شرافت واقعی در منطق جوانترین امام
گروه اجتماعی- عدهای مال و منال، و گروهي نسب و نژاد را شرافت ميدانند. برخی از مردم به جمال، برخي به منصب و سرانجام عدهاي نيز به گذشتههاي دور خويش ميبالند. اما در منطق امام جواد(ع) شرافت واقعی چنین است: «شريف واقعي فردي است که با شرافت دانش آراسته شود و سيادت و بزرگوار حقيقی از آن کسی است که راه تقوا و خداشناسی پيش گيرد.»
به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، دهم رجب سال 195 هجری قمری، سالروز ولادت امام علیالنقی معروف به جوادالائمه(ع) «جوانترین امام» شیعیان است؛ امامی که جود و کرم، بارزترین ویژگی ایشان بوده است؛ به همین مناسبت مروری کوتاه بر سیره و رهنمودهای آن حضرت داریم.
آیینه تمامنمای رسول الله(ص)
امامان معصوم(ع)، که در حد اعلای کمالات هستند، سجایا و مکارم اخلاقی را از جدشان به ارث برده و آیینه تمامنمای رسول خدا(ص) هستند و فضایل ایشان به گونهای بوده که همگی حتی مخالفان و دشمنان بدان اعتراف کرده و با دیدن آن خصال برجسته ناخودآگاه مجذوب آن وجود الهی شده، زبان به مدح و ستایش میگشودند.
عبادتهای پیوسته امام و نیایشهای شبانه آن حضرت مشهور بود؛ اظهار نیازمندی به درگاه ایزد متعال خصوصیت ویژه همه امامان و از جمله امام جواد(ع) بود. دعاهای فراوانی از امام جواد(ع) در کتب ادعیه نقل شده است: از جمله دعای ایشان در طلب توبه، طلب خیر، طلب روزی و ...که حاکی از اظهار نیاز پیوسته ایشان به قادرمتعال است.
امام جواد(ع) برای تربیت شیعیان و مسلمانان در زمینههای مختلف اخلاقی و تربیتی، بیاناتی دارند که توجه به آنها برای شیعیان شایسته و لازم است. امام نهم(ع) مردم را از به تأخیر انداختن توبه، امروز و فردا کردن، اصرار بر گناه و ایمن شدن از مکر خدا برحذر میدارد و مومن را به سه نیاز واقعیاش توجه میدهد: «توفیق خدایی، واعظ نفسانی و قبول نصیحت، برای هر چیزی زینتی میشمرد و از متوجهشدن انحصاری به زینتهای مادی هشدار میدهد».
منزلت علمی امام جواد(ع) و مناظرات ایشان
با این که مناصب الهی وابسته به سن خاص نیست و خداوند مقام نبوّت را در کودکی به بعضی از پیامبران اعطا نموده، ولی با این حال امامت پیشوای نهم و مقام علمی او نه تنها از طرف مخالفان مورد تردید جدّی واقع شد، بلکه افراد عادّی از شیعیان و برخی از بزرگان و علمای شیعه نیز در این مسئله گفتوگو داشتند و در واقع این قضیّه به صورت یک معضل اعتقادی درآمده بود.
امام جواد(ع)، نخستین امامی بودند که در خردسالی عهدهدار رهبری جامعه مسلمانان و منصب ولایت شدند و سن کم آن حضرت حتي عدهاي از شيعيان را درباره مسأله امامت به ترديد انداخته بود و به منظور آزمایش و حصول اطمینان از اینکه آن حضرت دارای علم امامت است، پرسشهایی را مطرح کردند و هنگامی که پاسخهای قاطع و روشن دریافت کردند، مقام علمی آن بزرگوار را باور کردند و آرامش یافتند.
اين امر از يک سو و رواج و رونق بسياري از مکتبهاي فکري که حمايت مادی و معنوي حکومت وقت را نيز به همراه داشتند و اين امر با عقل ظاهربين آنان توجيه شدنی نبود، از سوی ديگر، باعث شد که پيوسته سؤالات سخت و پيچيده از محضر امام جواد (ع) مطرح شود و آن حضرت را در ميدان مناظرات علمي با بزرگان و دانايان بيازمايند.
اما حضرت(ع) در پرتو علم امامت در همه اين بحثها و مناظرات علمي با پاسخهاي قاطع و روشنگر، هرگونه شک و ترديد را درباره پيشوايي خود از بين برد و امامت خود و نيز اصل امامت را تثبيت کرد.
با طرح پرسشهایی از امام جواد(ع) نه تنها عظمت علمی آن حضرت در نزد شیعیان به اثبات رسید، بلکه علمای مذاهب دیگر این عظمت علمی را باور کردند؛ همچنین دانشمندان دیگری که به مقام علمی و والای آن حضرت اعتراف کردهاند، عبارتند از: احمد بن خطیب بغدادی (متوفای 463 ق) یحیی بن اکثم (متوفای242 ق)، عزالدّین ابن اثیر جوزی(متوفای 630 ق)، ابن تیمیه حرّانی دمشقی (متوفای 758 ق) ابن عماد حنبلی دمشقی (متوفای 1089 ق) و دانشمندان دیگر...
علاوه براین گزارشهای تاریخی شهادتی بر منزلت علمی آن حضرت(ع) در بین طیفهای مختلف مردم است. فتال نيشابورى نيز میگويد: مأمون شيفته او شد، چون مشاهده كرد كه آن حضرت با سن كم خود، از نظر علم و حكمت و ادب و كمال عقلى، به چنان رتبه والايى رسيده كه هيچ يك از بزرگان علمى آن روزگار بدان پايه نرسيدهاند. ابن حجر هيثمى در كتاب الصوائق المحرقه میگويد: مأمون او را به دامادى انتخاب كرد، زيرا با وجود كمى سن، از نظر علم و آگاهى و حلم بر همه دانشمندان برترى داشت. شبلنجى در نورالابصار آورده است: مأمون پيوسته شيفته او بود، زيرا با وجود سن اندك، فضل و علم و كمال خود را نشان داده و برهان عظمت خود را آشكار ساخت.
جاحظ معتزلى كه از مخالفان خاندان على(ع) بود، به اين حقيقت اعتراف كرده است كه امام جواد(ع) در شمار ده تن از «طالبيان» است كه هر يك از آنان عالم، زاهد، عبادت پيشه، شجاع، بخشنده، پاك و پاك نهادند و هيچ يك از خاندانهاى عرب داراى نسب شريفى همانند امامان شيعه نيست.
علمای شیعه همگی بر فضل، بزرگواری، علم، حلم و دیگر کمالات آن حضرت تصریح کردهاند و او را همچون جدش رسول خدا(ص) و علی ابن ابیطالب(ع) جامع خوبیها شمردهاند. علمای بزرگ اهلسنت نیز همگی بر فضیلت و برتری امام(ع) بر اهل زمان خود اعتراف کردهاند.
عیادت از بیماران و تکیه بر ساحل آرامش امام
عیادت از بیماران هم از سیره امام جواد(ع) است؛ آن حضرت وقتی از بیماری کسی مطلع میشدند، به دیدارش میرفتند. روزي امام جواد(ع) به عيادت يکي از ياران خود رفتند. وقتي در بالين او نشستند، متوجه شدند بيمار گريه ميکند. حضرت فرمودند: «اي بنده خدا! آيا از مرگ ميترسي؟ اگر چرک و کثافات تو را فرا گرفته و موجب ناراحتي شود و جراحات و زخمهاي پوستي در بدن به وجود آيد و بداني که شستشوي در حمام، همه ناراحتيها وامراض را از بين ميبرد، آيا دوست داري وارد حمام شده و بدنت را بشويي و از زخمها و آلودگيها پاک شوي؟» بيمار مقداري آرام شد و رو به امام کرد و گفت: البته که دوست دارم. امام فرمودند: «مرگ براي مؤمن همانند حمامي است که انسان را از تمام رنجها و سختيها رهانيده و به سوي شادکامي ميبرد». بيمار از کلام امام آرام گرفت و عافيت و نشاط پيدا کرده، نگرانيش از بين رفت.
زهد و پرهيز از تجمل
زهد آن حضرت نیز مانند دیگرفضایل ایشان نمود بسیار داشت و با اینکه مدتی در کاخ مامون زندگی میکردند؛ تلاشهای خلیفه مبنی بر جلب نظر ایشان به سوی مادیات بیثمر ماند و ایشان به هیچ وجه بدانها دلبستگی نداشتند.
غذاي امام جواد (ع) همانند جد بزرگوارش اميرمؤمنان(ع) خيلي ساده و به دور از تشريفات بود. ايشان همانند تنگدستان جامعه غذا ميخوردند و با ديگران هم غذا ميشدند. امام جواد(ع) از اين که در کاخهاي عباسيان به آسودگي و در رفاه زندگي کنند و امور ديني شيعيان را به فراموشي بسپاردند، راضي نبودند و اگر شرايطي براي ترک اقامت در بغداد فراهم ميشد، آن شهر را ترک ميکردند.
يکي از ياران امام ميگويد: در بغداد بر امام جواد(ع) وارد شدم و زندگي ایشان را مشاهده نمودم. با خود گفتم: حال که امام به اين زندگي مرفه رسيده، هرگز به مدينه باز نميگردد. امام لحظههاي سر به زير افکند و آنگاه سر برداشت. ديدم رنگ چهره امام از اندوه زرد شده است. حضرت رو به من کرد و فرمود:« اي حسين! نان جوين و نمک نيمکوب در حرم رسول خدا(ص) بهتر از اينهاست». به همين دليل امام در بغداد نماند و به همراه همسرش ام الفضل به مدينه بازگشت و تا سال 220 در مدينه بودند.
در منطق امام جواد(ع)، شرافت واقعي و اصالت از آن دانشي است که زينتبخش فرد ميگردد و بزرگواري و عظمت تنها با کسب فضايل روحي و معنوي حاصل ميشود نه با داشتن مادیات یا مناصب زودگذر دنیوی.
و طبق فرموده ایشان، ثروت واقعی از آن سرمایهداران دنیایی نیست؛ بلکه حضرت(ع) درخصوص ثروت و غنای واقعی میفرمایند: «فردي که تنها تکيهگاهش پروردگار باشد به غناي واقعي ميرسد و ديگران نيازمند او ميشوند و آن کس که تقوا پيشه خود سازد، محبوب مردمان ميشود.»
جود و بخشش امام جواد(ع)
بخشش در راه خدا و کمک به نیازمندان، يکي از ويژگيهاي بارز اهلبيت پيامبر(ص) است و نهمين پيشواي مسلمين نيز همانند اجداد بزرگوار خود به مستمندان کمک ميکردند. برنامه عملي امام جواد(ع) براساس نامههاي بود که از طرف پدر بزرگوارش امام رضا(ع) از خراسان براي ايشان فرستاده شده بود. امام رضا(ع) در اين نامه به فرزندشان نوشته بودند: «من به خاطر حقي که بر تو دارم، از تو ميخواهم که هرگاه تصميم به خارج شدن از منزل داري، از درِ بزرگ داخل و خارج شوي. هنگامي که سوار مرکب خود ميشوي، همراه خود طلا و نقره بردارو هر کس از تو درخواست کمک نمود، به او نيکي کن...»
تحفظ بر شخصیت نیازمند و بخشش پیش از عرض حاجت، از دیگر ویژگیهای آن امام همام بود. تسریع در انفاق بر مستمند هم از دیگر اصول حاکم بر رفتار انفاقی امام جواد (ع) بوده است.
زينت نفس آدمی
زينتهاي انسان در فرمایش امام جواد(ع) چنین مطرح شده است: «پارسايي و عفت، زينت تنگدستي و شکر، زينت توانگري است. صبر و شکيبايي، زينت بلا و گرفتاري و تواضع و فروتني، زينت حَسَب و نَسَب است. شيوايي و رسا بودن زينت کلام، و عدالت، زينت ايمان و وقار و آرامش، زينت عبادت است. فروتني، زينت علم، ادب نيک، زينت عقل، و گشادهرويي، زينت حلم و بردباري است.ترک منت، زينت معروف، و خضوع و خشوع، زينت نماز و بذل و بخشش، زينت نفس آدمي است.» و ایشان همگان را به داشتن آن توصیه میکردند.
انتخاب همسر و معیارهای درست
امام جواد(ع) در پاسخ نامه ابراهيم محمد که درباره ازدواج دخترش از حضرت نظرخواهي کرده بود، معيار همسر نمونه را با استناد به روايت رسول گرامي اسلام (ص) بيان کرده و ميفرمايد: اي ابراهيم! رسول خدا(ص) فرمودند: «اگر خواستگاري براي دختر شما آمد که اخلاق و دينداري او مورد رضايت شما بود، دختر خود را به او بدهيد». حضرت محمد(ص) در ادامه اين روايت، از بالا رفتن سن ازدواج به عنوان يک آفت اجتماعي ياد کرده و ميفرمايد: «اگر دختر خود را به همسر مناسب نداديد و پسر و دختر بزرگ شده و بدون همسر باقي بمانند، فتنه و فساد بزرگي دامنگير جامعه خواهد شد.»
شرافت واقعي در منطق امام جواد(ع)
برخي مال و منال، و گروهي نسب و نژاد را شرافت ميدانند. پارهاي از مردم به جمال، برخي به رياست و سرانجام عدهاي نيز به گذشتههاي دور خويش ميبالند. اما در منطق امام جواد(ع) شرافت واقعي و اصالت از آن دانشي است که زينتبخش فرد ميگردد و بزرگواري و عظمت تنها با کسب فضايل روحي و معنوي حاصل ميشود. آن امام همام در اين باره ميفرمايند: «شريف واقعي فردي است که با شرافت دانش آراسته گردد و سيادت و بزرگواري حقيقي از آن کسي است که راه تقوا و خداشناسي پيش گيرد.»
سخن هر فرد معيار عقل و ميزان درک و فهم اوست. با سخن گفتن، زواياي ضمير انسان روشن ميشود، پس چه بهتر که انسان با گزيدهگويي و کمگويي و دقت و تأمل در سخنان خويش تن و روان خود را از لغزشها و آسيبها مصون بدارد؛ زيرا زبان است که رازهاي آدمي را فاش ساخته، سرّ نهان او را آشکار ميسازد. امام جواد(ع) در بيان اهميت مراقبت از زبان و گفتار چنين ميفرمايند: «(شخصيت) آدمي در زير زبان خود پنهان است.»
جوان ترین امام
امام جواد(ع) که لقب جوانترین امام را به خود اختصاص دادهاند، میتوانند الگوی شایستهای برای جوانان باشند و آن حضرت رهنمودهایی دارند و میفرمایند: «دل نوجوان همانند زمين خالى(آماده و مستعد) است و هر انديشهاى كه در آن القاء شود، میپذيرد.» ایشان در پيامى اهميت علم و دانش را اين گونه بيان میكند: «بر شما باد كسب دانش! چرا كه آن براى همه لازم است و سخن از علم و بررسى آن امرى مطلوب( و دوست داشتنى) است. برادران (دينى) را به هم پيوند میدهد و نشانه (شخصيت والا و) جوانمردى، تحفه مناسبى براى مجالس، دوست و همراه در سفر و مونس غربت و تنهائى است.»
این فضایل، ویژگیها و رهنمودهای، تنها قطرهای از اقیانوس بیکران علم و کمال و فضیلت جوادالائمه(ع) است و به امید آنکه بتوانیم زندگی ایشان را سرلوحه خود قرار دهیم و با تمسک به دامان ایشان؛ به سعادت و کمال نهایی برسیم.
انتهای پیام
