موقعیت علمی امام رضا(ع)، شمشیری دو لبه برای مأمون بود

اصغر فروغی، عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه اصفهان در گفت‌وگو با ایکنا از اصفهان، با بیان اینکه دوران زندگی و امامت امام رضا(ع) با دوران حکومت سه خلیفه عباسی، هارون و امین و مأمون همزمان بود، اظهار کرد: هارون امام کاظم(ع) را به زندان انداخت و ایشان را همانجا به شهادت رساند و پس از آن دیگر متعرض امام رضا(ع) نشد.
وی ادامه داد: با مرگ هارون در سال 193 هجری، میان دو فرزندش، امین و مأمون، در مورد خلافت اختلاف افتاد و به همین دلیل آن دو نیز تا مدتی با امام رضا(ع) کاری نداشتند. زمانی که سرانجام مأمون بر برادرش امین پیروز شد، پایتخت را از بغداد به مرو که خودش در آنجا اقامت داشت، منتقل کرد.

عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه اصفهان با بیان اینکه در آن زمان در حکومت مأمون اختلافات شدیدی وجود داشت، افزود: ایرانیان طرفدار مأمون بودند و اعراب طرفدار امین و با توجه به موقعیت علویان در خراسان ایران، مأمون برای جلب نظر علویان و استفاده از آنها، گرایشاتی به مذهب تشیع از خود نشان داد و امام رضا(ع) را از مدینه به مرو منتقل کرد.
فروغی خاطرنشان کرد: مأمون با توجه به نارضایتی عباسیان از ارتباطش با امام رضا(ع) استدلال می‌کرد که وقتی حضرت علی(ع) به خلافت رسید، به فرزندان عباس نیز مقام داد و آنها را به ولایت شهرها گمارد و حال که ما به حکومت رسیده‌ایم، باید از علویان استفاده کنیم؛ ولی قصد باطنی او این بود که با کنترل امام(ع)، از نفوذ بیشتر او در میان مسلمانان جلوگیری کند.
وی افزود: در آن زمان بغداد به مرکزی برای تضارب آرا میان فرقه‌های متفاوت مسلمین و اهل کتاب تبدیل شده بود و قدرت آن در پیروزی اسلام بر دیگر آرا بود. مأمون با شناختی که از خاندان پیامبر(ص) داشت، می‌دانست تنها کسی که می‌تواند پایتختش را از لحاظ علمی زبانزد ساخته و شبهات اهل کتاب را رفع کند، امام رضا(ع) است و به همین دلیل ایشان را به مرو فراخواند.
این استاد دانشگاه اضافه کرد: مأمون امید داشت موقعیت علمی امام رضا(ع) که در مدینه زبانزد مسلمانان بود، در هجوم همه جانبه عقاید گروه‌های مختلف قرار گرفته و محو شود، ولی زمانی که امام رضا(ع) وارد مرو شدند، نتیجه بر خلاف نظر مأمون شکل گرفت.
وی در خصوص تمایل مأمون به نقش امام رضا(ع) در حکومت گفت: مأمون می‌خواست امام(ع) را وارد حکومت کند تا ایشان نیز در ظلم‌ها و جنایات مأمون به جهان اسلام دخیل باشد، ولی امام(ع) با درایت خود حکومت را نپذیرفتند و نهایتا با فشار مأمون ناچار به پذیرش ولایتعهدی شدند، با این شرط که در هیچ کاری  دخالت نکنند و این‌گونه بود که توطئه مأمون تا حدودی خنثی شد.
فروغی تصریح کرد: در مدتی که مأمون در مرو اقامت داشت، شورش‌هایی در عراق و از جانب عباسیان و علویان انجام شد که حکومت بنی‌عباس را به خطر انداخت، به همین دلیل مأمون تصمیم گرفت مجددا پایتخت خود را از مرو به بغداد منتقل کند که در این راه دو مانع بزرگ پیش رو داشت، مانع اول فضل بن سهل وزیر ایرانی‌اش بود که ایرانیان بسیار طرفدارش بودند و مأمون در توطئه‌ای او را به قتل رساند.
وی ادامه داد: مانع دوم، امام رضا(ع) بودند که مأمون پیش‌بینی می‌کرد با وجود موقعیت ایشان در دربار و پیروزی‌هایی که در مقابل آرا و نظرات گروه‌های گوناگون به دست آورده بودند، با ورود به عراق بسیار مورد توجه قرار می‌گیرند و به همین دلیل، امام(ع) را نیز به شهادت رساند.
انتهای پیام