پیامبر و ورود معنویت به شعر/نقش شاعران در تقویت وحدت مسلمانان
گروه فرهنگی: برخی شاعران آنگاه که اختلافات فرقهای میرفت که امت اسلامی را پاره پاره کند، از شعر برای ایجاد وحدت و یکپارچگی در امت اسلامی بهره بردهاند؛ در چنین فضایی و با چنین هدفی شاعران بزرگی در شعر خود، پیامبر اسلام(ص) را که تمام فرقهها و نحلههای اسلامی قبولشان دارند، ستودهاند و اخلاق و سیره وحدتآفرین ایشان را بر سر دست پیش چشم همگان گرفتهاند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، غلامعباس سعیدی، شاعر، پژوهشگر و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، به مناسبت میلاد پیامبر(ص)، در رابطه با نقش شاعران در پیشبرد اهداف پیامبر(ص)، یادداشتی را در اختیار خبرگزاری ایکنا قرار داده است؛ متن این یادداشت را در ادامه میخوانید.
شعر در بین اعراب جاهلی پیش از اسلام جایگاه ویژهای داشت. بافت جغرافیایی و شیوه زندگی، زمینه را برای سرودن شعرهای ویژهای فراهم کرده بود؛ بیشتر اشعار شاعران عرب پیش از اسلام در ستایش عشق و فضایلی چون سخاوت، شجاعت، احسان و مدارا و حتی درباره جنگها، شجاعان عرب، راهزنان و ... بوده است. محتوای برخی از اشعار هم البته پوچ و مربوط به آداب و رسوم نادرست اعراب جاهلی بوده است.
شخصیت پیامبر(ص) و ورود معنویت به شعر
ظهور اسلام و شخصیت پیامبر(ص) افقهای تازهای پیش چشم شاعران گرفت و معنویت را وارد شعر کرد. شاعران زیادی چون کعب بن مالک، عبدالله بن رواحه، حسان بن ثابت، نابغه بن جعدی، کعب بن زهیر، قیس بن صرمه، لبید، عباس بن مرداس، طفیل غنوی، کعب بن نمط، مالک بن عوف، قیس بن بحر اشجعی، عبدالله بن حرب، ابودهبل جمحی، بحیر بن ابی سلمی و دیگران، پیامبر اسلام(ص) را در شعر مدح کردند و شعر خود را در خدمت اهداف پیامبر(ص) قرار دادند؛ از همین زمان مدح پیامبر(ص)، که مقامی بلند در شعر آیینی دارد، آغاز شد.
اعشی و کعب بن ظهیر نخستین شاعران جاهلی و حسان بن ثابت نخستین شاعر مسلمان است که پیامبر(ص) را در شعر مدح کردهاند. مدح پیامبر(ص) در قرن هفتم اوج گرفت و شاعران بیش از پیش به صفات و اخلاق و فضایل پیامبر(ص) پرداختند. اشاره به حسب و نسب پیامبر، اماکن نزول وحی، سیره نبوی و توسل و شفاعتطلبی از بنمایههای رایج و تکرار شونده مدایح نبوی بوده است. برخی از اشعار آنقدر بلیغ و بلند بودهاند که در طول تاریخ سرمشق شاعران دیگر شدهاند.
شاعران فارسیزبان و مدح پیامبر(ص)
شاعران و نویسندگان بزرگ فارسی نیز از دیرباز به مدح پیامبر(ص) پرداختهاند. هر شاعر و نویسندهای که کتابی مینوشت یا منظومهای میسرود، در آغاز کتاب یا منظومه خود بعد از ستایش خداوند حتما به نعت و ستایش پیامبر اسلام(ص) میپرداخت. برای نمونه، در مقدمه گلستان سعدی، جای،جای شاهنامه فردوسی، مخزنالاسرار نظامی، مثنوی معنوی مولوی و ... آکنده از ستایش پیامبر اسلام(ص) است.
علاوه بر آن، شاعران بسیاری در قالب ترکیببند، قصیده، غزل، مثنوی و ... ارادت خود را به پیامبر اسلام(ص) نشان دادهاند؛ در ادامه به نام برخی از شاعران پارسی و مطلع «بیت آغازین» شعرشان اشارهای میشود:
سنایی:
روحی فداک ای محتشم لبیک لبیک ای صنم
ای رای تو شمسالضحی وی روی تو بدرالظلم
ناصرخسرو:
گزینم قرآن است و دین محمد(ص)
همین بود ازیرا گزین محمد(ص)
جمالالدین عبدالرزاق:
اي از بر سدره شاهراهت
واي قبّه عرش تکیهگاهت
عطار:
یک شبی در تاخت جبریل امین
گفت ای محبوب ربالعالمین
سعدی:
ماه فرو ماند از جمال محمد(ص)
سرو نباشد به اعتدال محمد(ص)
مولوی:
هر نفس آواز عشق میرسد از چپ و راست
ما به فلک میرویم عزم تماشا کراست
خواجو:
حرفی از آیات تعظیمت رسول قد خلت
حلقه مفتول جعدت روح را حبلالمتین
محتشم کاشانی:
از بس که چهره سوده تو را بر در آفتاب
بگرفته آستان تو را بر زر آفتاب
جامی:
مصطفایی به صفای دو رخ و لعل تو آل
ابرو و خال سیاه تو هلال است و بلال
ملک الشعرا بهار:
ای آفتاب گردون! تاری شو و متاب
کز برج دین بتافت یکی روشن آفتاب
بهرهگیری از شعر برای حفظ وحدت مسلمانان
نکته قابل توجه اینکه برخی شاعران آنگاه که اختلافات فرقهای میرفت که امت اسلامی را پاره پاره کند، از شعر برای ایجاد وحدت و یکپارچگی در امت اسلامی بهره بردهاند؛ در چنین فضایی و با چنین هدفی شاعران بزرگی در شعر خود، پیامبر اسلام(ص) را که تمام فرقهها و نحلههای اسلامی قبولشان دارند، ستودهاند و اخلاق و سیره وحدتآفرین ایشان را بر سر دست پیش چشم همگان گرفتهاند.
امروز نیز که این اختلافات با تشویق و تایید و توطئه دشمنان اسلام و انقلاب به شکلی نوین نمود و بروز یافته، توجه به شخصیت وحدتآفرین پیامبر اسلام(ص) بهویژه در هنر و شعر و ادب بسیار کارساز است. حضرت امام خمین (ره) نیز در همین راستا هفتهای را به نام هفته وحدت نامگذاری کردهاند و رهبر معظم انقلاب نیز سفارشهایی در این باره کردهاند.
