میشود، گفت: آیات و روایات اسلامی و آموزههای رضوی، بهترین زیربنای حقوق بینالملل اسلامی است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، حجتالاسلام محمدهادی عبدخدایی، نماینده مردم مشهد در مجلس خبرگان رهبری صبح امروز، ۲۶ فروردینماه در مراسم افتتاحیه همایش بینالمللی «عدالت و اخلاق در مکتب اهل بیت با تاکید بر آموزههای امام رضا(ع)» که در دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد، اظهار کرد: عدالت، شاخص و معیار است برای اخلاق و اخلاق هم به منزله روح است برای عدالت.
وی با بیان اینکه برای مدیریت یک جامعه هر دوی اینها لازم است، گفت: عدالت آنچنان اهمیت دارد که عدل الهی در مکتب تشیع در زمره اصول عقاید شمرده میشود و از سویی هم آنچنان فراگیر است که سراسر هستی را فرا میگیرد.
وی با اشاره به عدل تکوینی که بر آفرینش حاکم است و به صورت یک اصل زیربنایی وجود دارد، تصریح کرد: گسترده عدالت بسیار وسیع است و حتی شامل دشمنان و مخالفان هم میشود، همچنان که قرآن مجید میفرماید؛ دشمنی گروهی سبب نشود که شما عدالت نورزید.
استاد بازنشسته دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: به پیروی از این آیه، در زمان امام هشتم(ع) یک نفر وصیت کرده بود اموالش در میان فقرا تقسیم شود، قاضی نیشابور اموال او را میان فقرای مسلمان تقسیم کرد ولی هنگامی که مامون از امام هشتم(ع) در این مورد سؤال کرد، حضرت فرمودند مامون به قاضی نیشابور بنویسد که معادل همان اموال و به همان مقدار از بیتالمال بردارد و صرف فقرای مجوسی کند.
عبدخدایی با بیان اینکه هیچ مکتب اخلاقی و دینی نیست که بتواند بهتر از این بگوید و عمل کند و تعصب نورزد، گفت: این آیات و روایات میتواند بهترین زیربنای حقوق بینالملل اسلامی و گویای تعامل نظام اسلامی با سایر نظامها باشد.
نماینده سابق جمهوری اسلامی ایران در واتیکان، اظهار کرد: استعمارگران بدانند ما برطبق عدالت اسلامی، هرقدر قدرت داشته باشیم، به هیچکس ظلم نمیکنیم ولی هیچگاه هم ظلم را نمیپذیریم، دیگر روزگار یک قطبی و دو قطبی بودن در جهان که برخی از کشورها خواسته باشند خودشان را تحمیل بر کل جهان کنند، گذشته است؛ هر کشوری باید مستقل باشد و هر انسانی با رعایت اصول انسانی، باید آزاد زندگی کند، همچنان که مولای متقیان حضرت علی(ع) فرمودند: بنده دیگری نباش که خداوند تو را آزاد آفریده است.
وی در ادامه با بیان اینکه، اخلاق تا آنجا اهمیت دارد که رسول اکرم(ص) آن را هدف از بعثت خویش معرفی میکند، گفت: فرهنگ اخلاقی قرآنی و اسلامی به ویژه مکتب عترت، از این جهت به قدری وسیع و گسترده است که به صورت اعجاز میدرخشد و محققان میدانند وسعتی که مخصوصا در رابطه با «اخلاق» در فرهنگ عترت و جود دارد، در مکاتب دیگر دیده نشده است.
عبدخدایی با اشاره به اینکه قرآن کریم، هدف از بعثت را قیام به قسط و تعلیم و تزکیه انسانها معرفی میکند، افزود: به طور کلی برای مدیریت جامعه هم عدالت و قانون لازم است هم اخلاق و فرهنگ؛ قانون و حقوق لازم است تا وظیفه هر کس مشخص شود و احسان و اخلاق اهمیت دارد تا سجایا و مزایای انسانی رشد پیدا کند و در این راستا، شاخص و معیار هر دو، عدالت است.
نماینده مردم مشهد در مجلس خبرگان رهبریبا بیان اینکه اگر قانون نباشد جامعه به هرج و مرج کشیده میشود و اگر اخلاق نباشد ارزشهای انسانی فراموس میشود، گفت: با قانون به تنهایی، گرچه ممکن است جامعه اداره شود اما جامعه خشک و ماشینی ایجاد میکند و اخلاق به تنهایی هم سبب میشود که افراد بدون تعهد، حقوق دیگران را تضعیف کنند.
وی با اشاره به اینکه برای بعضی افراد مثلا یک دزد حرفهای یا قاچاقچی حرفهای، مسائل اخلاقی فایدهای ندارد و اینجا الزامات قانونی لازم است تا آن را کنترل کند، تصریح کردک همیشه باید بالا بردن سطح اخلاقی و فرهنگی همراه با محدودیتهای قانونی انجام گیرد در غیر این صورت،جامعه مدیریت صحیح نمیشود.
وی در ادامه به طرح سئوالی مبنی بر اینکه چگونه عدالت با اخلاق و به ویژه رحمت و احسان و گذشت جمع میشود، پرداخت و گفت: لازمه عدالت آن است که هر چیزی سر جای خودش قرار گیرد و پاداش و کیفر، مناسب عمل باشد و لازمه احسان و رحمت آن است که پاداش بیشتر از عمل باشد و کیفر هم کمتر باشد یا اصلا بخشایش صورت گیرد، حال در جواب میتوان گفت پاداش بیشتر یا کیفر کمتر منافاتی با عدالت ندارد بلکه از مقوله گذشت است و فاقد جمع با عدالت است ولی پاداش کمتر و کیفر بیشتر منافات با عدالت دارد و یک عمل غیر اخلاقی است.
نماینده مردم مشهد در مجلس خبرگان رهبری افزود: در قرآن هم نمونههایی برای این مورد وجود دارد؛ در اسلام، هم ضوابط حقوقی وجود دارد و هم ارزشهای عالی، حتی این دو با یکدیگر عجین و همراه شدهاند، به عنوان مثال، در قرآن اجرای قصاص یک فریضه الهی است و حیات و زندگی جامعه وابسته به آن است، در عین حال همین قرآن اجازه داده قصاص تبدیل به دیه شود و این گذشت از قتل و تبدیل به دیه را کار خوبی معرفی میفرماید؛ در این دستور هم رعایت حق شده است و هم توصیه به اخلاق، و عدالت و اخلاق در کنار هم قرار میگیرد.
عبدخدایی در ادامه به مسئله قرض دادن در اسلام اشاره کرد و افزود: اسلام تاکید فراوانی به قرض دادن بدون ربا دارد و ثواب آن را بیشتر از صدقه بیان میکند ولی دستور میدهد مبلغ و مدت قرض یادداشت شود، همچنین میگوید بدهکار باید سر مدت، مبلغ را بازگشت دهد ولی باز میگوید اگر بدهکار قدرت پرداخت ندارد، طلبکار او را تا هنگامی که قدرت پیدا کرد، مهلت دهد، سپس توصیه به صدقه و انفاق هم میکند.
وی تصریح کرد: در اینجا هم حقوق و اخلاق در کنار هم و آمیخته به یکدیگر شده است، اما همین روند در بانکداری استکبار جهانی، بسیار با خشونت است، میبینیم که با بدهکار چقدر با خشونت رفتار میشود، حتی از او بهره گرفته میشود ولی در اسلام، به عدالت در جای خود و به احسان هم در جای خود توجه شده است.
عبدخدایی با بیان اینکه در حقوق اسلامی آنچنان شکوه وجود دارد که اگر انسان دقت کند، شیفته میشود، گفت: در آموزههای دینی، تقارن عدالت و اخلاق در سیره پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت(ع) ایشان کاملا مشهود است.
وی در پایان با اشاره به امام رضا(ع) و مناظرههای ایشان، تصریح کرد: امام رضا(ع) در حالی که قانون مدار بوده و مجسمه عدل به شمار میرفتند، اخلاق و احسان هم در زندگیشان تبلور داشته است، امام اهل مناظره بود و مناظرات ایشان جنبه بینالمللی داشت و در صدر دنیای آن روز قرار گرفته بود ولی در همه مباحثات، گفتوگو به بهترین وجه از ویژگیهای آن حضرت بیان شده است و گفته شده نه ظلم به احدی در گفتارش بود و نه گفتار کسی را قطع فرمود بلکه میگذاشت تا سخنانش تمام شود.
وی ادامه داد: امام رضا(ع) توصیه بسیاری به مدارا کردن دارند، همچنین ایشان بسیار متواضع و فروتن بودند و با آن عظمت و شخصیتی که داشتند، در کنار خدمه و افراد معمولی مینشستند و غذا میخوردند.
