انفاق، مصداق بارز احسان نسبت به دیگران است

حجت‌الاسلام حمید الهی دوست، مدیر گروه فقه و اصول جامعه المصطفی العالمیه در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از اصفهان، با اشاره به آیه «أنَ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ وَ إيتاءِ ذِي الْقُرْبي وَ يَنْهي عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ وَ الْبَغْيِ يَعِظُکُمْ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُون: خداوند به عدالت و نیکی و بخشش به نزدیکان امر می‌کند و از زشتی و کار بد و ستمگری نهی می‌نماید، شما را پند می‌دهد تا شاید متذکر گردید»، اظهار کرد: اعطا کردن حق هر کس، همان عدالت و عدل است و اگر خدمتی فراتر از مقدار واجب انجام شود، احسان محسوب می‌شود.
وی افزود: در بعضی از ادعیه نیز به عدالت و احسان اشاره شده، مثلا در دعای «اَللّهم عاِملنا بِفَضلِک وَ لا تُعامِلنا بِعَدلِک»، فضل اقدامی بالاتر از عدل معرفی شده است. از طرف دیگر، عدالت اقسام گوناگون همچون عدالت الهی، عدالت بشری، عدل در دنیا و عدل در آخرت را شامل می‌شود.
حجت‌الاسلام الهی دوست با اشاره با آیه 18 سوره آل‌عمران که می‌فرماید:«شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِللهَ إِلَّا هُوَ وَالْمَلَائِكَةُ وَأُولُو الْعِلْمِ قَائِمًا بِالْقِسْطِ لَا إِللهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ: خداوند در حالی که قائم به قسط و عدل است، شهادت می‌دهد بر اینکه هیچ معبودی جز اونیست، ملائکه و صاحبان علم نیز به یگانگی او شهادت می‌دهند»، گفت: خداوند قیام بالقسط می‌کند که نمونه عدل الهی است و آیه 49 سوره کهف «... وَ لَا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَدًا: ... و خدا به هیچ کس ستم نخواهد کرد»، نشان می‌دهد که خداوند در رفتارهایش در دنیا عادل است. در آیه 90 سوره نحل نیز خداوند، انسان‌ها را به رعایت عدالت امر کرده که همان عدل انسانی محسوب می‌شود.
مدیر سابق گروه تفسیر مرکز آموزش‌های تخصصی حوزه علمیه اصفهان بیان کرد: عدالت الهی هم مصداق دنیوی و هم مصداق اخروی دارد. خداوند در دنیا قوانینی را وضع کرده که در آنها رعایت حقوق افراد مورد تأکید قرار گرفته است و نمونه‌ای از عدالت دنیوی محسوب می‌شود. منظور از عدل در آخرت نیز عدالت در مجازات کردن و پاداش دادن یا همان ثواب و عقاب انسان‌ها بوده و همانطور که خداوند فرموده، به هیچ کس کوچکترین ظلمی نمی‌شود.
وی در خصوص عدل تکوینی و تشریعی گفت: عدل تکوینی یعنی عدل در نظام آفرینش که دقیق، حساب شده و حکیمانه است و آیه «خَلَقَ السَّمَوَات وَالْأَرْض بِالْحَقِّ...» به همین امر اشاره می‌کند و معمولا در آیات برای عدالت تکوینی از کلمه «بالحق» استفاده می‌شود. منظور از عدل تشریعی نیز این است که قوانین به صورت عادلانه و با رعایت حقوق و مصلحت بندگان تنظیم شده و کوچکترین ظلمی به کسی صورت نمی‌گیرد.
حجت‌الاسلام الهی دوست خاطر نشان کرد: آیه «لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّي تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ شَيْ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلیم» اشاره می‌کند که انسان‌ها از بهترین چیزهایی که در اختیار دارند، انفاق کنند که یکی از مصادیق احسان و رفتار کریمانه و بزرگوارانه با دیگران محسوب می‌شود.