دو طبله زنی رمضان در خراسان شمالی

به گزارش ایکنا، یکی از استان‌هایی که می‌توان با اغماض آن را ایران کوچک نامید، خراسان شمالی است چرا که  از دیرباز سکونتگاه اقوام مختلفی بوده که در پهنه ایران پراکنده‌اند، کرد (کرمانج)، ترک، فارس، بلوچ و تات هر یک سال‌ها در کنار یکدیگر در این استان زندگی می‌کنند، هر یک از این اقوام فرهنگ و رسوم خاص خود را داشته و در مناسبت‌های مختلف از آن برای برپایی مناسبت‌ها استفاد کرده و گاه این رسم‌ها با رسوم دیگر اقوام ممزوج شده و اقوام به طور مشترک از آن استفاده کرده‌اند.
در این راستا ماه مبارک رمضان، گرچه خود فریضه‌ای واحد در میان امت اسلامی است؛ اما فرهنگ‌های زیادی را در خود جا داده است و البته هریک برای برپایی این ماه از فرهنگ خود نیز برای جلوه دادن به آن استفاده می‌کنند.

رمضان در خراسان شمالی مانند بیشتر مناطق کشور با نظافت خانه‌ها و مساجد آغاز می‌شود، و عموما به صورت دسته‌جمعی این کار انجام می‌شود، در گذشته بجنورد مرکز این استان چندین حمام داشته که روز‌های پیش از آغاز ماه مبارک از شلوغی خاصی برخوردار بوده و مردم علاوه بر نظافت منزل و مسجد با نظافت تن آماده تمیز کردن روح خود بوده‌اند.
هنگامی که ماه مبارک رمضان آغاز شد، در سحر چاوش‌خوانان با صدایی گیرا مردم را برای خوردن سحری فرا می‌خواندند. در بجنورد و در زمان سحر دو طبل نواخته می‌شد، طبل‌هایی آهنگین که هر کدام دارای معانی خاصی بودند. آهنگ طبل اول بدین گونه بود که «قره خاتون تو پلو بیشر» یعنی «پیر زن بلند شو غذا درست کن» که خانم خانه را به برخاستن و آماده کردن بساط سحری دعوت می‌کرد و آهنگ طبل دوم بدین گونه بود «قره خاتون قازانه دیشر» یعنی «پیر‌زن دیگ غذا را پایین بیار»، که در واقع به معنای آماده بودن سحری بود. طبل دیگری به نشانه پایان سحر نواخته می‌شد که پس از آن مؤذن اذان می‌گفت.
در مناطقی نیز که چاووش خوان وجود نداشت افراد با کوبیدن بر تشت‌های مسی که به اعتقاد آنان موجب ایجاد فضایی معنوی شده و آرامشی خاص به فضا می‌بخشید مردم را به عبادت کردن و خوردن سحری دعوت می‌کردند.
یکی از رسوم خراسان شمالی که به ویژه در میان کرد‌های کرمانج برای تشویق افراد کم سن و سال برای روزه‌داری مرسوم است چشم روشنی و هدیه دادن به این افراد پس از اولین روزه آنان است.

در میان ترکمن‌های این استان نیز رسم‌های خاصی در این ماه برپا می‌شودکه مراسم ختم قرآن مجید برجسته‌ترین آن است، تعدادی از قاریان معروف ترکمن با حضور سایر روزه‌داران در مدت زمان معینی در چند شب متوالی قرآن می‌خوانند و تا پایان این ماه پنج بار قرآن را ختم می‌کنند. همچنین مراسم «یا رمضان» نیز از دیگر آداب و رسوم ترکمن‌های استان خراسان شمالی است؛ در آیینی که در شب‌های سوم، چهاردهم و بیست و هفتم ماه مبارک رمضان برگزار می‌شود تعدادی از جوانان بعد از صرف افطار دورهم جمع می‌شوند و با انتخاب یکی از جوانان به عنوان سرگروه اشعاری را در وصف ماه مبارک رمضان و روزه‌داری به زبان ترکمنی قرائت می‌کنند.
آنان سپس در کوچه و خیابان راه می‌افتند و به در هر خانه‌ای که می‌رسند صاحبخانه انعامی از قبیل: وجه نقد و یا غیرنقد به آن‌ها می‌دهد. در پایان سه شب برگزاری این مراسم جوانانی که در برپایی این مراسم شرکت داشتند، هدایای نقدی و غیرنقدی را بین یکدیگر تقسیم و یا آن را برای تدارک یک افطار یا سحری دسته‌جمعی استفاده می‌کنند. در روز عید سعید فطر در خانه ترکمن‌ها سفره‌ای پهن است و بر روی سفره نان‌های سنتی و شیرینی و شکلات چیده می‌شود و به دید و بازدید می‌پردازند که از خانه بزرگ‌تر‌ها شروع می‌شود.
از قدیم دادن افطاری از سوی بزرگان فامیل در میان اقوام ساکن در خراسان شمالی مرسوم بوده است؛ دید و بازدید و سرکشی از یکدیگر و عیادت از مریض در بعد از افطار و کمک به محرومان و بردن افطاری برای آن‌ها در طول ماه مبارک رمضان و به ویژه در شب‌های احیاء از دیگر آیین‌های مرسوم بین مردم این خطه است. برپایی مراسم نقالی در قهوه خانه‌ها و خواندن شاهنامه، اسکندرنامه و مختارنامه و بازی‌هایی، چون گل بازی، پادشاه و وزیر در حد فاصل افطار تا سحر نیز در ایام رونق می‌گیرد.
افطاری خراسانی‌های شمالی
در میان کرمانج‌ها چنین رسم است که گوسفندی را برای ماه رمضان قربانی می‌کنند، آنان از گوشت این گوسفند برای افطاری دادن استفاده می‌کنند، از سوی دیگر ترک‌های این استان نیز نخستین افطاری خود را با ماهی آغاز می‌کنند چرا که اعتقاد دارند ماهی پاک کننده است.
غذا‌ها در افطار مردم خراسان شمالی متناسب با فصل‌های سال تغییر می‌کند به گونه‌ای که در فصل بهار غذا‌هایی همچون «فطیر مَسکه» استفاده می‌شود که در واقع نوعی غذا شبیه به آش دندونی و متشکل از گندم و نخود به همراه روغن زرد حیوانی است. یارمه از دیگر غذا‌های مرسوم در فصل بهار ویژه ماه مبارک رمضان است که از گندم نیم دانه، گوشت قورمه، روغن زرد و ادویه‌جات تهیه می‌شود.

انتهای پیام